Nail Draga, Ulqin

Diskursi politik

Reforma territoriale apo elektorale

Gjatë kësaj vere më vapë krahas protestës së qytetarëve në Tiranë në Shqipëri  kemi edhe një çështje tjetër e cila ka të bëjë organizimin administrativ  përkatësisht me Projektligjin për reformën territoriale, e cila është bërë temë dite për opinionin e gjerë, sepse parashihet që numri i bashkive nga 61 sa janë aktualisht të zvoglohët në 46, ku ka pasur reagime si nga opozita, shoqëria civile por edhe nga pjesëtarë të shumicës aktuale

Në sajë të reformës territoriale  në Shqipëri në vitin 2014 numri i njësive të qeverisjes vendore u reduktua nga 373 komuna dhe bashki në 61 bashki; u ruajtën 12 qarqet si niveli i dytë i qeverisjes vendore; ish-komunat u shndërruan në njësi administrative brenda bashkive të reja. Duhet cekur se kjo reformë ishte  rezultat i Partisë Socialiste,  për të eliminuar  numrin e lartë të komunave dhe bashkive, por të punohet përseri në këtë drejtim pas 12 viteve hap dilema së cilët janë shkaqet për një ndarje të re territoriale në nivel vendi nga e njëjta forcë politike.

Reforma si çështje partiake 

Opinioni i gjerë është informuar më herët se për  çështjet e reformës administrativo-territoriale(Reforma Territoriale 2.0), Kuvendi i Shqipërisë ka formuar komisionin përkatës i përbërë nga Partia Socialiste dhe Partia Demokratike me dy  bashkëkryetar, por nga mospajtimi i qendrimeve mazhoranca socialiste ka dalur  me propozimin e tyre, duke harruar se nuk kemi të bëjmë me çështje partiake, por të nivelit shtetëror.

Ndonëse nga viti 2014 nuk janë shumë vite   mazhoranca socialiste  argumenton se  harta aktuale nuk i përgjigjet më realitetit demografik dhe ekonomik të vendit. Sipas tyre analiza bazohet në pesë tregues që janë në: funksionalitetin e bashkive, performancën ekonomike, masën urbane dhe demografike, distancën nga qendra më e afërt administrative dhe kohezionin social e kulturor.

Në sajë të tyre parametrave Raporti  i prezantuar konstaton se problemi nuk lidhet vetëm me numrin e bashkive, por me pabarazinë e madhe mes tyre. Kështu, Tirana përqendron rreth një të katërtën e popullsisë së vendit dhe afro 40 për qind të të ardhurave vendore, ndërkohë që 47 bashki gjenerojnë secila më pak se një për qind të të ardhurave. Gati gjysma e bashkive rezultojnë nën nivelin mesatar të funksionalitetit, ndërsa shumë njësi të vogla shpenzojnë pjesën dërrmuese të buxhetit për administratë dhe paga, duke lënë pak hapësirë për investime dhe zhvillim.

Demagogjia e shumicës

Por, cekim me këtë rast se hartuesit e kësaj reformë territoriale   në vitin 2014, kanë  thënë se si shkak është numri i lartë i administratës në qeverisjën vendore,  ku ajo  do shkurtohet  dhe do reduktohen buxhetet dhe shpenzimet e panevojshme. Por një konstatim i tillë është demagogji, sepse nga 17 mijë punonjës në vitin 2015, sot në njësitë e qeverisjes vendore  janë  rreth  37 mijë punonjës. Madje këto njësi janë kthyer në subjekte elektorale,  ndërsa  nuk janë të paktë ata të cilët deklarohen se kjo reformë territoriale më tepër është elektorale, sepse në maj të  vitit 2027 në Shqipëri do të mbahën zgjedhjet vendore.

Qendrimi arrogant i qeverisë

Njohësit e rrethanave  në Shqipëri cekin se reforma e tillë është konceptuar në mënyrë të gabuar. Sepse njësitë e qeverisjës vendore u konceptuan  në mënyrë të gabuar si njësi vetëqeverisëse  në këndvështrimin financiar. Ato njësi që nuk gjeneronin të ardhura do të dështonin. Qeverisja qëndrore do të merrte përsipër vetëm garantimin e fondit të pagave dhe investimet në ndonjë projekt kombetar. Nga një qasje të tillë zonat pa të ardhura u braktisën. Qëndrat e ish komunave që mbanin akoma aktive disa banorë, disa shërbime sikurse arsimin, shëndetësinë dhe shërbimet e tjera të karakterit bujqësor, u braktisën. Popullsia ra në mënyrë drastike. Kjo rënie dhe ky dështim u përshpjetua nga qëndrimi arrogant i qeverisjes qëndrore.

Propozohet të shkrihen 15 bashki

Si në vitin 2014, edhe tash Partia Socialiste ka dalur me propozim për të reduktuar numrin e bashkive, ku nga 61 bashki sa janë tash, ai numër do bie në 46, nga del se do të shkrihen 15 bashki, duke i bashkuar ata me bashkitë tjera që janë afër tyre.

Kështu drafti i tillë parashikon shkrirjen e Fushë-Arrëzit me Pukën; Klosin me Matin;Rrogozhinën me Kavajën; Dimalin dhe Poliçanin me Beratin; Patosit me Fierin; Divjakës me Lushnjën; Selenicës me Vlorën; Maliqit me Korçën; Këlcyrës me Përmetin; Memaliajt me Tepelenën; Libohovës me Gjirokastrën; Cërrikut  dhe Belshit me Elbasanin dhe Përrenjasit me Librazhdin.

Reagimi i qytetarëve

Ndaj këtij propozimi kanë reaguar nga opozita, shoqëria civile por edhe nga pjesëtarë të mazhorancës politike, duke refuzuar një propozim të tillë, sepse nuk është në favor të qytetarëve por të kalkulimeve politike të mazhorancës aktuale. Nga bashkitë aktuale që drejtohen nga Partia socialiste kundër këtij propozimi pakënaqësinë e tyre e kanë shprehur  duke protestuar, ndërsa e veçantë ishte  nga bashkia e Poliçanit ku qytetarët mbeshtetës së socialistëve në mënyrë publike i kanë djegur librezat e tyre partiake, dukuri e cila ka ndodhë për herë të parë në Shqipëri.

Kundër këtij propozimi janë deklaruar edhe nga bashkia e Memaliajt, Maliqit, Belshit, Përrenjasit, Selenicës etj. Bëhet me dije se protesta të tilla do të ketë ditëve në  vijim  madje duke përgatitur peticione kundër një propozimi  të tillë  drejtuar  insitucioneve shtetërore por edhe atyre ndërkombëtare(BE).

Fshatrat-  më të goditura

Të gjithë pjesëmarrësit në këto  protesta pa dallime partiake kanë  shprehur  zhgënjimin e tyre në mazhorancën aktuale sepse qytetarët e bashkive të tilla do të humbin funksionet e qytetit, sepse ata do të zhvendosën gjetiu, ndërsa procesi i shpopullimit të popullsisë do të jetë proces i pandalshëm. Në këtë aspekt me të goditur janë fshatrat të cilët pa investime në infrastrukturë  nuk mund të qendrojnë pasiv, por do të migrojnë në qendrat e ndryshme urbane,   ku përvoja e deritashme është dëshmi e një konstatimi të tillë.

Përfundim

Çështja e organizimit territorial përkatësisht të hartës së re të bashkive e cila është në procedurë nuk duhet trajtuar si çështje eskluzive partiake, në rastin konkret nga shumica parlamentare, por si çështje kombëtare sepse kemi të bëjmë e organizimin e përgjithshëm administrativ të vendit. Kemi të bëjmë me një çështje shumëdimensionale  që meriton qasje analitike, duke respektuar mendimin e qytetarëve të cilët ballafaqohen  me realitetin qeverisës në nivelin vendor  në raport me ate qendror.

Por, pasi kemi të bëjmë me çështje hapësinore-territoriale krahasimet me vendet e ndryshme evropiane  janë të nevojshme, pa marrë parasysh se organizimi territorial është çështje autonome e çdo shteti.

Nuk ka dilemë se në këtë drejtim mund të paraqiten  propozime të reja, madje edhe për ta zvogluar numrin e bashkive  por asgjë nuk duhet të jetë definitive, pa konsultuar  qytetarët në formë të diskutimit publik, sepse duhet shmangur centralizimin por duhet shkuar nga decentralizimi i pushtetit, sipas standardëve demokratike evropiane.

Edhe reagimi i këtyre ditëve  nga ana e opozitës, shoqëria civile e sidomos nga ata bashki që janë të rrezikuara sepse humbin statusin  aktual dëshmon në mënyrë transparente se propozim ligji për organizimin e ri administrativ  me tepër i gjason një reformë  elektorale se sa asaj territoriale. Megjithate duhet të presim vjeshtën kur për këtë propozimligj do të diskutohet dhe do  të vendoset me vota në parlament.

(Gusht 2026)

Pro. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan

Kosova po përballet përsëri me një krizë të rëndë politike dhe institucionale e cila ka tendencë të rrezikshme që të përshkallëzohet në një konflikt të ashpër në relacionin pozitë- opozitë. Pas një serie zgjedhjesh brenda dy vitesh, vendi ende nuk po arrin të krijojë institucionet funksionale që i duhen. Përplasjet partiake, mosbesimi dhe kalkulimet politike po e mbajnë shtetin peng, ndërsa qytetarët po presin që liderët e tyre të tregojnë përgjegjësi dhe pjekuri politike.
Kjo krizë nuk është më vetëm problem i partive. Është problem i Kosovës. Është problem i qytetarëve, i ekonomisë, i zhvillimit, i perspektivës së të rinjve dhe i pozitës së vendit në arenën ndërkombëtare. Për më tepër, është bërë edhe çështje e imazhit dhe besueshmërisë së Kosovës para miqve dhe partnerëve të saj ndërkombëtarë. Nuk mund të kërkojmë nga bota të na marrë seriozisht si shtet, ndërkohë që vetë nuk arrijmë t’i funksionalizojmë institucionet tona.
Në këto rrethana, zgjedhjet e reja nuk duhet të konsiderohen si zgjidhja e parë. Zgjedhjet janë themeli i demokracisë, por ato nuk mund të përdoren vazhdimisht si alternativë ndaj kompromisit politik. Nëse një palë e re zgjedhjesh prodhon përsëri një rezultat të ngjashëm, pa shumicë të mjaftueshme për formimin e institucioneve, atëherë do të jemi kthyer përsëri në të njëjtën pikë, vetëm me një kosto edhe më të madhe për vendin.
Prandaj, para se të shkojmë në zgjedhje të reja, duhet të shfrytëzohet çdo mundësi për një marrëveshje politike për zhbllokimin e institucioneve.
Subjekti që ka marrë më shumë vota duhet ta ketë përgjegjësinë dhe mundësinë e parë për të formuar Qeverinë. Por fituesi nuk mund të sillet sikur ka marrë shumicë absolute kur ajo nuk ekziston. Duhet të bëjë hapin e parë drejt kompromisit dhe bashkëpunimit. Nga ana tjetër, opozita duhet ta kuptojë se detyra e saj nuk është vetëm ta kundërshtojë fituesin. Ajo ka gjithashtu përgjegjësi ndaj shtetit.
Të jesh opozitë e fortë është demokraci, por të bëhesh pjesë e bllokadës institucionale është papërgjegjësi.
LVV duhet të tregojë gatishmëri për kompromis, ndërsa PDK, LDK, AAK dhe subjektet e tjera duhet të tregojnë se mund të jenë opozitë e fuqishme pa e mbajtur Kosovën peng të krizës politike. Asnjëra palë nuk duhet të kërkojë të fitojë politikisht duke e bërë shtetin të humbasë.
Kjo është arsyeja pse Kosovës i duhet një marrëveshje e re politike. Jo një pazar për poste dhe privilegje, por një marrëveshje për funksionalizimin e shtetit: konstituimin e Kuvendit, formimin e Qeverisë, zgjedhjen e Presidentit dhe garantimin e funksionimit normal të institucioneve.
Edhe zgjedhja e Presidentit duhet të shndërrohet nga burim përplasjeje në mundësi për kompromis. Kosovës i duhet një figurë me integritet, autoritet dhe kredibilitet, e pranueshme për një shumicë sa më të gjerë politike. Presidenti nuk duhet të jetë trofe i asnjë partie, por figurë e unitetit institucional.
Por nuk mjafton vetëm të krijohen institucionet. Kosova ka nevojë për një qeverisje cilësore. Nuk na duhet vetëm një Qeveri që ka 61 vota; na duhet një Qeveri që ka njerëzit e aftë për ta qeverisur vendin. Përvoja e viteve të fundit na mëson që Ministritë nuk duhet të jenë shpërblim për besnikëri partiake. Ato duhet të udhëhiqen nga njerëz kompetentë, me integritet dhe përgjegjësi profesionale.
Kosova ka nevojë për një qeveri të kompetencës, jo vetëm për një qeveri të matematikës parlamentare.
Koha për këtë marrëveshje politike është tani. Vendi nuk mund të humbë edhe më shumë kohë në përplasje politike. Ndërkohë, qytetarët presin punësim, zhvillim ekonomik, arsim më cilësor, shëndetësi më të mirë, sundim të ligjit dhe perspektivë për të rinjtë. Partnerët ndërkombëtarë presin një Kosovë të qëndrueshme, të përgjegjshme dhe të aftë për të përmbushur obligimet e saj.
Prandaj, përgjegjësia bie mbi të gjithë liderët politikë për arritjen e një marrëveshje për funksionalizimin e shtetit.
Ajo duhet të përmbajë disa pika të qarta si:
● konstituimin e plotë të Kuvendit;
● formimin e Qeverisë;
● zgjedhjen e Presidentit përmes një kandidati që mund të bashkojë shumicën e spektrit politik;
● garantimin e funksionimit normal të institucioneve;
● një program minimal qeverisës për çështjet strategjike;
● respektimin e rolit të opozitës;
dhe zotimin që bllokada institucionale të mos përdoret më si instrument i luftës partiake.
Kjo nuk do t’i dobësonte partitë.
Përkundrazi, do t’i tregonte pjekurinë e tyre politike.
Si fituese e zgjedhjeve LVV-së i takon të bëjë hapin e parë. Opozitës i takon të bëjë hapin e dytë, sepse edhe ajo ka përgjegjësi për funksionimin normal të shtetit.
Të gjithë duhet ta kuptojnë një të vërtetë të thjeshtë: një parti mund të fitojë ose të humbë një betejë politike, por kur institucionet bllokohen, humbës është Kosova.
Prandaj, para se të mendojmë për zgjedhje të reja, le t’i japim një shans kompromisit. Le të ulen të gjithë në një tryezë, të heqin dorë nga maksimalizmi partiak dhe të gjejnë një marrëveshje që e nxjerr vendin nga kriza. Pastaj secila parti le të vazhdojë garën e saj politike, por brenda institucioneve dhe jo kundër tyre.
Kosova nuk ka nevojë sot për një fitues të ri politik. Ka nevojë për një fitues shtetëror.
Nuk ka nevojë për një tjetër përplasje. Ka nevojë për marrëveshje.
Nuk ka nevojë për një tjetër bllokadë. Ka nevojë për institucione.
Dhe mbi të gjitha, nuk ka nevojë për zgjedhje të reja vetëm për të prodhuar të njëjtin ngërç.
Liderë të Kosovës, ky është momenti të tregoni se e vendosni Kosovën mbi partinë, shtetin mbi pushtetin dhe interesin kombëtar mbi interesin personal.
Formoni institucionet. Zgjidheni krizën. Jepini Kosovës mundësinë të ecë përpara.
Pastaj, kur të vijë koha e zgjedhjeve, qytetarët do ta japin verdiktin e tyre.

Më 13 gusht 2026