Kreu Blog

Vushtrria në dëshmitë e historisë sonë kishtare, kombëtare dhe ndërkombëtare

Drini.us
-
0
Vushtrria në dëshmitë e historisë sonë kishtare, kombëtare dhe ndërkombëtare

Dom Fran Sopi – Binçë, më 21 gusht 2026

Duke e parë gjendjen e përgjithshme që, jo rrallë, e ka mjegulluar para opinionit njohjen e historisë së popullit të Kosovës dhe, në veçanti, të shqiptarëve autoktonë të Republikës së Kosovës, si dhe duke marrë shkas nga debatet e kohëve të fundit rreth pranisë dhe ndërtimit të një Kishe Katolike në territorin e Vushtrrisë, po paraqes disa të dhëna studimore, kishtare dhe historike, me qëllim që kjo çështje të vështrohet mbi bazën e dokumentit, kritikës së burimit dhe kujtesës së verifikueshme.

Historia nuk ndërtohet mbi përshtypjen e çastit dhe as mbi interpretime të kushtëzuara nga rrethanat politike, shoqërore apo konfesionale. Ajo kërkon krahasim kritik të dëshmive, përcaktim të prejardhjes së burimit, analizë të kontekstit, verifikim të terminologjisë dhe, mbi të gjitha, dallim të qartë ndërmjet kufijve administrativë të periudhave historike dhe atyre bashkëkohorë. Në këtë kuadër duhet lexuar edhe historia e Vushtrrisë, e cila nuk mund të reduktohet në strukturën e sotme fetare të qytetit apo të komunës, por duhet vendosur në vazhdimësinë e saj shumëshekullore.

Një nga problemet themelore metodologjike është dallimi ndërmjet Vushtrrisë si qendër urbane dhe Sanxhakut historik të Vushtrrisë, i cili në burime të ndryshme paraqitet me trajta si Vučitrn, Vucitrn, Vuciterna dhe forma të tjera të afërta. Në periudha të caktuara, sanxhaku përfshinte një territor dukshëm më të gjerë se kufijtë e qytetit të sotëm. Për këtë arsye, përmendja e Sanxhakut të Vushtrrisë në një dokument nuk mund të identifikohet automatikisht me qendrën urbane. Në të njëjtën kohë, mungesa e deritanishme e një kishe katolike të identifikuar me emër, datë dhe vendndodhje të sigurt brenda qytetit nuk përbën argument të mjaftueshëm për mohimin e pranisë katolike në hapësirën historike më të gjerë.

Kosova mesjetare dhe territoret që më vonë hynë në administrimin osman përfaqësonin një mjedis me struktura të ndërlikuara kishtare, ekonomike dhe shoqërore. Në qendrat minerare dhe tregtare dokumentohen bashkësi katolike të përbëra nga popullsi vendëse, shqiptarë katolikë, tregtarë raguzanë dhe minatorë me prejardhje nga vise të ndryshme evropiane. Novobërda, Janjeva dhe Trepça janë ndër qendrat me rëndësi të veçantë për rindërtimin e kësaj harte kishtare. Në Novobërdë përmendet, ndër të tjera, edhe tradita e kishës së njohur si Santa Maria de Nuovomonte, dëshmi me rëndësi për organizimin latin në një nga qendrat kryesore minerare të Mesjetës.¹

Në këtë pikë, vepra e Don Gaspër Gjinit, Ipeshkvia Shkup–Prizren nëpër shekuj, ka rëndësi të posaçme si sintezë e historisë institucionale, dioqezane dhe pastorale të Kishës Katolike në Kosovë dhe në territoret historikisht të lidhura me Ipeshkvinë Shkup–Prizren. Ajo ndihmon që Novobërda, Janjeva, Trepça dhe qendrat e tjera të mos shihen si raste të izoluara, por si pjesë të një hapësire ku ndërthureshin jeta kishtare, ekonomia minerare, rrugët tregtare, lëvizja e klerit dhe marrëdhëniet me Selinë e Shenjtë.

Novobërda zë një vend të posaçëm në këtë kontekst. Rëndësia e saj si qendër minerare krijoi një mjedis ku u ndërthurën popullsi të ndryshme, tregtarë, zejtarë, minatorë dhe bashkësi fetare. Prania katolike aty duhet studiuar jo vetëm përmes objekteve të kultit, por edhe nëpërmjet dokumenteve mbi klerin, tregtarët, familjet, varrezat, toponiminë dhe lidhjet me qendrat e tjera.

Janjeva, nga ana tjetër, dëshmon një vazhdimësi më të dukshme të organizimit katolik. Rëndësia e saj lidhet me praninë e bashkësisë së besimtarëve, veprimtarinë e meshtarëve, marrëdhëniet me Arqipeshkvinë e Shkupit dhe formimin e klerit vendor. Trepça, po ashtu, duhet parë në të njëjtin horizont historik, veçanërisht për shkak të rolit të saj minerar dhe të qarkullimit të njerëzve ndërmjet qendrave ekonomike të Kosovës.

Këto të dhëna nuk lejojnë të pretendohet se çdo vendbanim i Sanxhakut të Vushtrrisë kishte të njëjtën strukturë fetare. Ato tregojnë, megjithatë, se hapësira historike në të cilën gjendej Vushtrria ishte e lidhur me një rrjet të hershëm të krishterimit latin.

Një çështje tjetër me rëndësi të veçantë është islamizimi. Nuk ekziston një vit i vetëm në të cilin mund të thuhet shkencërisht se shqiptarët e Vushtrrisë u islamizuan në mënyrë kolektive. Historiografia bashkëkohore e trajton kalimin drejt Islamit në viset shqiptare si një proces gradual, shumëbrezësh dhe të pabarabartë, i cili zhvillohej me ritme të ndryshme sipas vendit, periudhës dhe shtresës shoqërore.²

Në këtë proces ndërthureshin faktorë juridikë, fiskalë, ekonomikë, shoqërorë, administrativë dhe politikë. Në rrethana të ndryshme mund të kenë ndikuar bindja fetare, mobiliteti shoqëror, marrëdhëniet pronësore, integrimi në strukturat osmane, siguria familjare dhe faktorë të tjerë. Për këtë arsye, as formula e një islamizimi të menjëhershëm dhe as një interpretim me një shkak të vetëm nuk janë të mjaftueshme për një analizë shkencore.

Defterët osmanë të shekujve XV–XVI janë burime me rëndësi të madhe për rindërtimin e strukturës së popullsisë, por përdorimi i tyre kërkon rigorozitet metodologjik. Ata ishin kryesisht regjistra fiskalë dhe administrativë, jo regjistrime të kombësisë në kuptimin bashkëkohor. Për këtë arsye, antroponimia, statusi fiskal dhe përkatësia fetare duhet të analizohen veçmas dhe të krahasohen me burime të tjera.³

Në fillim të shekullit XVII, historia e katolicizmit në Kosovë fiton një bazë dokumentare edhe më të pasur. Krijimi i Sacra Congregatio de Propaganda Fide në Romë, më 1622, institucionalizoi mbikëqyrjen dhe përkrahjen e bashkësive katolike në territore ku ato jetonin në kushte të veçanta politike dhe konfesionale. Relacionet e ipeshkvijve, misionarëve dhe vizitatorëve apostolikë përbëjnë burime të dorës së parë për historinë kishtare të kësaj periudhe.

Në këtë kontekst shfaqet figura e Pjetër Mazrekut, prelat katolik shqiptar dhe vizitator apostolik. Një akt osman i vitit 1632 lidhet me ushtrimin e veprimtarisë pastorale të një ipeshkvi latin dhe me mbrojtjen e shërbimit ndaj të krishterëve të ritit latin; në horizontin administrativ të dokumentit paraqitet edhe Vučitrn-i.⁴ Për dokumentacionin sulltanor të viteve 1627–1647, një burim i rëndësishëm i botuar është korpusi i Dušanka Bojanić-it.⁵

Rëndësia e këtij dokumenti duhet vlerësuar me maturi. Përmendja e Vučitrn-it dëshmon lidhjen e kësaj hapësire administrative me horizontin ku vepronte kleri latin. Ajo nuk provon vetvetiu se në vitin 1632, brenda qendrës së sotme urbane të Vushtrrisë, ekzistonte një kishë me emër, titullar dhe strukturë famullitare të identifikuar. Në historiografinë profesionale, ky dallim ndërmjet asaj që dokumenti dëshmon dhe asaj që mbetet hipotezë kërkimore është themelor.

Në aparatin arkivor të Archivio Storico de Propaganda Fide është transmetuar edhe referenca S.C. Servia, vol. 3, pp. 87–88, e lidhur me dokumentacionin e kësaj periudhe.⁶ Për një botim shkencor përfundimtar, kjo signaturë duhet kontrolluar drejtpërdrejt në dokumentin origjinal. Ky verifikim është i domosdoshëm, sepse kritika moderne e burimit kërkon që një referencë e marrë nga literatura sekondare të mos paraqitet sikur autori ta kishte konsultuar personalisht origjinalin.

Në shekullin XVIII, rrjeti katolik i Arqipeshkvisë së Shkupit vazhdonte të përfshinte qendra të ndryshme të Kosovës. Janjeva mbeti një prej vatrave më të rëndësishme të kësaj vazhdimësie. Dokumentacioni kishtar përmban materiale mbi meshtarët, famullitë, udhëtimet baritore, jetën sakramentale, problemet ekonomike dhe marrëdhëniet me autoritetet.⁷

Në të njëjtën hapësirë dokumentohen edhe mbiemra shqiptarë, ndër ta Gashi, Krasniqi dhe Berisha, çka e bën të nevojshme një analizë të posaçme prosopografike të klerit vendor.⁸ Megjithatë, mbiemri nuk duhet përdorur si kriter i vetëm për përcaktimin etnik. Një analizë profesionale duhet të shqyrtojë njëkohësisht vendlindjen, gjuhën, lidhjet familjare, shkollimin, vendin e shërbimit dhe mënyrën se si individi paraqitet në dokumentet bashkëkohore.

Një signaturë tjetër e transmetuar për këtë korpus është S.C. Servia, vol. 3, p. 83.⁹ Edhe në këtë rast, para përdorimit përfundimtar, duhet kontrolluar dokumenti origjinal për datën, autorin, adresatin, përmbajtjen dhe kontekstin. Ky parim nuk është vetëm çështje teknike; ai përbën themelin e përgjegjësisë shkencore.

Dokumentacioni i kësaj periudhe dëshmon gjithashtu formimin e klerit vendor, i cili studionte në kolegje kishtare dhe më pas kthehej për t’u shërbyer bashkësive të origjinës.¹⁰ Kjo përbën një fushë me rëndësi të veçantë për historinë shqiptare të Kishës, sepse studimi i biografive të këtyre meshtarëve mund të ndihmojë në rindërtimin e rrjeteve familjare, vendbanimeve dhe vazhdimësisë së katolicizmit.

Një problem tjetër historiografik është fenomeni i katolikëve të fshehtë. Relacionet e shekujve XVII–XVIII përmendin raste individësh ose familjesh që, nën ndikimin e rrethanave juridike, fiskale apo shoqërore, mund të paraqiteshin publikisht me një identitet fetar tjetër, ndërsa në jetën familjare ruanin elemente të traditës katolike.¹¹ Ky fenomen kërkon kujdes të posaçëm, sepse dëshmon se regjistrimi administrativ nuk pasqyronte domosdoshmërisht të gjithë kompleksitetin e identitetit fetar.

Për këtë arsye, historia e islamizimit të shqiptarëve të Kosovës nuk mund të reduktohet në dy skaje interpretative. Nuk është e saktë të konsiderohet çdo konvertim vetëm rezultat i dhunës; po aq problematike është të injorohen pabarazitë juridike, fiskale dhe shoqërore që karakterizonin rendin para-modern.¹² Historiografia bashkëkohore e trajton këtë proces në kuadër të transformimeve më të gjera politike, shoqërore dhe kulturore të shoqërisë shqiptare nën sundimin osman.

Nga tërësia e burimeve të shqyrtuara mund të nxirren disa përfundime metodologjikisht të qëndrueshme. Hapësira historike e Vushtrrisë nuk mund të shkëputet nga historia më e gjerë e krishterimit dhe katolicizmit në Kosovën qendrore dhe verilindore. Përmendja e Vučitrn-it në dokumentacionin e shekullit XVII përbën një dëshmi që meriton studim të mëtejshëm, ndërsa Janjeva, Novobërda dhe Trepça dëshmojnë se në këtë hapësirë më të gjerë ekzistonte një rrjet katolik me objekte kulti, kler, bashkësi dhe komunikim me hierarkinë kishtare.¹³

Megjithatë, pikërisht këtu kërkohet kujdesi më i madh: historia e këtyre qendrave nuk duhet transferuar mekanikisht te Vushtrria. Një studim i ardhshëm duhet të kërkojë dëshmi që lidhen drejtpërdrejt me qytetin, kazanë dhe fshatrat e Vushtrrisë, duke dalluar çdo herë nivelin administrativ të përmendur në burim.

Për këtë qëllim duhet të ndërthuren disa metoda: kritika e burimit, prosopografia, onomastika, topografia historike, historia kishtare dhe arkeologjia. Vetëm krahasimi i dokumenteve të Propaganda Fide me aktet osmane, defterët, regjistrat e xhizjes, materialin epigrafik dhe të dhënat arkeologjike mund të çojë në një rindërtim të besueshëm të hartës së katolicizmit në Vushtrri dhe rrethinë.

Në këtë kuptim, vepra e Don Gaspër Gjinit mbetet një pikënisje e rëndësishme, por jo përfundimi i kërkimit. Studimi sekondar jep kornizën; dokumenti parësor jep provën. Ky duhet të jetë parimi udhëheqës i çdo punimi që synon standard akademik.

Nga këndvështrimi i një meshtari katolik, këto dëshmi kanë edhe një dimension njerëzor dhe shpirtëror. Pas një emri në dokument qëndron një njeri; pas një famullie, një bashkësi; pas një kishe të rrënuar, kujtesa e lutjes; pas një varri, jeta e një brezi. Por respekti për këtë trashëgimi nuk na jep të drejtë ta zbukurojmë historinë. Përkundrazi, na detyron ta kërkojmë me më shumë saktësi.

Nëse një dokument përdor termin Vučitrn, duhet të përcaktojmë nëse bëhet fjalë për qytetin, kazanë apo sanxhakun. Nëse përmenden të krishterë latinë, nuk duhet t’u caktojmë përkatësi etnike pa dëshmi plotësuese. Nëse nuk kemi ende një dokument që identifikon me siguri një kishë katolike në qytetin e Vushtrrisë, atëherë përgjigjja shkencore duhet të jetë se kërkimi mbetet i hapur.

Kjo maturi nuk e dobëson tezën. Përkundrazi, e forcon.

Trashëgimia islame e Vushtrrisë përbën një pjesë të rëndësishme dhe të pamohueshme të historisë së qytetit. Njëkohësisht, trashëgimia e krishterë dhe lidhjet historike me katolicizmin duhet të studiohen dhe të ruhen aty ku dëshmohen. Njohja e njërës nuk kërkon mohimin e tjetrës. Historia e Kosovës është më e pasur se çdo narrativë që përpiqet ta reduktojë atë në një shtresë të vetme.

Prandaj, historia shqiptare katolike e Vushtrrisë nuk duhet të shndërrohet në instrument polemik, por në objekt kërkimi shkencor. Detyra e ardhshme është të identifikohen familjet, vendbanimet, meshtarët, varrezat, objektet e mundshme të kultit dhe rrugët pastorale që mund të lidhen drejtpërdrejt me Vushtrrinë.

Vetëm atëherë do të mund të ndërtojmë një hartë më të plotë: fshat më fshat, familje më familje, meshtar më meshtar dhe dokument më dokument.

Historia nuk ka nevojë për teprim.

Ajo ka nevojë për dëshmi.

Nga këndvështrimi im si meshtar, kjo është edhe pika ku shkenca dhe përgjegjësia shpirtërore takohen. Historia e këtyre trojeve nuk është vetëm një varg datash, emrash dhe rrënojash; ajo është kujtesa e njerëzve që kanë lindur këtu, kanë punuar, janë lutur, kanë rritur familjet e tyre dhe janë prehur në këtë tokë shumë kohë para nesh.

Kur flasim për Vushtrrinë, Novobërdën, Janjevën apo Trepçën, pyetja nuk duhet të jetë se cila fe ka të drejtë ta përjashtojë tjetrën nga historia. Pyetja e studiuesit dhe e njeriut të ndërgjegjshëm duhet të jetë: Çfarë dëshmon dokumenti? Çfarë ruan guri i katedraleve në tokat Dardane ? Çfarë na thotë varri? Çfarë na mëson kujtesa?

Si meshtar, këtë histori nuk e shoh si një mur apo ndarje  që duhet ngritur ndërmjet njerëzve, por si një urë që duhet ndërtuar mbi të vërtetën. Kisha nuk ka nevojë ta shpikë të kaluarën e saj. Detyra e saj është ta kërkojë me ndershmëri, ta dokumentojë me përgjegjësi, ta ruajë me përulësi dhe ta dëshmojë pa urrejtje.

Guri i një katedrale të vjetër siq thuhet nga studiues me renome botërore pra, gur në tokën e katedraleve nuk është akuzë ndaj askujt; është dëshmi se dikush është lutur aty. Një varr nuk është pretendim politik; është shenjë e një jete njerëzore. Një dorëshkrim nuk është armë; është kujtesë. Një dokument nuk kërkon hakmarrje; kërkon vetëm të lexohet me ndershmëri.

Prandaj edhe mesazhi im emblematik që del nga ky hulumtim është i qartë:

Të mos i frikësohemi historisë. E vërteta historike nuk ia zvogëlon askujt identitetin dhe nuk ia merr askujt besimin. Ajo na mëson të respektojmë gjurmën e tjetrit. Një popull që di ta ruajë identitetin dhe kujtesën e vet, por njëkohësisht respekton dorëshkrimin, varrin, objektin e kultit dhe kujtimin e tjetrit, nuk mbron vetëm trashëgiminë e së kaluarës — ai mbron ndërgjegjen, dinjitetin dhe shpirtin e vet.

FUSNOTAT DHE REFERENCAT SHKENCORE

¹ Gaspër Gjini, Ipeshkvia Shkup–Prizren nëpër shekuj, Zagreb, 1986. Vepra përdoret këtu si sintezë themelore për historinë kishtare, dioqezane dhe pastorale të Ipeshkvisë Shkup–Prizren, me rëndësi të posaçme për Novobërdën, Janjevën, Trepçën dhe qendrat e hershme të katolicizmit. Për çdo pohim konkret mbi një kishë, datë, numër familjesh ose klerik të veçantë kërkohet krahasimi me burimin parësor përkatës.

² Bernd J. Fischer – Oliver Jens Schmitt, A Concise History of Albania, Cambridge University Press, Cambridge, 2022, veçanërisht pjesët mbi shqiptarët nën sundimin osman dhe transformimet konfesionale.

³ Defterët osmanë të Sanxhakut të Vushtrrisë, shek. XV–XVI; të përdoren duke dalluar kategoritë fiskale, juridike, fetare dhe etnike.

⁴ Akt osman i vitit 1632 mbi veprimtarinë e Pjetër Mazrekut dhe shërbimin ndaj të krishterëve latinë; për interpretimin përfundimtar kërkohet kontrolli i botimit kritik dhe i traditës arkivore.

⁵ Dušanka Bojanić, “Sultanska akta izdata na zahtev Dubrovačke Republike od 1627. do 1647. godine”, Mešovita građa/Miscellanea, knj. X, Istorijski institut, Beograd, 1982.

⁶ Archivio Storico de Propaganda Fide, S.C. Servia, vol. 3, pp. 87–88; signatura duhet kontrolluar në origjinal përpara një botimi kritik.

⁷ Archivio Storico de Propaganda Fide, fondet S.C. Servia dhe SOCG, dokumentacion mbi Arqipeshkvinë e Shkupit, shek. XVII–XVIII.

⁸ Gaspër Gjini, Ipeshkvia Shkup–Prizren nëpër shekuj; të krahasohet, kur është e mundur, me dokumentacionin prosopografik të Propaganda Fide.

⁹ Archivio Storico de Propaganda Fide, S.C. Servia, vol. 3, p. 83; signaturë për verifikim të drejtpërdrejtë.

¹⁰ Archivio Storico de Propaganda Fide, Collegi Vari dhe S.C. Servia, dokumentacion mbi formimin e klerit vendor.

¹¹ Archivio Storico de Propaganda Fide, relacionet e Arqipeshkvisë së Shkupit, shek. XVII–XVIII; për çështjen e katolikëve të fshehtë kërkohet krahasim me dokumentacionin osman.

¹² Fischer – Schmitt, A Concise History of Albania, Cambridge University Press, 2022.

¹³ Bojanić, “Sultanska akta…”, 1982; Archivio Storico de Propaganda Fide, S.C. Servia, vol. 3, pp. 87–88; për përdorim përfundimtar kërkohet kontrolli i origjinalit.

BURIMET ARKIVORE

Archivio Storico de Propaganda Fide, Romë

  • C. Servia, vol. 3, pp. 87–88.
  • C. Servia, vol. 3, p. 83.
  • C. Servia, vol. 1–3.
  • SOCG – relacionet dhe korrespondenca mbi Arqipeshkvinë e Shkupit.
  • Collegi Vari – materiale mbi formimin e klerit.

Burime osmane

  • Defterët e Sanxhakut të Vushtrrisë, shek. XV–XVI.
  • Akte sulltanore të shekullit XVII.
  • Regjistra fiskalë dhe regjistra të xhizjes.

LITERATURA

Bojanić, Dušanka, “Sultanska akta izdata na zahtev Dubrovačke Republike od 1627. do 1647. godine”, Mešovita građa/Miscellanea, knj. X, Istorijski institut, Beograd, 1982.

Fischer, Bernd J. – Schmitt, Oliver Jens, A Concise History of Albania, Cambridge University Press, Cambridge, 2022.

Gjini, Gaspër, Ipeshkvia Shkup–Prizren nëpër shekuj, Zagreb, 1986.

Archivio Storico de Propaganda Fide, dokumentacion mbi Arqipeshkvinë e Shkupit, shek. XVII–XVIII.

Defterët dhe aktet osmane të Sanxhakut të Vushtrrisë, shek. XV–XVII.

Beteja për Zhuçin

Drini.us
-
0
Beteja për Zhuçin

Ismet Azizi, Gjilan

BETEJA PËR ZHUÇIN

Fitorja që mbrojti Sarajevën dhe porosia nga jeta e Haxho Asllanit – Shokut

Beteja për Zhuçin: fitorja që mbrojti Sarajevën dhe fati tragjik i heroit Haxho Asllani – Shok

Nga fitorja strategjike e 8 qershorit 1992 te porosia shoqërore që la pas njëri prej diversantëve më të guximshëm të Brigadës së Dytë të Motorizuar “Viteška” të Ushtrisë së Republikës së Bosnjë-Hercegovinës.

Përpunimi redaksional: DardaniaPress

Beteja për kodrën e Zhuçit (Žuč), më 8 qershor 1992, ishte njëra ndër fitoret e para të mëdha të Ushtrisë së Republikës së Bosnjë-Hercegovinës. Ajo pengoi ndarjen e Sarajevës, forcoi lidhjen e mbrojtësve të qytetit me zonën e Vogošćës dhe hapi rrugën për çlirimin e pozicioneve të tjera strategjike. Krahas kujtimit të kësaj fitoreje qëndron edhe historia e Haxho Asllanit – Shokut, heroit me prejardhje shqiptare, të cilin lufta e bëri të njohur, ndërsa paqja pothuajse e harroi.

Zhuçi – pikë kthese në mbrojtjen e Sarajevës

Në pranverën e vitit 1992, Sarajeva po përballej me rrethimin, sulmet e artilerisë dhe përpjekjen e forcave agresore për ta ndarë qytetin dhe vijat e tij mbrojtëse. Kodra e Zhuçit kishte rëndësi të jashtëzakonshme strategjike: nga kuotat e saj kontrolloheshin pjesë të mëdha të Sarajevës, ndërsa pozicionet në Orlić, Vis, Kuotën 850 dhe Golo Brdo përbënin kërcënim të vazhdueshëm për popullsinë dhe mbrojtësit.

Më 8 qershor 1992, njësitë e Mbrojtjes Territoriale nga komunat e Sarajevës – Novi Grad, Novo Sarajevo dhe Vogošća – filluan sulmin kundër një kundërshtari shumë më të armatosur. Mbrojtësit çliruan majën Orlić dhe hapësirën më të gjerë drejt Volujakut e Krstacit, si dhe zonën drejt vendbanimeve Smiljevići e Zabrđe. Në luftime u zunë sasi të konsiderueshme armësh, municioni, pajisjesh ushtarake dhe materiali sanitar.

Kjo fitore vërtetoi rezultatet e Betejës së mëparshme të Pofalićit dhe siguroi një lidhje më të qëndrueshme me mbrojtësit e zonës së Vogošćës, veçanërisht drejt Ugorskos, Bušćes dhe Kobilja Glavës. Pas marrjes së Orlićit u krijuan parakushtet për çlirimin e Kuotës 850, Visit dhe Golo Brdos. Duke i shtyrë pozicionet agresore më larg bërthamës së ngushtë urbane, u zbut trysnia mbi popullsinë e rrethuar dhe përpjekja për ta ndarë mbrojtjen e Sarajevës mori një goditje të rëndë.

“Shpirti fitoi”

Në tubimin e madh popullor të mbajtur në Zhuç më 8 qershor 1996, me rastin e përvjetorit të betejës, presidenti i Republikës së Bosnjë-Hercegovinës, Alija Izetbegović, foli për mrekullinë e rezistencës boshnjake, e cila vështirë shpjegohej vetëm me logjikë ushtarake. Fjalët e tij mbetën një prej interpretimeve më të fuqishme të dimensionit moral të mbrojtjes së Sarajevës:

“Bosnjën gjithmonë e kemi përfytyruar si vend të njerëzve të mirë, të drejtë dhe me dinjitet; kemi besuar se pikërisht aty qëndron fuqia e Bosnjës, por edhe pafuqia e sulmuesve që vazhdimisht janë vërsulur për ta nënshtruar. Kur një ditë të bëhen analizat dhe, nga një largësi historike, të kërkohet shpjegimi i asaj mrekullie të rezistencës boshnjake, jam i sigurt se fshehtësia do të gjendet diku në shpirtin ose karakterin e njerëzve. Kujtojeni pranverën dhe verën e vitit 1992. Ne pothuajse duarthatë, ata të armatosur deri në dhëmbë; e pastaj ne, bashkë me përbindëshat e tyre prej çeliku, i shtynim gradualisht nga qyteti drejt pyjeve, ku edhe e kishin vendin. Ishte një përplasje e vërtetë ndërmjet së mirës dhe së keqes, ndërmjet njeriut dhe jonjeriut. Shpirti fitoi. Sipas asnjë logjike apo llogarie ushtarake, ata atëherë nuk duhej të largoheshin nga Sarajeva. Të gjitha epërsitë ushtarake ishin në anën e tyre, asnjë në anën tonë.”

— Fjalimi i Alija Izetbegovićit në Zhuç, 8 qershor 1996

Prandaj, Beteja për Zhuçin nuk mbeti vetëm një operacion ushtarak. Ajo u shndërrua në simbol të rezistencës së një qyteti që, pavarësisht epërsisë materiale dhe teknike të agresorit, arriti t’i ruante pozicionet kyçe mbrojtëse dhe idenë politike të një Bosnjë-Hercegovine të tërësishme.

“Krahët e lirisë” – monument i fitores dhe kujtesës

Në Golo Brdo, në kuadër të Kompleksit Memorial Zhuç, më 8 qershor 2024 u përurua solemnisht monumenti “Krahët e lirisë”. Gurthemeli ishte vendosur në vitin 2022, ndërsa zogu monumental i stilizuar, si simbol i lirisë, ka një hapje krahësh rreth 25 metra dhe lartësi rreth 16 metra. Monumenti i ndriçuar shihet nga shumë pika të Sarajevës, si edhe nga drejtimi i aeroportit, Bjelašnicës dhe Trebevićit.

Monumenti e ruan kujtimin për luftëtarët që e mbrojtën Sarajevën, por porosia e tij e plotë nuk gjendet vetëm në gur. Ajo gjendet edhe në jetën e luftëtarëve të mbijetuar – në plagët, traumat e pasluftës dhe kujdesin shpesh të pamjaftueshëm të shoqërisë. Pikërisht këtu kujtesa për Zhuçin takohet me historinë e jetës së Hadžo Aslanit, të njohur si Shok.

Haxho Asllani – Shok, shqiptari ndër mbrojtësit e Sarajevës

Hadžo Aslani, i njohur si Shoku i Zhuçit, ishte diversant i Brigadës së Dytë të Motorizuar “Viteška” të Ushtrisë së Republikës së Bosnjë-Hercegovinës dhe njëri prej luftëtarëve që bashkëluftëtarët e kujtonin për trimëri të jashtëzakonshme. Ishte shqiptar me prejardhje, i lindur në Shkup; një pjesë të jetës e kishte kaluar në Kumanovë, ndërsa disa vjet para luftës ishte shpërngulur në Sarajevë. Nofka e tij lidhej me fjalën shqipe shok – mik e bashkëluftëtar.

Ishte trupvogël, i tërhequr dhe fjalëpakë, por në fushëbetejë, sipas dëshmive të bashkëluftëtarëve, shndërrohej në një forcë që ua hapte rrugën njësive të Ushtrisë së Republikës së Bosnjë-Hercegovinës. Nuk i pëlqente të fliste për bëmat e veta. Thoshte se gjithçka kishte qenë vullnet i Zotit dhe se, po të ishte përsëri e nevojshme, do ta merrte sërish pushkën për ta mbrojtur Bosnjë-Hercegovinën.

Sulmi në Vis dhe thirrja: “Mos qëlloni, është Shoku ynë!”

Në një aksion në Vis, gjatë dimrit të vitit 1992, Shoku u plagos, por vazhdoi përpara dhe mori llogoret kundërshtare. Përjetimin e tij e përshkroi më vonë pa zbukurime, me gjuhën e një njeriu që kishte mbijetuar një përleshje trup më trup:

“Kur arritëm te llogoret, dikush duhej të ngrihej i pari dhe të sulmonte. U ngrita, fillova të hidhja bomba në llogoren e parë dhe të qëlloja me automatik. Kishin mbetur edhe dy ushtarë kundërshtarë. Njërin e godita, pastaj më mbaruan plumbat. Tjetri ishte trupmadh; më ngriti nga toka dhe filloi të më mbyste. Desha ta nxirrja thikën, por nuk munda. Disi mblodha forcën dhe e godita. Pastaj pashë ‘mbjellësin e vdekjes’, e kapa dhe fillova të qëlloja. Kur dola nga llogorja, arritën bashkëluftëtarët e mi dhe menduan se isha ushtar armik. Dikush bërtiti: ‘Mos qëlloni, është Shoku!’ Ua dhashë armën dhe shkova te mjeku, sepse më kishin goditur tre plumba. Atëherë Zoti ma shpëtoi jetën. Një herë kam lindur dhe një herë do të vdes; për Bosnjën nuk më dhimbset as të bie.”

— Haxho Asllani – Shok, sipas një dëshmie të botuar më herët

Pamja e luftëtarit të plagosur që dilte nga llogorja me mitraloz të rëndë në duar, ndërsa bashkëluftëtarët bërtisnin të mos qëllonin, hyri në kujtesën gojore të luftëtarëve të Zhuçit. Megjithatë, heroizmi në fushëbetejë nuk e mbrojti nga jeta e rëndë në paqe.

Paqja i solli traumë, varfëri dhe harresë

Pas luftës, Hadžo Aslani u përball me çrregullim të rëndë të stresit post-traumatik. Për vite jetoi pa një strehë të sigurt, duke u larguar nga njerëzit dhe duke pasur turp nga varfëria e vet. Ngrohej në tramvaje, flinte në shtëpi të braktisura e të rrënuara në Zhuç dhe jetonte me atë që ia jepnin njerëzit. Nuk kërkonte shumë dhe përpiqej ta ruante dinjitetin.

Gjatë viteve të fundit, qytetarët e Sarajevës e shihnin në udhëkryqin e Boljakov Potokut, ku shiste aromatizues për vetura, madje edhe pasi kishte pësuar goditje në tru. Tregonte se ndonjëherë, kur e njihnin, njerëzit i linin edhe nga njëqind marka të konvertueshme për një aromatizues.

Vetëm në vitet e fundit të jetës mori mbështetje më serioze nga bashkëluftëtarët e Brigadës së Dytë të Motorizuar “Viteška” dhe nga organizatat humanitare. Organizata Pomozi.ba bëri të ditur se, që nga viti 2022, ishte përpjekur t’i qëndronte pranë: ishte hapur një apel për rinovimin e hapësirës ku jetonte dhe i siguroheshin nga 1.000 marka të konvertueshme në muaj për nevojat themelore. Mesazhi i tyre i lamtumirës e përmblodhi fatin e tij: dikur hero e luftëtar, më vonë i pastrehë që flinte pa çati mbi kokë, në të ftohtë e në shi.

Hadžo Aslani – Shok ndërroi jetë më 3 dhjetor 2025. Namazi i xhenazes iu fal më 4 dhjetor në Varrezat e Qytetit Vlakovo, në Alejën e Veteranëve. Në njoftimin mortor, ndër të pikëlluarit u radhitën veteranët e Brigadës së Dytë të Motorizuar “Viteška” të Ushtrisë së Republikës së Bosnjë-Hercegovinës, bashkëluftëtarët, vëllezërit e luftës, diversantët, fqinjët dhe miqtë – njerëzit që e dinin se kush kishte qenë ai në të vërtetë.

Nuk është Shoku turpi ynë – turp është që u la në harresë

Hadžo Aslani nuk është turpi i shoqërisë. Përkundrazi, ai ishte njeriu që, në çastin më të rëndë, u rreshtua në mbrojtje të Sarajevës dhe të Bosnjë-Hercegovinës. Turp është mënyra se si u detyrua të jetonte pas luftës: pa siguri, pa trajtim të mjaftueshëm dhe pa kujdes institucional të denjë për një veteran lufte.

“Krahët e lirisë” në Zhuç sot e ngrenë simbolin prej guri mbi Sarajevë. Por asnjë monument nuk mund ta përmbushë qëllimin e vet moral nëse shoqëria, ndërsa u ngre monumente të rënëve dhe heronjve, nuk ua zgjat dorën luftëtarëve të gjallë që i bartin pasojat e luftës. Prandaj, historia e Shokut nuk është vetëm një in memoriam për një njeri trim. Ajo është porosi se liria nuk ruhet vetëm duke i kujtuar fitoret, por edhe duke u kujdesur për ata që i bënë të mundura ato fitore.

Shënim redaksional

Teksti është redaktuar nga transkripti i dërguar. Përcaktimet relative të kohës janë zëvendësuar me data të sakta, ndërsa emrat e vendeve dhe njësive janë harmonizuar me burimet e renditura në fund të versionit boshnjak të këtij dokumenti.

Shënim dhe burime verifikimi

Artistja Donna Dafi sjell videoklipin e ri “GODDESS”, një këngë që rikujton fuqinë dhe vlerën e gruas

Drini.us
-
0
Artistja Donna Dafi sjell videoklipin e ri “GODDESS”, një këngë që rikujton fuqinë dhe vlerën e gruas

21 gusht 2026

Këngëtarja me origjinë shqiptare Donna Dafi ka publikuar sot këngën dhe videoklipin e saj të ri “GODDESS” (“Perëndeshë”), duke vazhduar kapitullin artistik që ajo e ka pagëzuar “Primadonna Era”.

Në qendër të këngës“GODDESS” qëndron një mesazh i qartë: të mos harrosh fuqinë që ke brenda vetes dhe të rikujtosh vlerën tënde edhe në momentet kur vetëbesimi lëkundet. “Jam si dielli, lind pas errësirës / Ndonjëherë harroj se jam një perëndeshë”, këndon Donna, duke e shndërruar një nga vargjet kryesore të këngës në një mesazh për vetëbesimin dhe fuqinë e brendshme.

Përmes tekstit, Donna lë pas gjithçka që nuk i shërben më: “Nuk shikoj pas drejt asaj që është thyer/ Nuk mbaj me vete atë që e kam tejkaluar”, ndërsa vargu “Ndonjëherë harroj se jam një perëndeshë” shndërrohet njëkohësisht në rrëfim dhe mesazh.

Me “GODDESS”, Donna Dafi, sjell një nga shprehjet më të qarta të universit të saj artistik, sensual, reflektues dhe plot vetëbesim, por që lë hapësirë edhe për momentet kur besimi në vetvete lëkundet. “GODDESS” është vazhdimësi e “Primadonna Era”, konceptit që përkufizon fazën aktuale artistike të Donna Dafit.

Kënga “GODDESS” i përket zhanrit pop bashkëkohor, të ndërthurur me elemente R&B.

Kënga vjen pas videoklipeve; “Primadonna”, “Touch Me Like That”, “ManGo” dhe “Trouble”, përmes të cilave artistja Donna Dafi, po ndërton identitetin e saj në skenën ndërkombëtare.

Muzika e Donna Dafit frymëzohet nga përvojat e jetës reale, duke eksploruar tema si identiteti dhe zhvillimi personal, ndërsa krijimtaria e saj ndërthur gjithnjë e më shumë muzikën, modën dhe kulturën.

Videoklipin “GODDESS” mund ta ndiqni këtu: https://www.youtube.com/watch?v=sLyD7zUneRs

https://too.fm/goddess

Siguria e të gjithë qytetarëve të Kosovës, pa dallim etnie, është dhe mbetet përgjegjësi dhe prioritet i institucioneve tona

Drini.us
-
0
Siguria e të gjithë qytetarëve të Kosovës, pa dallim etnie, është dhe mbetet përgjegjësi dhe prioritet i institucioneve tona
Ejup Maqedonci, Prishtinë
____
Optimizimi gradual i pranisë së KFOR-it, përfshirë përshtatjen e pranisë në urën mbi Ibër, është para së gjithash reflektim i përmirësimit të situatës së sigurisë në Kosovë dhe i rritjes së kapaciteteve të institucioneve tona të sigurisë. Ky është një proces i bazuar në vlerësime profesionale të situatës në terren dhe nuk paraqet zvogëlim të sigurisë për asnjë qytetar apo komunitet në Republikën e Kosovës.
Kosova ka ndërtuar ndër vite institucione profesionale dhe të besueshme të sigurisë, ndërsa bashkëpunimi dhe koordinimi me KFOR-in dhe partnerët ndërkombëtarë vazhdon të jetë i ngushtë. Siguria e të gjithë qytetarëve të Kosovës, pa dallim etnie, është dhe mbetet përgjegjësi dhe prioritet i institucioneve tona.
Në këtë kontekst, përpjekjet e lidershipit të Serbisë për ta paraqitur optimizimin e pranisë së KFOR-it si kërcënim për komunitetin serb apo si dëshmi të një situate të paqëndrueshme në Kosovë nuk përputhen me realitetin në terren. Përkundrazi, ato synojnë të krijojnë perceptimin e një krize atje ku vlerësimet profesionale të sigurisë tregojnë progres.
Kjo narrativë e udhëheqjes politike dhe ushtarake të Serbisë duhet parë edhe në kontekstin e zhvillimeve të tjera të rëndësishme. Ajo i shërben edhe zhvendosjes së vëmendjes nga çështje që kërkojnë përgjigje dhe përgjegjësi: gjetjet lidhur me varrezën masive në Kalludër, zbulimi i armëve dhe pajisjeve në lokacione të ndryshme në veri të Kosovës, si dhe veprimet e institucioneve tona kundër rrjeteve të dyshuara të inteligjencës së Serbisë dhe aktiviteteve subversive kundër Republikës së Kosovës.
Në vend të narrativave që prodhojnë frikë dhe tension, rajoni ynë ka nevojë për përgjegjësi, transparencë dhe respektim të fakteve. Republika e Kosovës nuk është burim i destabilitetit. Kosova është shtet demokratik, partner i besueshëm i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, NATO-s dhe aleatëve tanë, si dhe kontribuuese në sigurinë dhe stabilitetin rajonal.
Institucionet e Republikës së Kosovës do të vazhdojnë, në koordinim të ngushtë me KFOR-in dhe partnerët strategjikë, të forcojnë kapacitetet e tyre dhe të kontribuojnë në ruajtjen e një mjedisi të sigurt për të gjithë qytetarët. Siguria dhe stabiliteti i qëndrueshëm ndërtohen mbi fakte, bashkëpunim dhe përgjegjësi institucionale – jo mbi dezinformim, narrativa të frikës dhe përpjekje për krijimin artificial të krizave.

Të kundërshtosh një ide nuk do të thotë të urresh njeriun që e mban atë ide

Drini.us
-
0
Të kundërshtosh një ide nuk do të thotë të urresh njeriun që e mban atë ide
Dardan Osmanaj
____
Shiu është komunist, era kapitaliste. Një fjali e tillë, në pamje të parë absurde, fsheh brenda vetes një pyetje serioze: pse njeriu ka kaq shumë nevojë t’u japë emra, ideologji dhe kuptime absolute gjërave që thjesht ekzistojnë? Shiu bie. Era fryn. Natyra nuk kërkon leje nga bindjet tona. Vetëm njeriu përpiqet ta vendosë realitetin brenda kufijve të mendimit të vet. Ndoshta këtu fillon konflikti më i vjetër i njeriut: jo konflikti me tjetrin, por konflikti me mundësinë se mund të jetë gabim. Kur një njeri sfidon një bindje, shumë herë nuk dëgjohet si një njeri që kërkon të kuptojë, por si një kërcënim ndaj rendit të vendosur. Pyetja interpretohet si sulm. Dyshimi si dobësi. Kundërshtimi si armiqësi. Dhe kështu, pa e kuptuar, ne fillojmë të mbrojmë jo të vërtetën, por identitetin tonë të ndërtuar mbi një bindje.
Njeriu mund të falë shumë gjëra, por e ka të vështirë të falë atë që e detyron të shohë veten ndryshe. Kjo është arsyeja pse nuk quhem armik vetëm pse sfidoj një bindje. Të kundërshtosh një ide nuk do të thotë të urresh njeriun që e mban atë ide. Në një shoqëri të shëndoshë intelektuale, personi dhe mendimi i tij nuk duhet të bëhen një trup i vetëm, ku çdo kritikë ndaj mendimit përjetohet si sulm ndaj ekzistencës së individit. Kritika është pjesë e lirisë. Pyetja është pjesë e dijes. Dyshimi është shpesh fillimi i ndërgjegjes. Por ne jetojmë në një kohë ku shumë njerëz kërkojnë siguri më tepër sesa të vërtetën. Siguria u jep atyre një tokë ku mund të qëndrojnë; e vërteta, përkundrazi, mund t’ua lëkundë tokën nën këmbë.
Prandaj është më e lehtë të thuash “ai është armiku” sesa të pyesësh: “Po sikur të ketë të drejtë?” Kjo pyetje e fundit është jashtëzakonisht e rëndë për ndërgjegjen. Sepse në momentin kur pranon mundësinë se mund të gabosh, fillon të humbasësh atë krenari që të mban të lidhur me bindjen tënde. Por pikërisht aty fillon edhe pjekuria intelektuale. Të mendosh nuk do të thotë të kesh gjithmonë të drejtë. Të mendosh do të thotë të jesh i gatshëm të pranosh se e vërteta mund të jetë më e madhe se ti. Prandaj unë nuk kërkoj të bind askënd me kërcënim. Nuk dua ta fitoj një debat duke poshtëruar tjetrin. Nuk dua ta ndërtoj të vërtetën time mbi urrejtjen ndaj dikujt tjetër. Sepse nëse më duhet ta urrej tjetrin për të besuar në atë që besoj, atëherë ndoshta nuk jam duke mbrojtur të vërtetën; jam duke mbrojtur frikën time. Kjo është një ndarje e rëndësishme: ekziston një ndryshim midis të kërkuarit të së vërtetës dhe të kërkuarit të fitores.
Ai që kërkon fitoren dëshiron një kundërshtar të gjunjëzuar. Ai që kërkon të vërtetën dëshiron një pasqyrë. Dhe pasqyra është e pamëshirshme. Ajo nuk të pyet se cilës ideologji i përket, sa njerëz të duartrokasin, sa libra ke lexuar apo sa bindës dukesh përpara të tjerëve. Ajo të pyet vetëm: çfarë je kur nuk ke më nevojë t’i provosh asgjë askujt? Këtu fillon dimensioni më i thellë i lirisë. Liria nuk është vetëm të thuash atë që mendon. Liria është të kesh guximin të shqyrtosh edhe atë që mendon. Është të lejosh një ide tjetër të hyjë në mendjen tënde pa u trembur se ajo do të të shkatërrojë. Është të kuptosh se identiteti yt nuk duhet të varet nga pamundësia për të ndryshuar. Njeriu i lirë nuk është ai që nuk ndryshon kurrë mendim.
Njeriu i lirë është ai që nuk ka frikë ta ndryshojë mendimin kur përballet me një të vërtetë më të fortë. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse njerëzit e lexuar, njerëzit që kanë kaluar gjatë nëpër libra, histori, filozofi dhe përvoja njerëzore, shpesh arrijnë në një përfundim të çuditshëm: sa më shumë mëson, aq më pak i sigurt bëhesh për disa gjëra. Dituria nuk të mbush vetëm me përgjigje. Ajo të mëson të respektosh pyetjen. Të lexosh nuk do të thotë të grumbullosh citate për t’ua treguar të tjerëve. Të lexosh do të thotë të lejosh mendjet e njerëzve që nuk i ke takuar kurrë të hyjnë në ndërgjegjen tënde dhe ta trazojnë atë. Një libër i madh nuk të lë gjithmonë më të sigurt.
Ndonjëherë të lë më të shqetësuar, sepse të ka treguar se bota nuk është aq e thjeshtë sa doje të besoje. Dhe ndoshta ky shqetësim është i dobishëm. Sepse vetëm ai që është i gatshëm të shqetësohet nga pyetjet mund të afrohet me një përgjigje të sinqertë. Prandaj, kur them se shiu është komunist dhe era kapitaliste, nuk po kërkoj të ndërtoj një teori mbi shiun apo erën. Po flas për ne. Për ne, njerëzit, që gjithmonë përpiqemi t’i fusim gjërat në kategori, t’u vendosim etiketa dhe pastaj të luftojmë për to sikur vetë ekzistenca jonë të varet prej tyre. Por shiu nuk ka nevojë të jetë komunist. Era nuk ka nevojë të jetë kapitaliste. Dhe njeriu nuk ka nevojë të jetë armik vetëm sepse mendon ndryshe.
Ndoshta duhet të mësojmë të bashkëjetojmë me dallimin pa e kthyer atë në urrejtje. Sepse një shoqëri ku të gjithë mendojnë njësoj mund të duket e qetë, por ajo qetësi mund të jetë vetëm heshtje. Ndërsa një shoqëri ku njerëzit kundërshtojnë njëri-tjetrin pa u urryer, ku idetë mund të përplasen pa u shndërruar njerëzit në armiq, është shumë më afër lirisë së vërtetë. Në fund, e vërteta nuk është pronë e askujt. As e imja, as e jotja, as e një ideologjie, as e një grupi, as e një njeriu që mendon se ka të drejtë absolute mbi të tjerët. E vërteta nuk të jep pushtet mbi njerëzit.
Përkundrazi, të çliron nga nevoja për të pasur pushtet mbi ta. Ajo të kthen drejt vetes. Të detyron të shohësh frikën tënde, krenarinë tënde, kontradiktat e tua dhe gënjeshtrat e vogla që ia ke treguar vetes për vite me radhë. Dhe kjo është më e vështirë se çdo debat me një kundërshtar. Sepse kundërshtarin mund ta mundësh me fjalë. Veten nuk mund ta mashtrosh përgjithmonë. Prandaj kërkimi i së vërtetës nuk është një luftë për të sunduar të tjerët. Është një luftë e heshtur për të mos qenë rob i vetvetes.
Dhe ndoshta në fund nuk dalim prej saj më të fuqishëm, por më të vetëdijshëm. Jo me një kurorë mbi kokë, por me më pak errësirë brenda vetes. Sepse e vërteta, kur është vërtet e kërkuar dhe jo e përdorur si armë, nuk të ngre mbi të tjerët.
Të kthen në dritë përballë vetes.

Jusuf Buxhovi, intelektuali në udhëkryqet e historisë shqiptare

Drini.us
-
0
Jusuf Buxhovi, intelektuali në udhëkryqet e historisë shqiptare
Nga Frank Shkreli
Në 80-vjetorin e lindjes, një vështrim mbi veprën e shkrimtarit, historianit, publicistit dhe bashkëpuntrit të Dr Ibrahim Rugovës
80-vjetori i lindjes së Jusuf Buxhovit m’u duk se është një është një rast i mirë për ta trajtuar figurën e tij jo thjesht si një përvjetor personal, por si një bilanc të një veprimtarie gjashtë-dekadëshe në letërsi, gazetari dhe historiografi. Buxhovi mbushi 80 vjeç më 4 gusht 2026 dhe këtë përvjetor e shoqëron edhe 60-vjetori i krijimtarisë së tij.
Ka përvjetorë që shkojnë e vinë, e për të gjithë ne shënojnë vetëm kalimin e viteve, por ka përvjetorë që na japin mundësinë të ndalemi përpara një vepre dhe një jete  dhe verprimtarie të madhe. 80-vjetori i Jusuf Buxhovit është një nga ata përvjetor që dua ta kujtojë (megjithse me pak vonesë) me respektin që kam për të dhe për kontributin e tij gjatë viteve.  Me Jusuf Buxhovin jam njohur fillimisht në fillim të viteve ’90, në Washington, në një periudhë vendimtare për Kosovën dhe për përpjekjet e saj për të fituar mbështetjen e Shteteve të Bashkuara dhe botës. Ai vinte në Washington si pjesë e delegacioneve të Presidentit Ibrahim Rugova, në kuadër të përpjekjeve të atëhershme për ta paraqitur çështjen e Kosovës para institucioneve qeveritare dhe qarqeve politike amerikane. Ishte koha kur diplomacia politike dhe ajo publike e Kosovës po ndërtonte themelet e mbështetjes së Shteteve të Bashkuara dhe çdo vizitë në Washington kishte një rëndësi të veçantë. Në ato takime të para dhe më vonë, pata mundësinë ta njoh Jusuf Buxhovin, jo vetëm si gazetar, shkrimtar e publicist, por edhe si një intelektual të angazhuar drejtpërdrejt në çështjen kombëtare dhe si anëtar të ekipit politik e intelektual që shoqëronte Rugovën në përpjekjet e tij diplomatike të asaj kohe. Ky dimension i jetës së tij është shumë i rëndësishëm, sepse e plotëson figurën e Buxhovit si intelektual që nuk qëndroi vetëm në rolin e shkrimtarit, gazetarit dhe historianit, por u përfshi drejtpërdrejt edhe në jetën politike të Kosovës. Sidomos në periudhën e Ibrahim Rugovës, dallohej veprimtaria e tij politike dhe bashkpunimi i ngushtë me Presidentin historik të Kosovës.  Në vitet vendimtare të rezistencës politike dhe institucionale të Kosovës, Buxhovi ishte pjesë e rrethit të intelektualëve që e mbështetën vizionin politik të Rugovës dhe rrugën e tij të veçantë drejt lirisë e pavarësisë. Si një nga themeluesit dhe drejtuesit e Lidhjes Demokratike të Kosovës në periudhën e hershme, ai kontribuoi në artikulimin politik të çështjes së Kosovës dhe në përpjekjet për ta ndërkombëtarizuar atë. Përvoja e gjatë si gazetar dhe korrespondent në Gjermani i dha Buxhovit një njohje të drejtpërdrejtë të realiteteve politike evropiano-perëndimore nepërmjet kontakteve me qarqet politike e diplomatike të botës së lirë. Kjo përvojë e ndërthur me vizionin politik të Rugovës, e ka bërë Buxhovin një nga zërat intelektualë e politikë të rëndësishëm të asaj periudhe. Kjo njohje e hershme me të në Washington më ka mbetur si një nga kujtimet e mia që e lidh figurën e Jusuf Buxhovit me një periudhë kur fjala, argumenti dhe prania politike e intelektualëve shqiptarë në kryeqytetin amerikan, në fillim të 1990-ave, kishin një peshë të veçantë.
Më 4 gusht 1946, në Pejë, lindi një njeri që do ta ndërtonte jetën e tij intelektuale në disa fusha, njëherësh, si gazetar, shkrimtar, historian dhe publicist. Sot, në moshën 80-vjeçare, Jusuf Buxhovi shënon jo vetëm një jetë të gjatë, por edhe gjashtë dekada krijimtarie. Rruga e tij nisi në gazetarinë e kulturës në gazetën “Rilindja”, në vitin 1967. Më pas ai u bë redaktor dhe, për më shumë se dy dekada, korrespondent i kësaj gazete në Bon, në atë kohë kryeqytet i Gjermanisë Perëndimore.  Përvoja gjermane do të ishte vendimtare për formimin e tij si studiues. Nga viti 2000 deri më 2008, ai iu kushtua kërkimeve në arkivat gjermane, duke e kthyer gazetarinë dhe përvojën e drejtpërdrejtë me botën perëndimore në një tjetër instrument për të lexuar historinë shqiptare.  Frank SHKRELI/Përkatësia perëndimore e Shqiptarëve | Gazeta Telegraf
Por Buxhovi nuk mund të kuptohet vetëm si gazetar dhe as vetëm si historian. Thelbi i figurës së tij është pikërisht ndërthurja e këtyre dy dimensioneve me letërsinë.  Ai studioi Gjuhë dhe Letërsi Shqipe në Universitetin e Prishtinës, ndërsa më vonë kreu studimet pasuniversitare në Histori, duke mbrojtur temën mbi Lidhjen Shqiptare të Prizrenit, bazuar në dokumentet gjermane. Kështu, letërsia dhe historia u bënë dy shtylla të një pune që synonte të depërtonte në kujtesën shqiptare. Në letërsi, Buxhovi ka ndërtuar një botë të tijën, ndërsa në historiografi ka ndërmarrë një projekt shumë më të gjerë: rivështrimin e historisë së Kosovës dhe të shqiptarëve përmes dokumentit, kujtesës dhe interpretimit historik. Vepra shumëvëllimëshe “Kosova” është shprehja më e dukshme e këtij qëllimi. Vetë përmasat e këtij projekti e vendosin autorin përpara një detyre që shkon përtej një libri të zakonshëm historiografik. Ajo është një përpjekje për të ndërtuar një narrativë të gjerë mbi fatin dhe të vërtetën historike të Kosovës dhe të shqiptarëve. “Të shënohet e kaluara me qëllim që të mos harrohet dhe të përballemi me të kaluarën e ligët, si pjesë e përgjegjësisë së plotë që ka njeriu ndaj së Vërtetës dhe detyrimi që të gjithë të kemi — si individ dhe shoqëri — për të dëshmuar dhe për të mbrojtur të Vërtetën.”  Këtu qëndron edhe një nga veçoritë më të rëndësishme të Buxhovit se ai nuk e sheh historinë vetëm si të kaluar, por si një forcë që vazhdon të ndikojë në të tashmen. Frank Shkreli: Ipeshkvi Gjon Nikollë Kazazi, zbuluesi i parë i librit të parë shqip “Meshari” dhe shënimet e Gjon Nikoll Kazazit të Jusuf Buxhovit | Gazeta Telegraf
Në këtë kuptim, puna e tij historiografike ka qenë dhe mbetet edhe një përpjekje për ta nxjerrë historinë shqiptare nga kornizat e vjetra ideologjike komuniste dhe nga interpretimet e ndërtuara prej historiografive të huaja, sidomos asaj serbe. Në intervista të ndryshme, Buxhovi ka insistuar në nevojën që historiografia shqiptare të përballet me dokumentin dhe të çlirohet nga paragjykimet ideologjike.
Sigurisht, si çdo autor që prek tema të mëdha dhe të ndjeshme, edhe Buxhovi ka prodhuar debate. Disa prej tezave të tij historike kanë qenë dhe mbeten të diskutueshme në disa qarqe akademike. Por pikërisht këtu duhet parë një nga vlerat e tij. Me punën dhe veprat e tij ai ka nxitur debat mbi historinë shqiptare, duke mos pranuar që disa tema të mbeten të mbyllura në formulat tradicionale.  Sepse një intelektual nuk matet vetëm me numrin e veprave që shkruan. Ai matet edhe me pyetjet që u lë pas brezave. Dhe Buxhovi ka ngritur shumë pyetje. Çfarë dimë, realisht, për historinë tonë? Sa prej saj është shkruar nën ndikimin e politikës? Sa kemi ditur ta lexojmë dokumentin? Si duhet të ndërtohet kujtesa kombëtare?  Dhe, mbi të gjitha, si mund të bashkëjetojnë letërsia, historia dhe përgjegjësia intelektuale?  Në vitet e fundit, Buxhovi ka vazhduar të jetë aktiv në debatet mediatike dhe akademike për historinë, identitetin kombëtar dhe zhvillimet politike shqiptare. Në një intervistë më heret, me rastin e 80-vjetorit dhe 60-vjetorit të krijimtarisë, ai është rikthyer, pikërisht te marrëdhënia midis letërsisë, historisë, kujtesës dhe rolit të intelektualit në një shoqëri  demokratike.
Kjo është ndoshta mënyra më e mirë për ta kuptuar figurën e tij. Jusuf Buxhovi është një intelektual që ka jetuar mes faktit historik dhe imagjinatës letrare, mes dokumentit dhe kujtesës historikee dhe mes gazetarisë e studimit. Në një kohë kur sot gazetaria shpesh është bërë e përkohshme, ndërsa letërsia shpesh e fragmentuar dhe debati historik i politizuar, një jetë e kaluar në kërkim të dokumentit dhe fakteve, në shkrim dhe në debat,  përbën një trashëgimi që meriton të vlerësohet. Tetëdhjetë vjet pas lindjes së tij, mund të thuhet se Buxhovi i përket një brezi intelektualësh që e përjetuan Kosovën në një nga periudhat më të vështira të historisë së saj moderne dhe që, në mënyrën e tyre, u përpoqën ta dokumentonin, ta shpjegonin dhe të mbronin kujtesën e saj. Prandaj 80-vjetori i Jusuf Buxhovit nuk duhet të jetë vetëm një urim. Duhet të jetë një moment për të rilexuar veprën e tij, për të vlerësuar kontributet e tij, për të diskutuar edhe tezat e debatueshme dhe për të vendosur këtë figurë në vendin që meriton në historinë e mendimit shqiptar të gjysmës së dytë të shekullit XX dhe fillimit të shekullit XXI.  80- vjet jetë dhe 60- vjet krijimtari janë një rast për të uruar dhe për të nderuar njeriun, por edhe për të gjykuar veprën, ndërsa vepra e Jusuf Buxhovit është tashmë pjesë e kujtesës historike intelektuale mbarë-shqiptare.
Në këtë përvjetor shpreh mirënjohje për kontributin e Profesor Jusuf Buxhovit në letërsi, gazetari dhe historiografi. Vepra e tij ka lënë gjurmë të rëndësishme në kujtesën kulturore dhe historike mbarë-shqiptare duke pasuruar mendimin dhe debatin intelektual. Përmes shkrimeve dhe angazhimit publik, ai ka kontribuar në në ndërtimin e vetëdijes historike dhe identitetit historik kulturor kombëtar shqiptar. Ju uroj shëndet të mirë dhe vazhdim të suksesëshëm të krijimtarisë suaj intelektuale dhe kombëtare edhe për shumë vite.
                   "Kosova" by Jusuf Bujhov in English - Telegraph
                         
Jusuf Buxhovi me Ibrahim Rugovën në fillim të 1990-ave
              Shkreli - Zemra Shqiptare
Autori me Profesor Jusuf Buxhovin ë Nju Jork, 2012
     
Me rastin e promovimit nga VATRA të tre vëllimeve mbi historinë e Kosovës, New York 1 Dhjetor 2012 —Frank SHKRELI/Përkatësia perëndimore e Shqiptarëve | Gazeta Telegraf

“Shteti Bektashi”, “Kutia e Pandorës” që rrezikon sovranitetin e shtetit shqiptar

Drini.us
-
0
“Shteti Bektashi”, “Kutia e Pandorës” që rrezikon sovranitetin e shtetit shqiptar

Prof. Dr. Fadil Maloku, sociolog nga Prishtina

Ditëve të fundit është duke e tunduar mjaft opinionin e gjerë shqiptar tema e planeve të “ajatullahut” shqiptar Edi Rama, për të krijuar një enklavë sovrane të stilit të Vatikanit në Tiranë, me administratë, pasaporta dhe kufij, dhe se emri i propozuar do të ishte “Sovereign State of the Bektashi Order” — Shteti Sovran i Urdhrit Bektashi (shih artikullin: https://www.nytimes.com/2024/09/21/world/europe/albania-tirana-muslim-state-bektashi.html), që është një artikull i Andrew Higgins, botuar më 21 shtator 2024 në The New York Times.

Lajm ky pa asnjë dyshim ogurzi për Shqipërinë, edhe për faktin se i njëjti, pa i kaluar procedurat parlamentare e kushtetuese të vendit, po tentohet të katapultohet ad hoc në mënyrë ilegale, ashtu sikurse edhe Zvërneci, Sazani e shumë projekte të tjera që seriozisht do të mund ta shpërbënin edhe këtë pak territor të mbetur të Shqipërisë Londineze. Ajo çfarë jam i interesuar të elaboroj rreth kësaj çështjeje ka të bëjë kryesisht me rreziqet potenciale nga ky “lloj shteti”.

Fillimisht, më duhet t’ua sqaroj publikut që mund ta keqkuptojë këtë iniciativë se rreziku potencial nuk fshihet te bektashizmi si fe, i cili historikisht ka pasur një rol të rëndësishëm në kulturën, mentalitetin dhe etnopsikologjinë shqiptare dhe në modelin e koegzistencës unike fetare. Ajo çfarë më zgjon kureshtjen dhe më nxiti që, nga aspekti i një sociologjie të religjionit, ta kuptoj problematikën, është transformimi i një komuniteti fetar me një traditë relativisht të largët në një subjekt apo entitet me sovranitet territorial.

Paraprakisht, më duhet t’ua përkujtoj gjithë shqiptarëve kudo se Kushtetuta aktuale e Shqipërisë e përcakton vendin shumë qartë si republikë parlamentare dhe si shtet unitar e të pandashëm, ku sovraniteti i takon popullit, që e garanton bashkëjetesën fetare dhe neutralitetin shtetëror.

Tani, kjo nismë e “ajatullahut” shqiptar ende nuk po arrin ta kuptojë gjënë elementare: sa herë që ndonjë komunitet fetar tenton të uzurpojë territor (ashtu sikurse ka ndodhur në të kaluarën tonë jo fort të largët…) dhe kompetenca sovrane, feja si entitet, me automatizëm, pretendon të kalojë nga kategoria identitare fetare në kategori politike. Dhe ky lloj “kalimi” prej një entiteti fetar në atë politik, edhe naivët më të mëdhenj e kuptojnë se nuk mund të bëhet pa pasoja dhe reperkusione evidente.

Mirëpo, këtu, sa po kuptoj, nuk është çështja se: “A janë bektashinjtë të rrezikshëm, me këtë eksteritorialitet të fituar nga ‘ajatollahu’ në një shtet të copëtuar në të kaluarën”? Por, çfarë mund të ndodhë kur një identitet fetar institucionalizohet dhe proklamohet si sovranitet territorial?

Dorën në zemër, kjo pyetje, përveçse është një precedent i rrezikshëm, është edhe alarmuese për faktin se fut përçarje midis entiteteve fetare, minon tolerancën, kërcënon sovranitetin dhe konteston rendin kushtetues!? Ngase, nëse një entiteti fetar i lejohet ta ketë “shtetin e vet” përbrenda një shteti me traditë përtej një shekulli, pse duhet ta pengojë një entitet tjetër të kërkojë një copë “territori e sovraniteti mysliman, ortodoks apo katolik”? Pra, precedenti për njërin entitet fetar, automatikisht e hap “kutinë e Pandorës” për ta ripërsëritur të njëjtin. Dhe ajo çfarë është edhe më e rrezikshme, një precedent i tillë i pamenduar nga shteti krijon kushte për zhvendosjen e shoqërisë nga modeli aktual, ku “qytetarët ushtrojnë besime të ndryshme”, drejt modelit ku “komunitetet fetare pronësojnë ligjërisht territore dhe interesa politike të veçanta për veten e tyre”.

Thënë edhe më ndryshe, precedenti në fjalë definitivisht e rrënon çatinë e narrativës mbi tolerancën dhe dallimet ndërfetare shekullore te shqiptarët. Që në sociologjinë e religjionit njihet si “institutionalization of difference” — institucionalizim i qëllimshëm i dallimeve.

Një tjetër çështje që po ashtu mendoj se është ajo e analogjisë apo e “vatikanizimit” të enklavës së “Shtetit Sovran të Urdhrit Bektashi” me shtetin e Vatikanit. Kjo analogji, përveçse është e paqëndrueshme, është edhe absurde, me vetë faktin se “Shteti Sovran…” asnjëherë në historinë e qenësimit të vet nuk ka pasur të njëjtin rol, pasion e pretendim në marrëdhëniet ndërkombëtare sikurse Selia e Shenjtë. Në gjykimin tim, dilema “hamletiane” ka të bëjë shumë më shumë me temën: A po tentohet të krijohet një “Vatikan mysliman”, apo po krijohet një model krejt i ri i sovranitetit fetar në miniaturë?

Lexuesi i rëndomtë nuk e kupton këtë dallim substancial, edhe për arsye se ky projekt, i motivuar nga toleranca fetare, ekziston rrezik real që nesër të prodhojë një polarizim të padurueshëm fetar, ku secili entitet tjetër fetar mund të shtrojë të njëjtën kërkesë: “Pse ata kanë shtet e ne jo?”, duke amputuar kështu panevojshëm atë ndjenjën e “privimit relativ” (relative deprivation) në jetën publike për entitetet e tjera fetare.

Pra, duke toleruar që edhe ligjërisht të dublifikohet roli i shtetit (laik) shqiptar, nga një shtet laik në një shtet që menaxhon entitete fetare, ne, në fakt, përveç precedentit të lartcekur, po krijojmë një “centaur” hibrid të shtetit që askund s’mund ta hasësh në gjithë rruzullin tokësor. Dhe, si e tillë, narrativa për një enklavë puro fetare e synuar nga “ajatullahu” shqiptar Edi Rama nuk duhet parë vetëm me “dioptrinë e kilometrave katrorë që do të zërë në hapësirën e sovranitetit”, por parasëgjithash si një precedent unik sociologjik që mund të kërcënojë gjithë arkitekturën e shtetit shqiptar, por edhe atë të interesave gjeostrategjike të Ballkanit, ku këtu nuk duhet harruar edhe pretendimet e Kishës Ortodokse sllave (serbe) në Kosovë… që mund të jetë brumë për një analizë tjetër të radhës…

Albin Kurti me LDK-në nën sqetull as që i merr në konsideratë veprimet opozitare!

Drini.us
-
0
Albin Kurti me LDK-në nën sqetull as që i merr në konsideratë veprimet opozitare!

Florim Zeqa

Kahet e zhvillimeve politike me drejtime të kundërta, janë duke e vënë në pikëpyetje të ardhmen e vendit tonë! Partisë fituese i duhen aleatë të rinj për vazhdimin e qeverisjes, kurese vendit i duhet një opozitë e fuqishme në Kuvend si korrektor i vazhdueshëm të gabimeve të qeverisë!

Opozita e ndarë, mundësi e artë për Albin Kurtin

Partitë (aktuale) politike janë një e keqe e domosdoshme që i duhet vendit në organizimin politik dhe të funksionalizimit të institucioneve shetërore. Kosova nuk guxon të vazhdojë me këtë situatë bllokuese, e cila e ka lënë shtetin pa Ushtrues Detyre të Presidentit (pa Komandantin Suprem të FSK-së), pa Kryesi dhe pa Kryetar të Kuvendit, pa Kryeministër dhe pa Qeveri!

Pas çdo procesi zgjedhor, një parti delë fituese cila do qoftë ajo, e ka për obligim formimin e institucioneve shtetërore në afatet kushtetuese, në mënyrë që shteti të mos mbetet pa institucione!

Ndërsa partitë humbëse e kanë për obligim koordinimin e tyre si parti opozitare në Kuvend, pa asnjë detyrim kushtetues ndaj partisë fituese!

Me të filluar bisedimet e kryeministrit në detyrë, Albin Kurti me partitë opozitare, vetëm njëra prej tyre, në këtë rast, PDK u tregua më e sinqertë në deklarimet e saj, duke ia bërë të qartë kryeministrit dhe qytetarëve të vendit se do të qëndrojë në opozitë!

Për dallim nga PDK, partia e tretë në vend, Lidhja Demokratike e Kosovës shfaqi haptas ambiciet e saja politike për të bashkëqeverisur me Albin Kurtin!

Meqë Albin Kurti nu kua përmbushi ambiciet personale dy prej krerëve të LDK-së, u tërhoqën nga bisedimet për bashkëqeverisje!

Mirëpo, ky qëndrim i LDK-së nuk zgjati shumë, përseri iu afruan Albin Kurtit për t’a ndihmuar në gjetjen e një Presidenti konsensual apo të pranueshëm nga të dyja palët, pa i pyetur fare partitë tjera popzitare, në këtë rast PDK dhe AAK, të cilat tashmë kanë zgjedhur një rrugë tjetër për ta sfiduar Albin Kurtin!

LDK me pavendosmërinë e saj dhe moskonsistencën e qëndrimeve është kthyer në “as mish” dhe “as peshk”, të cilës nuk i beson më askush, e aq më pak Albin Kurti i cili është duke e bërë lojën e dyfisht para qytetarëve, kinse është i angazhuar në formimin e institucioneve, kurse në anën tjetër në koordinim me LDK-në është duke i prolonguar zgjedhjet e jashtëzakonshme, tashmë të paralajmëruara më 27 dhjetor!

Sikurse në zgjedhjet e 28 dhjetorit të vitit të kaluar, Vjosa dhe Lumiri, edhe tani janë duke e ndihmuar Albin Kurtin në qëllimin politik!

Tashmë të gjithë e kanë kuptuar lojën, Lumiri me njerën këmb në LDK, kurse tjetrën e mban në LVV.

Vjosa as në qiell as në tokë, me mendje në Presidencë!

Sikurse LVV-së që i duhet kohë, edhe LDK-së i nevojitet koha për ta rimarrë vetën si parti humbëse serike e zgjedhjeve në Kosovë që nga viti i largët 2004 nën drejtimin e liderit historik, Ibrahim Rugova!

Kur jemi në këtë analizë të shkurtër pas zgjedhore nuk mund t’i hy në hak partisë së katërt në vend, AAK-së apo siq po i thonë tani Aleanca, e cila e ka kushtëzuar Albin Kurtin me 6 pikat e famshme, duke iu bashkangjitur PDK-së në rrugën demokratike të shfaqjes së pakënaqësive përmes të protestuarit në Kuvend dhe jashtë tij!

Jam thellësisht i bindur që, sikur opozita të ishte e bashkuar në veprimet e saj, Albin Kurti do të vepronte ndryshe! Mirëpo, me LDK-në nën sqetull as që i merr në konsideratë veprimet e tyre!

Mos konstituimi i Kuvendit dhe mos zgjedhja e Qeverisë janë duke i shkaktuar dëme të pariparueshme vendit. Përveq aspekteve ekonomike, vendi rrezikon të rrëshqas në anarki totale, me ç’rast Serbia është duke i “fërkuar” duart në pritje të trazirave në Kosovë!

Nuk e deshët ‘Hutin’, pritne ‘Dautin’!

Qofsha gabim në parashikim tim!

Florim Zeqa, analist i pavarur politik.

Ata që e kanë për kryehero të pamposhturin Skënderbe janë vëllezër të një gjaku e të një kombi

Drini.us
-
0
Nga: Gjon Keka
___

Ata që zemrën e kanë kah Meka, kokën kah Konstantinopoja (Stambolli) dhe trupin në Dardani, si dhe ata që të krishterët dardanë-arbërorë nuk i konsiderojnë vëllezër të gjakut të tyre, nuk mund të jenë dardano-arbërorë.

Ata janë mbetje ose renegatë të pushtuesit otoman dhe të armiqve të kombit tonë.

Prandaj, ata nuk mund të jenë miq në faqen time të facebook-ut këtu, e as në realitet.

Me mua mund të jetë mik e vëlla gjaku vetëm ai ose ata që kanë për kryehero të pamposhturin, arbërorin e të gjitha kohërave, Gjergj Kastriotin (Skënderbeun), Pjetër Bogdanin, pastaj ata që nderojnë humanisten Nënë Tereza dhe që kanë për hero Idriz Seferin.

Unë për vete zemrën, kokën dhe trupin i kam në Dardani e Arbëri. Kudo që të jetoj, nuk i largoj kurrë nga zemra, koka dhe trupi, sepse e di se cilat janë rrënjët e mia iliro-arbërore europiane.

Marshi i Sanqo Pançëve…!

Drini.us
-
0
Marshi i Sanqo Pançëve…!
____
MARSHI I DON KISHOTËVE DHE SANÇO PANÇËVE !
____
Përgjigje “Zërit të Vushtrrisë” – ose “Zërit të talibanëve”
E lexova edhe një herë shkrimin e “Zërit të Vushtrrisë” dhe tashmë nuk di nëse duhet të qesh apo të shqetësohem ?
Të qesh, sepse kemi një ushtri të tërë Don Kishotësh e Sanço Pançësh që kanë dalë në luftë kundër… një guri.
Të shqetësohem, sepse kur një gur themeli për një kishë katolike shqiptare shpallet “projekt dashakeq ideologjik e politik”, atëherë problemi nuk është më guri.
Problemi është ideologjia që e sheh edhe një gur si armik.
Dhe këtu, pa dashur, autorët e këtij shkrimi na sollën ndër mend Fan Nolin.
Jo, jo “Marshin e Barabajt” si kopje, por frymën e tij satirike:
Allalla, o kalorës të mëdhenj të gurit!
Marshoni!
Thërrisni!
Protestoni!
Frikësoni gurin!
Shpalleni kishën projekt politik!
Shpalleni gurin dorë të zezë!
Dhe në fund… luftoni me mullinjtë e erës!
Sepse, me gjithë respektin për të drejtën e secilit për të protestuar paqësisht, ka diçka groteske në këtë histori:
Një gur themeli paska ardhur të rrezikojë “dinjitetin kombëtar e fetar” të disa fshatrave!
Gur, more njerëz!
Jo tank.
Jo ushtri.
Jo pushtim.
Gur themeli!
Dhe ky gur ka edhe një “defekt” tjetër që mesa duket nuk e kanë marrë parasysh kalorësit e këtij marshimi:
guri peshon më rëndë se zhurma.
Mund të bëni protesta.
Mund të bëni deklarata.
Mund të shkruani njoftime.
Mund ta mbushni internetin me tituj alarmues.
Mund ta shpallni kishën “projekt ideologjik”, “projekt politik”, “dorë të zezë” e çfarëdo emri tjetër që ju vjen ndër mend.
Por guri është në tokën e vet.
Dhe aty ku është vendosur, nuk e lëviz dot propaganda.
Sepse guri nuk ka nevojë të bërtasë për të dëshmuar se ekziston.
Ai rri aty.
I qetë.
I rëndë.
Dhe ndoshta pikërisht kjo është ajo që ju shqetëson më shumë.
E tani, që të mos mbetet asnjë pikëpyetje:
Kisha në Zogaj të Shalës së Bajgorës, në komunën e Vushtrrisë, do të ndërtohet.
Jo sepse dikush dëshiron t’ju mposhtë.
Jo sepse dikush dëshiron t’ju provokojë.
Por sepse një kishë shqiptare katolike nuk është pushtim i askujt.
Është pjesë e historisë, e identitetit dhe e së drejtës së shqiptarëve për ta jetuar besimin e tyre.
Kështu që, të nderuar Don Kishotë e Sanço Pança:
Ju mund të bëni zhurmë.
Bëjeni.
Mund të protestoni.
Protestoni.
Mund të shkruani.
Shkruani.
Madje shkruani sa të mundeni.
Por mos harroni:
Mullinjtë e erës nuk janë ushtri.
Guri nuk është pushtues.
Kisha nuk është kërcënim.
Dhe katoliku shqiptar nuk është i huaj në tokën e vet.
E për ata që ende mendojnë se me zhurmë mund të vendosin se çfarë lejohet e çfarë nuk lejohet në tokën shqiptare, një këshillë e vogël nga realiteti:
Zhurma është e lehtë.
Guri është i rëndë.
Dhe guri i themelit tashmë e ka thënë fjalën e vet.
Sa për kishën?
Kishën në Zogaj mund ta pengojë vetëm ajo që e lejon ose nuk e lejon ligji dhe, për mua si njeri besimi, në fund të fundit, vetëm Zoti.
Jo Don Kishoti.
Jo Sanço Pança.
Jo ndonjë portal.
Jo ndonjë turmë.
Dhe asnjë “zë” që mendon se liria fetare është pronë private e ideologjisë së vet.
Prandaj, marshoni, kalorës të mullinjve të erës!
Allalla!
Bëni zhurmën tuaj.
Ne do ta bëjmë punën tonë.
Sepse në fund të fundit:
Guri është në tokë të vet.
Kisha do të ngrihet.
Dhe historia do ta dijë kush luftoi për një kishë – e kush luftoi kundër saj.
Dhe pikë.
123...1,695Faqja 1 nga 1,695