Kreu Blog

Figura domethënëse dhe interesante e shkrimtarit dhe historianit Jusuf Buxhovi

Drini.us
-
0
Figura domethënëse dhe interesante e shkrimtarit dhe historianit Jusuf Buxhovi
Nga Ismet Hasani, Suedi
Figura domethënëse dhe shumë interesante e shkrimtarit dhe historianit
Jusuf Buxhovi (2)
Mr. Jusuf Buxhovi, personazh shumë interesant – shkrimtar, politikan, historian, gazetar dhe publicist, botues i shumë librash
Mr. Jusuf Buxhovi është personazh shumë interesnat: shkritmar, politikan, historian, gazetar, publicist, botues i shumë librash…Është në moshën 80-të vjeçare, është shumë vital, vazhdon të shkruaj pa u ndalur në të gjitha format e mundshme. Në fakt, është një histori e gjallë, krejt jeta e puna e tij. Ndoshta gjenerata e lindur pas Luftës së Dytë Botërore, ose në prag të Luftës së Dytë botërore, janë shumë interesante përshkak të rrethanave me të cilat është përballë Kosova në krejt këtë periudhë kohore, po jo vetëm Kosova, po gjithë Evropa.
Mr. Jusuf Buxhovi
Në ”Rilindje” në rubrikën e kulturës kanë qenë njerëz të fuqishëm si Fadil Bujari etj. por unë mendoj se kanë qenë pozitivisht të orijentuar në kuptimin e atij konceptit të afirmimit të vlerave kombëtare.
Fadili (Fadil Hoxha – IMH)ju thotë në mënyrë decidive në ”Rilindje”: ”Ju me i përgatitë kuadrot për politikë të jashtme” dhe ka filluar me Nehat Islamin për politikën në Lindjen e mesme, që tash po i thonë Lindja e Afërt, ndërkaq unë kam shkuar në Gjermani – në Bon. Atëherë në ”Rilindje” patën hap një konkurs dhe ishte rast fatlum për mua të shkojë atje.
Unë u gjindsha si turist në Gjermani, kur ndodhi ai ”puçi” dhe unë ”u bëra gazetar – korespodent i luftës, nga së dërgova katër shkrime në ”Rilindje”, të cilat bërën jehonë dhe i patën marrë gazetat e Beogradit ”Borba”, ”Politika” dhe i publikuan si lajme interesante dhe unë u bëra si reporter i luftës se 4-5 artikuj lanë përshtypje dhe vet kur i kam lexuar më kanë bërë përshtypje dhe Fadil Bujari e këta në ”Rilindje” më thanë që ti do t’i percjellësh këto zhvillimet politike që zhvilloheshin. Kështu unë fillova gjuhën gjermane ta mësoj në mënyrë pasive. Pot e unë pata ndikim edhe baba im i cili gjermanishtën e ka mësuar kur ka vijuar shkollën në Elbasan dhe më thoshte se ”dritarja është gjermanishtja për për t’u njohur me kulturën më të gjërë”. Mandej më thonte edhe si studentt i albanologjisë. Mandej në vitin 1975, në fakt në vitin 1976 unë SHKOVA NË GJERMANI SI KORRESPODENT për politikën e jashtme, në fakt perfaqësuses i ”Rilindjës” dhe ta përfaqësoj kulturën.
Më dërgoj Fadil Bujari të Mahmut Bakalli, i cili ishte Kryetar i Komitetit të Lidhjes se Komunistëve të Kosovës dhe me priti fort mirë. Pozita më lartë shtetërore ishte Kryetari i Komitetit Krahinor të Lidhjës së Komunistëve të Kosovës. Z. Bakalli më tha që gjithësesi me shkuar.
Kur shkova në Gjermani, privilegji im ishte në radhë të parë se isha më i riu dhe më pritën fort mirë duke me thënë se na vjen mirë që po na vjen një përfaqësues i ”Rilindjës” nga Kosova.
Është me rëndësi të theksoj se, shkuarja ime në Gjermani – kur isha në studimet postdiplomike me temën të prof. Ali Hadri dhe më preferuan, pasi po shkon në Gjermani, merre temën mbi Kongresin e Berlinit, Pas dy viteve bëhej 100 vjetori i Lidhjës së Parë të Prizrenit dhe unë mora burime nga arkivat gjermani mbi Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe poashtu përgatita një fejton për Kongresin e Berlini, i cili u botua në 20 vazhdime dhe bëri jehonë të madhe. Unë solla dokumente origjinale lidhur me Kongresin e Berlinit që për herë të parë ishte një botin publicistik, dhe ju tregova këtyre të Serbisë se këto dokumentet që i kemi poseduar, janë të coptuara- nuk janë të plota. Por na ishim të limituem, e i thashë prof. Ali Hadri, që i sjellím këto dokumente në Kosovë, keni me bërë një punë të madhe.
Lidhur me LPK dhe Orgaanizatat Marksiste Lenjiniste, kjo është rregullua më 1981-shën. Unë kam pasë kontakte vetëm zyrtare me ato, të cilat kanë qenë minore. Këto i ka pasë ”Buletini vjetor i Sigurimit Shtetror të Gjermanisë” e ato i kam cituar në libirin tim. Ata, ato i kanë cilësuar si grupe Marksiste Lenjiniste. Ato janë themeluar në 1982-shën, kur unë nuk kam qenë atje. Emrat e udhëheqësve të tyre nuk po i përmendi. Ato kanë themeluar ”Zëri i Kosovës” kanë qenë grupe majtiste dhe në shpërputhje me qendrimin për ”Kosovën Republikë” që është theksuar në demonstratat e 68-shës për barazi, e cila ka dalë së pari me konceptin ( e kam edhe në librin tim) se kjo ka dalë prej vet serbëve psh. Dobrivoje – Dobri Radosavleviq, i cili ka qenë në aktivin politik të Serbisë,  dhe hapet kjo qështje se si do ia bëjmë me Kosovën, aty ka qenë vet Josip Broz Tito – kjo qështje mund edhe të bëhet dhe ka dalë si rrjedhojë e diskutimit të Mosha Pijades, i cili më parë ka thënë se ”Jugosllavia duhet të rrënohet”.
Lidhur me vrasjen e vëllezërve Gërvalla, as që kam qenë i njohur, as që kam raporutar, sepse unë jam kthye nga Gjermania në 80-shën, e ata janë vra në 82-shën. E kam njohur Jusufin, ai nëpër klube me gitar e kështu nuk ka pasë ndonjë anatemë. Ai ka ardhë në 79-shën e unë veç jam kthyer në Kosovë. Lidhur me vrasjen e Jusuf Gervallës, nuk deshiroj të hyj me thellë, meqë Gjykata e ka lënë atë qështje të padefinueme. Unë kam mendimin tim por atë nuk dua ta them, sepse mund të keqpërdoren ato mendime të mia. Ai ka qenë kundër Jugosllavisë është dalë në Gjermani për t’u strehuar nga UDB-ja.
Në atë kohë (1989-shën) një pjesë e LPK kanë kalua në LDK, ndërsa demonstratat e 81-shës, paraqesin dinamizimin për ”Kosovën Republikë” që është hapur në 68-shin, me demonstratat e atëhershme.
Qështja e ”Kosovës Republikë” është hapur në 67-tën, ku ka qenë edhe Tito në atë aktiv politik. Është mbajtë edhe aktivi politik për Kosovën, në Gjakovë, ku Fadil Hoxha ka thënë: ”Kosova duhet të jetë Republikë”. Kjo ështe¨botuar në ”Rilindje” me 19 gusht 1968.
Serbia nuk ka pranuar që të bëhet Kosova Republikë por do të bëhet njësi federale e Jugosllavisë.
Fadil Hoxha thotë se ”…nuk mund të hyjmë tash në konflikt me Serbinë, dhe tensionet duhet të zbritën…”
Preej 7 pikave që janë shqyrtuar në nivel Jugosllav, 6 prej tyre janë në përputhëshmëri të plotë me ato të Aktivit Politik të Gjakovës – ekzistojnë dokumentat – qe unë i kam; kombësia, Universiteti, Kosova Republike, që kanë ardhë në shprehje 1974-tën
Por 81-shja e ka pasë të gatshëm ”virusin” prej Serbisë dhe e ka demonizuar atë të 67-tës e 68-tës, aty kur ka dal në pah Qosiqi (Dobrica Qosiq – IMH) e më vonë ”Libri i Kaltër” dhe është pritë se kur do të ndizet – t’i vëhet fitili. Por historike është 98-shja – kur ishte Kuvendi që u shpërndanë LPK dhe LDK-ja – një pjesë ka shkuar me Qosjen (Rexhep Qosjen – IMH), 3-4 vetë kanë formua Shtabin e UÇK-së.
Sa i përket LPK-ës, janë nji grup që kanë  dalur jashtë – në emigracion, se duhet të organizohen atje, të sulmohet Jugosllavia, të hapet edhe çështja e barazisë edhe LPK-ja është themeluar 82-shin dhe ajo e ka pasë orijentimin të caktuar në ”Kosova Republikë” – të jetë një Republikë shqiptare, por edhe ideologjike – kështu ka qenë koncepti që kanë vazhduar.
Edhe LDK-ja u formua atje dhe një pjesë e atyre të LPK-së kanë kaluar në LDK.
Mendimi im, si historian- thotë Buxhovi, se figurat më të rëndësishme të Kosovës prej para Luftës dhe deri në Luftën e 99-shit, kanë qenë:
Për me ju ikë këtyre thashë e themeve, në libirin tim e kam cekë se kalojnë në një situatë linçuese.
Né i kemi 4 perioda në shtetndërtimin e Kosovës.
Në periodeën 45-së deri 89-të, figura më e rëndësishme POZITIVE është Fadil Hoxha;
Në pjesën e dytë, prej 89-tës gjër në 99-tën, figura më e rëndësishme pozitive, është Ibrahim Rugova;
Në pjesën e tretë, prej 2019-2020, figura më e rëndësishme pozitive, është Hashim Thaçi, por nuk ka përfunduar, sepse ai shkon në Hagë si burrë-shtetas, kur thotë: ”Unë po shkoj për të mirën e Kosovës, por drejtësia do ta thotë fjalën përfundimtare!” Të theksoj se Hashim Thaçi vetëm e ka lexuar Deklaratën e Pavarësisë, që ka mund edhe dikush tjetër të bëjë këtë. Pra, Hashim Thaçi nuk e ka shpallë Pavarësinë e Kosovës – siç manipulohet, por vetëm e ka lexuar Deklaratën;
Në pjesën e katërt, figura më e rëndsishme pozitive është Albin Kurti, të cilit Hashim Thaçi ia ka lënë shumë çështje (probleme) të pazgjidhura, si thonë ”Ia ka lënë këmbët a arushës në dorë!”.
Unë, për veten time ka qejf të mbahem mend si shkrimtar, sepse aty jam i lirë, sepse aty njeriu e ka hapsirën kur zgjedh vet dhe vendos vet – thotë në fund Jusuf Buxhovi – shkrimtari, politikani, historiani dhe publicisti i mirënjohur shqiptar.
F  U  N  D

Luftëtari i UÇK-së, nga Gllogjani i Pejës së Dukagjinit, shqiptaro – amerikani Agron Mirdita në dëshminë e The Washington Post

Drini.us
-
0
Luftëtari i UÇK-së, nga Gllogjani i Pejës së Dukagjinit, shqiptaro – amerikani Agron Mirdita në dëshminë e The Washington Post

Lekë Mrijaj, Klinë

Lufta e Kosovës e viteve 1998–1999 përbën një nga periudhat më të rëndësishme të historisë shqiptare të fund-shekullit XX, jo vetëm për dimensionin politik dhe ushtarak të saj, por edhe për mënyrën se si çështja e Kosovës u ndërkombëtarizua përmes diplomacisë, organizatave ndërkombëtare dhe raportimeve të drejtpërdrejta të shtypit botëror. Një ndër dëshmitë me interes të veçantë është artikulli i gazetarit amerikan R. Jeffrey Smith, “Kosovo’s Warriors Not Ready for Peace: Men on Each Side Passionately Committed to Destroying the Other”, botuar në The Washington Post më 29 tetor 1998.¹ Artikulli është shkruar nga terreni, në Jabllanicë të Kosovës, në një moment kur konflikti kishte hyrë në një fazë kritike dhe ndërhyrja ndërkombëtare po merrte përmasa gjithnjë e më konkrete.

Në qendër të raportimit të Smith-it gjendet Agron Mirdita, një shqiptar 29-vjeçar, i cili kishte jetuar dhe punuar në zonën e Detroitit në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe që, në pranverën e vitit 1998, kishte vendosur të braktiste jetën civile për t’iu bashkuar Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.² Rasti i tij përbën një dëshmi të rëndësishme për rolin e diasporës shqiptare në luftën e Kosovës, sepse tregon se angazhimi i shqiptarëve jashtë vendit nuk kufizohej vetëm në ndihmë financiare, veprimtari politike apo sensibilizim ndërkombëtar, por në raste të caktuara shndërrohej edhe në pjesëmarrje të drejtpërdrejtë në rezistencën e armatosur.

Sipas raportimit të The Washington Post, Agron Mirdita kishte punuar si kuzhinier në rrjetin Coney Island në Detroit.³ Megjithëse jetonte larg Kosovës, ai vazhdonte të përcillte zhvillimet politike dhe shoqërore në vendlindje. Përmes shtypit shqiptar dhe lidhjeve me bashkatdhetarët, ai ishte në kontakt të vazhdueshëm me realitetin e Kosovës. Ky fakt tregon se diaspora shqiptare nuk ishte një bashkësi e shkëputur nga atdheu, por një hapësirë aktive e ruajtjes së lidhjeve kombëtare dhe e reagimit ndaj zhvillimeve politike në Kosovë.

Vendimi i Mirditës për t’u kthyer në Ballkan lidhej drejtpërdrejt me përshkallëzimin e dhunës në Kosovë gjatë muajve të parë të vitit 1998. Smith thekson se ai kishte reaguar fuqishëm ndaj vrasjeve të shqiptarëve nga forcat serbe gjatë operacioneve të zhvilluara në Drenicë në mars të atij viti.⁴ Këto ngjarje përbënin një kthesë të rëndësishme historike. Operacionet në Likoshan, Qirez dhe Prekaz, të dokumentuara edhe nga Human Rights Watch, shkaktuan dhjetëra viktima, përfshirë gra dhe fëmijë, dhe ndikuan në ndryshimin e qëndrimit politik të një pjese të konsiderueshme të shqiptarëve ndaj rezistencës së armatosur.⁵

Rasti i Agron Mirditës mund të kuptohet pikërisht në këtë sfond. Ai nuk paraqitet në artikull si ushtarak profesionist dhe as si figurë e hierarkisë së lartë të UÇK-së. Përkundrazi, ai përfaqëson shqiptarin e diasporës që, përballë zhvillimeve dramatike në Kosovë, vendosi të rikthehej dhe të merrte pjesë drejtpërdrejt në luftë. Kjo karakteristikë e bën rastin e tij veçanërisht të vlefshëm për studimin e mobilizimit shoqëror dhe kombëtar të shqiptarëve në prag të ndërhyrjes ndërkombëtare.

Mirdita i kishte rrëfyer gazetarit amerikan edhe për përvojat e mëhershme të represionit politik në Kosovë. Sipas dëshmisë së tij, një mik i afërt i babait të tij, jurist dhe kundërshtar i politikës serbe ndaj shqiptarëve, kishte vdekur në paraburgim policor në Pejë në vitin 1991.⁶ Përvoja të tilla, të kombinuara me presionin politik dhe pasigurinë e përgjithshme, kishin ndikuar në largimin e familjeve shqiptare nga Kosova dhe në krijimin e një diaspore të gjerë në Evropë dhe në Shtetet e Bashkuara.

Ky dimension biografik është i rëndësishëm sepse tregon se lufta e vitit 1998 nuk mund të shihet e izoluar nga ngjarjet e dekadës paraprake. Për shumë shqiptarë, përfshirë Mirditën, lufta ishte vazhdimësi e një përvoje të gjatë të diskriminimit, represionit dhe pasigurisë politike. Prandaj kthimi i tij nga Amerika nuk ishte vetëm një vendim i momentit, por rezultat i një procesi të grumbulluar historik.

Sipas Smith-it, Agron Mirdita ishte nisur drejt Shqipërisë në prill 1998.⁷ Atje kishte vendosur lidhje me strukturat e UÇK-së pranë kufirit, kishte marrë armë dhe, pas një përgatitjeje të kufizuar, kishte kaluar përmes terrenit malor në Kosovë. Gazetari nënvizon se rrugë të ngjashme kishin ndjekur edhe shqiptarë të tjerë të ardhur nga diaspora evropiane dhe nga vende të tjera.⁸ Kjo dëshmi e vendos rastin e tij brenda një fenomeni më të gjerë transnacional.

Diaspora shqiptare kishte luajtur prej vitesh një rol të rëndësishëm në mbështetjen e institucioneve politike dhe shoqërore të Kosovës. Në vitin 1998 ky rol mori edhe dimension ushtarak. Përmes Shqipërisë dhe zonave kufitare, një numër shqiptarësh të mërgatës iu bashkuan UÇK-së, duke sjellë me vete përvojën e jetës jashtë vendit, lidhje financiare dhe një vetëdije të fuqishme për rëndësinë e mbështetjes ndërkombëtare.

Në këtë kontekst, Agron Mirdita përfaqëson një shembull domethënës të lidhjes midis diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara dhe luftës në Kosovë. Kalimi i tij nga Detroiti në Shqipëri dhe më pas në Kosovë përfaqëson një trajektore që lidh drejtpërdrejt hapësirën amerikane me zhvillimet në Ballkan. Rëndësia e kësaj dëshmie qëndron në faktin se ajo regjistron në kohë reale një individ të diasporës shqiptare që vendosi të kthehej në vendlindje dhe t’i bashkohej luftës.

Në luftimet në Kosovë, Mirdita kishte vepruar edhe në zonën e Drenicës.⁹ Kjo zonë kishte një rëndësi të jashtëzakonshme strategjike dhe simbolike për UÇK-në. Pikërisht aty ishin zhvilluar disa prej përplasjeve më të ashpra të fillimit të vitit 1998 dhe aty ishte konsoliduar një pjesë e strukturës së rezistencës së armatosur shqiptare. Drenica u bë simbol i rezistencës, por edhe një nga hapësirat ku popullsia civile përjetoi pasoja të rënda të operacioneve serbe.

Human Rights Watch, në raportet e vitit 1998, dokumentoi vrasje të civilëve, shkatërrim të pronës, djegie të shtëpive dhe zhvendosje masive të popullsisë shqiptare.¹⁰ Organizata vlerësonte se pjesa dërrmuese e shkeljeve të dokumentuara gjatë kësaj periudhe ishte kryer nga forcat serbe dhe jugosllave, megjithëse raportonte edhe shkelje të kryera nga pjesëtarë të UÇK-së.¹¹ Ky dallim është i rëndësishëm për leximin kritik të artikullit të The Washington Post, sepse raportimi i Smith-it përdor një strukturë narrative që vendos përballë një luftëtar shqiptar dhe një komandant policor serb, por kjo simetri gazetareske nuk duhet të kuptohet si barazim automatik i kapaciteteve, përgjegjësive apo shkallës së dhunës së dokumentuar.

Në fund të tetorit 1998, kur u realizua raportimi i Smith-it, Kosova ndodhej në një gjendje të rëndë humanitare. The Washington Post raportonte qindra civilë të vrarë, dhjetëra mijëra shtëpi të dëmtuara dhe qindra mijëra njerëz të zhvendosur.¹² Këto shifra, megjithëse ishin vlerësime të kohës dhe jo bilanc përfundimtar, tregojnë përmasat e krizës dhe arsyen pse konflikti ishte shndërruar në çështje të rëndësishme ndërkombëtare.

Një aspekt tjetër me interes në dëshminë e Agron Mirditës është raporti i tij me strategjinë politike të shqiptarëve të Kosovës. Smith shkruan se gjatë qëndrimit në Shtetet e Bashkuara, Mirdita kishte përcjellë zhvillimet dhe kishte mirëpritur shfaqjen e UÇK-së në skenën publike.¹³ Kjo duhet vendosur në kontekstin e ndryshimit gradual të klimës politike shqiptare gjatë viteve 1997–1998. Rezistenca paqësore e udhëhequr nga dr. Ibrahim Rugova kishte luajtur një rol të rëndësishëm në ruajtjen e kohezionit politik dhe në ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës, por mungesa e një zgjidhjeje politike dhe shtimi i represionit krijuan kushte për rritjen e mbështetjes ndaj rezistencës së armatosur.

Prandaj, rasti i Mirditës përfaqëson edhe një moment të kalimit nga një paradigmë politike në një tjetër. Ai është dëshmi e një brezi shqiptarësh që kishin njohur rezistencën paqësore, por që pas zhvillimeve të vitit 1998 e shihnin luftën e armatosur si një rrugë të domosdoshme për ndryshimin e gjendjes politike.

Raportimi i The Washington Post duhet gjithashtu të vendoset në kontekstin e zhvillimeve diplomatike ndërkombëtare të tetorit 1998. Më 23 shtator 1998, Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara kishte miratuar Rezolutën 1199, duke kërkuar ndërprerjen e armiqësive, tërheqjen e njësive të përdorura për represion ndaj popullsisë civile dhe krijimin e kushteve për kthimin e të zhvendosurve.¹⁴ Ky dokument ishte një nga shenjat më të qarta se kriza e Kosovës kishte kaluar në agjendën e sigurisë ndërkombëtare.

Në tetor 1998 u arrit marrëveshja për vendosjen e Misionit Verifikues të OSBE-së në Kosovë. Më 15 tetor Këshilli i Përhershëm i OSBE-së miratoi vendimin për aktivitetet verifikuese, ndërsa më 25 tetor autorizoi krijimin e Kosovo Verification Mission.¹⁵ ¹⁶ Kështu, artikulli i Smith-it u shkrua vetëm pak ditë pas fillimit të këtij procesi, në një moment kur armëpushimi ishte jashtëzakonisht i brishtë dhe palët vazhdonin të përgatiteshin për përballje të reja.

Smith e përshkruan këtë atmosferë përmes qëndrimeve të luftëtarëve në terren. Për Agron Mirditën, lufta lidhej me synimin për çlirimin e Kosovës dhe me kundërshtimin e sundimit serb. Për komandantin policor serb të intervistuar në të njëjtin artikull, UÇK-ja paraqitej si organizatë kriminale dhe përballja si mbrojtje e integritetit territorial të Serbisë.¹⁷ Për historianin, këto dy deklarime janë të vlefshme jo si të vërteta absolute, por si dëshmi të dy botëkuptimeve politike që përplaseshin në terren.

Në të njëjtën kohë, burimet ndërkombëtare na lejojnë ta tejkalojmë këtë nivel të perceptimit individual. Human Rights Watch dokumentonte se operacionet e forcave serbe dhe jugosllave kishin goditur në mënyrë të gjerë popullsinë civile, kishin shkaktuar zhvendosje masive dhe kishin shkatërruar infrastrukturë dhe banesa.¹⁸ Në këtë kuptim, burimi gazetaresk duhet lexuar së bashku me dokumentacionin institucional për të ndërtuar një pamje sa më të plotë të realitetit.

Figura e Agron Mirditës ka rëndësi historiografike pikërisht sepse nuk paraqitet si një figurë e njohur e politikës ose e komandës së lartë ushtarake. Ai përfaqëson një individ të zakonshëm që, në kushte historike të jashtëzakonshme, mori një vendim që e ndryshoi plotësisht jetën e tij. Nga kuzhina e një restoranti në Detroit ai kaloi në luftimet e Drenicës dhe në terrenin e Jabllanicës. Në këtë ndryshim biografik pasqyrohet mobilizimi i një pjese të diasporës shqiptare dhe lidhja e saj e drejtpërdrejtë me zhvillimet në Kosovë.

Përmes rastit të tij mund të kuptohen më qartë disa procese: emigrimi shqiptar i viteve 1990, ndikimi i represionit shtetëror, roli i shtypit dhe informacionit në diasporë, mobilizimi transnacional, rritja e UÇK-së dhe ndërkombëtarizimi i konfliktit.

Kjo është edhe arsyeja pse artikulli i The Washington Post ka vlerë të veçantë si burim historik. Dëshmia për Agron Mirditën nuk është shkruar shumë vite pas përfundimit të luftës, nën ndikimin e kujtesës retrospektive. Ajo është regjistruar në tetor 1998, ndërkohë që lufta vazhdonte. Kjo afërsi kronologjike me ngjarjen ia shton rëndësinë dokumentuese, edhe pse nuk e përjashton nevojën për kritikë të burimit.

Në përfundim, dëshmia e R. Jeffrey Smith-it për Agron Mirditën përbën një fragment të rëndësishëm të historisë së luftës së Kosovës. Ajo tregon se konflikti nuk ishte vetëm një përballje lokale, por kishte përfshirë edhe shqiptarë të diasporës që jetonin në Shtetet e Bashkuara dhe në Evropë. Rruga e Mirditës nga Kosova drejt Amerikës dhe më pas nga Detroit-i drejt Shqipërisë e Kosovës simbolizon lidhjen e fortë ndërmjet diasporës dhe vendlindjes.

Në planin shkencor, artikulli duhet trajtuar si burim primar mediatik dhe të verifikohet me dokumentet e OKB-së, OSBE-së, Human Rights Watch dhe burime të tjera të kohës. Vetëm në këtë mënyrë mund të ndërtohet një interpretim historik i qëndrueshëm dhe i mbështetur në dokumentacion të shumëfishtë.

Në bazë të dëshmisë së The Washington Post, Agron Mirdita paraqitet si një shqiptar i diasporës amerikane që u kthye në vitin 1998 dhe iu bashkua Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Rasti i tij mbetet me rëndësi të veçantë për studimin e mobilizimit të diasporës shqiptare dhe të ndërthurjes së historisë personale me zhvillimet politike e ushtarake të Kosovës.

Ai është dëshmi njerëzore e një periudhe kur historia personale dhe historia kombëtare u ndërthurën në mënyrë dramatike; kur distanca ndërmjet Detroitit dhe Kosovës humbi kuptimin politik; dhe kur një pjesë e diasporës shqiptare zgjodhi të mos mbetej vetëm dëshmitare e luftës, por të bëhej pjesë aktive e saj.

Fusnotat dhe referencat ¹ R. Jeffrey Smith, “Kosovo’s Warriors Not Ready for Peace: Men on Each Side Passionately Committed to Destroying the Other”, The Washington Post, 29 tetor 1998. ² Po aty. ³ Po aty.⁴ Po aty. ⁵ Human Rights Watch, Federal Republic of Yugoslavia: Humanitarian Law Violations in Kosovo, Vol. 10, No. 9 (D), tetor 1998. ⁶ Smith, “Kosovo’s Warriors Not Ready for Peace”. ⁷ Po aty. ⁸ Po aty. ⁹ Po aty. ¹⁰ Human Rights Watch, Humanitarian Law Violations in Kosovo, tetor 1998. ¹¹ Po aty. ¹² Smith, “Kosovo’s Warriors Not Ready for Peace”. ¹³ Po aty. ¹⁴ United Nations Security Council, Resolution 1199 (1998), S/RES/1199, 23 shtator 1998. ¹⁵ OSCE Permanent Council, Decision No. 259: Verification in Kosovo, 15 tetor 1998. ¹⁶ OSCE Permanent Council, Decision No. 263: Establishment of the Kosovo Verification Mission, 25 tetor 1998. ¹⁷ Smith, “Kosovo’s Warriors Not Ready for Peace”. ¹⁸ Human Rights Watch, Humanitarian Law Violations in Kosovo, tetor 1998.

Literatura: Human Rights Watch. Federal Republic of Yugoslavia: Humanitarian Law Violations in Kosovo. Vol. 10, No. 9 (D). New York/Washington, 1998. Organization for Security and Co-operation in Europe. Decision No. 259: Verification in Kosovo. Vienna, 15 October 1998. Organization for Security and Co-operation in Europe. Decision No. 263: Establishment of the Kosovo Verification Mission. Vienna, 25 October 1998. Smith, R. Jeffrey. “Kosovo’s Warriors Not Ready for Peace: Men on Each Side Passionately Committed to Destroying the Other.” The Washington Post, 29 October 1998. United Nations Security Council. Resolution 1199 (1998), S/RES/1199, 23 September 1998.

Hapja e Dosjeve pas “Rastit Sheholli” nxjerr shumë elemente për ta shpallur Bashkësinë Islame të Kosovës si organizatë terroriste

Drini.us
-
0
Hapja e Dosjeve pas “Rastit Sheholli” nxjerr shumë elemente për ta shpallur Bashkësinë Islame të Kosovës si organizatë terroriste

Luan – Asllan Dibrani, Durrës

RASTI SHEHOLLI HAPJA E DOSJEVE MUND TË NXJERRË ELEMENTE TË MJAFTUESHME QË BASHKËSITË ISLAME TË SHPAL­LEN ORGANIZATA TERRORISTE

Karikatura që kemi përpara nuk është thjesht një vizatim politik. Ajo është një kambanë alarmi për Kosovën.

Unë, Asllan Dibrani – Luani, si njeri që e kam përjetuar mbi kurriz kohën e ish-pushtimit serbosllav, si ish-i burgosur politik, si artist, gazetar, publicist dhe veprimtar i çështjes kombëtare, nuk mund të hesht kur shoh dukuri që kërkojnë hetim serioz.

Kam kaluar vite burgu për bindjet e mia kombëtare. Kam parë nga afër si punonte sistemi serbosllav: jo vetëm me polici e burgje, por edhe me përçarje, frikësim, propagandë dhe infiltrime.

Prandaj sot kam të drejtë të pyes:

A po përdoret feja, në raste të caktuara, si instrument politik kundër interesit kombëtar shqiptar?

Kjo pyetje nuk është kundër islamit. Nuk është kundër qytetarëve shqiptarë të besimit islam. Përkundrazi, është kundër kujtdo që e përdor fenë për interesa politike, për radikalizim, për ndarje kombëtare apo për interesa të huaja.

Unë e respektoj besimin.

Por nuk mund ta respektoj keqpërdorimin e besimit.

RASTI SHEHOLLI DUHET TË JETË VETËM FILLIMI

Rasti Sheholli dhe dokumentet që lidhen me akuzat për spiunazh duhet të detyrojnë institucionet e Kosovës të shkojnë përtej një emri.

Nëse pas një individi ekziston rrjet, duhet të hetohet rrjeti.

Nëse ekziston financim, duhet të ndiqet paraja.

Nëse ekzistojnë lidhje me shërbime të huaja, duhet të zbardhen.

Dhe nëse dokumentet çojnë te struktura politike, mediatike apo fetare, askush nuk duhet të ketë imunitet.

As politikani.
As gazetari.
As hoxha.
As institucioni fetar.

Petku fetar nuk është mburojë nga ligji.

KUSH I RADIKALIZOI TË RINJTË TANË?

Kosova ka parë të rinj që janë larguar drejt luftërave të huaja.

Ka parë qytetarë shqiptarë të përfshirë në organizata ekstremiste.

Ka parë predikues të hetuar, të arrestuar dhe të dënuar.

Ka parë familje të ndara nga indoktrinimi.

Prandaj duhet të pyesim pa frikë:

Kush i indoktrinoi?
Kush i financoi?
Kush i rekrutoi?
Kush i promovoi?
Kush heshti?

Këto pyetje nuk bëhen për të sulmuar një fe.

Bëhen për të mbrojtur Kosovën.

FASHATRAT ZBRAZEN, OBJEKTET FETARE SHTOHEN

Një tjetër dukuri duhet të na bëjë të reflektojmë.

Fshatrat shqiptarë po zbrazen.

Rinia largohet.

Tokat mbesin pa njerëz.

Ndërkohë, në shumë vende janë ngritur objekte të shumta fetare.

Unë pyes:

Kush i financon?
Nga vijnë paratë?
Çfarë ideologjie importohet së bashku me to?
Dhe pse investohet kaq shumë në objekte fetare ndërsa shkollat, ekonomia dhe rinia mbesin pas?

Kosova ka nevojë për xhami për besimtarët e saj.

Por Kosova ka nevojë edhe për shkolla, fabrika, biblioteka, institucione kulturore dhe perspektivë për rininë.

Nuk mund të ndërtojmë objekte pafund dhe njëkohësisht të humbim njerëzit.

UNË E KAM PARË ÇFARË BËN PËRÇARJA

Si ish-i burgosur politik dhe si njeri që ka kaluar nëpër përndjekjen e pushtuesit serbosllav, unë e di mirë se armiku nuk lufton gjithmonë vetëm me armë.

Ai lufton edhe me përçarje.

Me propagandë.

Me infiltrime.

Me ideologji.

Me frikë.

Me dobësimin e familjes.

Prandaj më dhemb kur shoh familje shqiptare të ndara për shkak të fanatizmit dhe indoktrinimit.

Kur një ideologji e largon djalin nga babai, vëllanë nga vëllai dhe shqiptarin nga shqiptari, atëherë kemi kaluar kufirin e një debati fetar.

Kemi hyrë në një problem kombëtar.

BASHKËSIA ISLAME DUHET TË JAPË PËRGJIGJE

Bashkësia Islame e Kosovës duhet të jetë ndër institucionet e para që kërkon transparencë.

Nëse nuk ka asgjë për të fshehur, atëherë le të hapen dokumentet.

Le të tregohen financimet.

Le të sqarohet kush ka predikuar.

Kush është emëruar.

Kush është mbështetur.

Kush ka marrë para nga jashtë.

Dhe çfarë kontrolli është ushtruar ndaj predikimeve radikale.

Unë nuk e shpall askënd fajtor pa prova.

Por kërkoj që askush të mos përjashtohet nga hetimi vetëm për shkak të petkut fetar.

KARIKATURA E THOTË ME SIMBOLE ATË QË SHOQËRIA DUHET TA THOTË ME ZË

Dora e huaj në karikaturë simbolizon ndikimin e jashtëm.

Dokumentet simbolizojnë të vërtetën që duhet hapur.

Drejtësia e çarë simbolizon dështimin e shtetit kur ai hesht.

Petku fetar simbolizon rrezikun e keqpërdorimit të fesë.

Ndërsa Kosova në mes simbolizon viktimën e gjithë kësaj.

Prandaj unë kërkoj:

HAPNI DOSJET.

NDIQNI PARATË.

HETONI RRJETET.

HETONI FINANCIMET E HUAJA.

HETONI ÇDO LIDHJE ME SHËRBIME TË HUAJA.

HETONI ÇDO PREDIKUES QË KA NXITUR RADIKALIZËM APO DHUNË.

Dhe nëse provat tregojnë se dikush ka punuar kundër Kosovës, atëherë drejtësia duhet të veprojë pa kompromis.

Besimi është i lirë.
Tradhtia nuk është fe.

Xhamia është shtëpi e Zotit.
Nuk duhet të bëhet zyrë politike.

Hoxha është predikues.
Nuk është mbi ligjin.

Unë, Asllan Dibrani – Luani, do të vazhdoj ta them atë që e konsideroj të nevojshme për interesin kombëtar, edhe kur është e pakëndshme.

Sepse heshtja përballë radikalizmit nuk është tolerancë.

Heshtja përballë spiunazhit nuk është urtësi.

Dhe heshtja përballë përçarjes kombëtare nuk është paqe.

KOSOVA ËSHTË MBI ÇDO PETK, MBI ÇDO IDEOLOGJI DHE MBI ÇDO INTERES TË HUAJ.

Nëse dikush ka punuar kundër saj, le të flasin dokumentet.

Nëse dikush ka financuar radikalizmin, le të ndiqen paratë.

Nëse dikush e ka përdorur fenë për ta përçarë kombin, le të zbulohet.

Dhe nëse dikush ka tradhtuar Kosovën, as petku fetar, as posti dhe as lidhjet politike nuk duhet ta shpëtojnë nga drejtësia.

Luan – Asllan Dibrani
Piktor, skulptor, gazetar, publicist, ish-i burgosur politik dhe veprimtar i çështjes kombëtare

Treva e Plavës dhe Gucisë, në kuptimin etnik, nga një krahinë mbi 90% shqiptare në vitet e ’70/’80, deklarohej me një shumicë boshnjake apo shqiptarë boshnjakfolës

Drini.us
-
0
Treva e Plavës dhe Gucisë, në kuptimin etnik, nga një krahinë mbi 90% shqiptare në vitet e ’70/’80, deklarohej me një shumicë boshnjake apo shqiptarë boshnjakfolës
Intervistë me Muzli Hakajn, ish – i burgosur politik, veprimtar i çështjes kombëtare dhe sportist me mirënjohje ndërkombëtare që jeton në Norvegji
___
Muzli Hakaj jeton në Norvegji. Hakaj është nga Hakaj i krahinës së Plavës dhe Gucisë, një malsor i paepur me një rrugë të vështirë njerëzore , si pjesa dërmuese e shqiptarëve jo vetëm të kësaj krahine, por nga i gjithë Mali i Zi. Mali i Zi, që edhe në kohën e autonomisë së Kosovës, ka bërë politike serbomadhe ndaj shqiptarëve të cilët nuk i ka lejuar të rehatoheshin dhe të përparonin në vendin e vet. Ata duhej të shpërnguleshin kryesisht në Amerikën e largët, por edhe në vende të ndryshme europiane.
Muzli Hakaj ka qenë një person entuziast dhe kuadër deficitar në fushën e industrisë së drurit, i cili pasi i kishte kryer studimet me sukses të lartë në Kosovë, kthehet që ta ndihmojnë vendin e vet, Plavën e Gucinë si ingjinier i ri, por politika serbomadhe në Mal të Zi nuk e lejon që të punoj dhe udhëheq me sukses në fabrikën e Drurit në Plavë.
Intervistën me Muzli Hakajn e bëra pasi vendosa ta ribotoja librin “Intervistë e papërfunduar me Hasan Mekulin dhe intervista të tjera nga Sanxhaku, Plava e Gucia”, Muzliu është një figurë shumë e njohur dhe lënia e rrëfimit të tij jashtë këtij libri, e lë të paplotë përmbajtjen e tij.
Kush është Muzli Hakaj?
___
Muzli Hakaj: Kam lindur në vitin 1960, në fshatin Hakaj, pjesë e krahinës së Plavë–Gucisë. Paraardhësit e mi, Nimon Uka, Rexhë Uka dhe Nezir Uka, kanë qenë vëllezër. Sipas gojëdhënës familjare, të parët e tyre, me qindra vite përpara, kishin ardhur nga Valbona në Shqipëri, të detyruar të largohen prej andej për shkak të gjakmarrjes së asaj kohe.
Jeta për shqiptarët në fshatin Hakaj nuk ka qenë e lehtë, dhe këtë e them jo vetëm për familjen time, por për gjithë shqiptarët e atyre anëve. Në ato troje, gjuha dhe shkolla në shqip nuk kanë qenë të garantuara. Ne nuk patëm mundësi të ndjekim shkollën fillore në gjuhën shqipe; kishte vetëm katër klasë, dhe vetëm shumë më vonë u hap shkolla tetëvjeçare në Guci. Edhe shkolla e mesme në gjuhën shqipe erdhi vonë, në vitin 1983/84. Për mua, kjo nënkuptonte një zgjedhje të vështirë, por të domosdoshme. U detyrova të shpërngulem në Kosovë, jo vetëm për të vazhduar shkollimin në gjuhën time, por edhe për të mos humbur lidhjen me historinë, kulturën dhe traditën tonë shekullore.
___
Me sa di, shumë shqiptarë nga ajo zonë detyroheshin të shpërnguleshin në Kosovë për shkollim. Po ju, ku e vazhduat rrugën tuaj?
___
Muzli Hakaj: Po, kjo është e vërtetë. Për shumë prej nesh, Kosova nuk ishte thjesht një vend për të ndjekur shkollën—ishte një shpresë. Për mua, Kosova u bë gjithçka. Aty gjeta shkollimin, dijen, por edhe një lloj drite që më ndriçoi rrugën si nxënës. U shpërngula fillimisht në Pejë, dhe ajo periudhë mbetet ndër më të rëndësishmet në jetën time.
Po të kisha mbetur në Plavë, besoj se fati im do të kishte qenë krejt tjetër, ndoshta do të kisha mbetur analfabet, ose do të isha detyruar të shkollohesha në një gjuhë që nuk ishte e imja. Dhe kjo, për mua, do të kishte qenë humbja më e madhe, se ashtu edhe mund të asimilohesha e bëhesha “boshnjak” si jo pak të tjerë.
___
Gjatë shkollës së mesme në Kosovë, a e ndjeje se po ndodhnin zhvillime shoqërore dhe politike? Sa ishe i informuar dhe a diskutoheshin këto çështje në rrethin tënd? Ku banoje në Pejë?
___
Muzli Hakaj: Po, mund të them se ajo kohë ishte një periudhë kur fillova të ndjej se diçka po ndryshonte, edhe pse jo gjithmonë kuptohej qartë se çfarë. Në Pejë ndoqa shkollën e mesme “Shaban Spahija”. Ishte një ambient ku, përveç mësimit, fillova të formoj edhe një vetëdije më të gjerë për jetën dhe rrethanat që na rrethonin. Në atë kohë fitova njohuri dhe dije, por mbi të gjitha u vendos një themel që më shoqëroi më tej në jetë.
Jetoja te daja i babait tim, Rexhep Lekaj – Muriqi, nga Koshutani i Rugovës, i cili në atë kohë jetonte me familjen e tij në Pejë. Ai kishte pesë djem dhe e gjithë familja ishte e lidhur ngushtë me realitetin politik të kohës. Në atë shtëpi nuk jetohej vetëm përditshmëria—jetohej edhe shqetësimi për fatin e vendit. Daja Rexhep ishte një kundërshtar i vendosur i pushtetit shtypës. Shpesh, në mbrëmje, ne të rinjtë mblidheshim rreth tij dhe dëgjonim rrëfimet e tij—për kohët e LDB-së, për përndjekjet, për ngjarjet që kishin lënë gjurmë të thella në jetën e tij dhe të popullit tonë. Ai fliste me një përkushtim të rrallë, duke na përcjellë jo vetëm histori, por edhe një ndjenjë përgjegjësie dhe vetëdijeje. Shumë herë, këto ndeja përfundonin ndryshe—me tingujt e lahutës. Daja Rexhep i binte lahutës me një mjeshtëri të veçantë dhe këndonte këngët e kreshnikëve, duke e kthyer çdo mbrëmje në një udhëtim në kohë. Ishin momente që nuk harrohen lehtë, sepse aty gërshetoheshin historia, dhimbja dhe krenaria. Pas periudhës së LDB-së, daja Rexhep kishte qenë i përndjekur nga pushteti, si kaçak në Rugovë. Ai kishte gjetur strehë edhe në shtëpinë e Nezir Ukës, te nipat e tij—Elez, Ramë dhe Bajram. Me fjalë të tjera, Elezi dhe Bajrami ishin mixhallarët e mi, ndërsa Rama, babai im. Kështu që, në një mënyrë që vetëm jeta di ta lidhë, mua më ra fati të jetoja pikërisht te daja Rexhep, një pasardhës i atij brezi që kishte përjetuar aq shumë.
___
Shkollimin e mëtejmë ku e vazhdove? Ju jeni inxhinier i një fushe mjaft deficitare në atë kohë…?
___
Muzli Hakaj: Pas përfundimit të shkollës së mesme në Pejë, u regjistrova në Fakultetin e Industrisë së Drurit në Ferizaj, në vitin akademik 1979/80. Fakultetin e përfundova në vitin 1984 me notë mesatare 9. Pas diplomimit, më u ofrua punësim në Kombinatin e Përpunimit të Drurit “Tefik Çanga”, i cili në atë kohë kishte rreth 4000 punëtorë dhe 32 reparte pune. Gjithashtu, kisha një ofertë tjetër për punësim në Istog, afër Pejës. Megjithatë, unë kisha vendosur të kthehesha pranë familjes sime.
___
Na e sqaroni se çfarë nënkuptoni kur thoni “unë kisha vendosur të kthehesha pranë familjes sime”? A e kishit menduar që në fillim të ktheheshit në vendin tuaj? Në atë kohë nuk kishit ende familje të krijuar?
___
Muzli Hakaj: Po, është e vërtetë që atëherë nuk kisha krijuar ende familje. Por unë i kisha bërë një premtim nënës sime kur u largova nga Hakajt: se do të shkoja të shkollohesha dhe do të kthehesha përsëri pranë tyre. Ky premtim kishte një peshë të madhe për mua. Përveç kësaj, pak kohë më parë kisha përjetuar një humbje të rëndë—kisha humbur tragjikisht dy vëllezër. Kjo më shtyu edhe më shumë që të kthehesha, të isha pranë nënës sime dhe, mbi të gjitha, të rikthehesha në vendin tim.
___
Nëse mbaj mend mirë, shkollat dhe universitetet në Kosovë kishin shumë bashkëvendas tuaj dhe, sa di, janë të paktë ata që janë kthyer pas shkollimit në vendlindje. Pra, të paktë janë ata që janë kthyer të jetojnë dhe punojnë në Guci dhe Plavë, pasi thuhej se nuk kishte perspektivë për ta atje ?
___
Muzli Hakaj: Po, ashtu është, dhe kjo nuk ishte thjesht një zgjedhje, ishte një realitet i imponuar. Shumë prej nesh e dinim se kthimi do të thoshte përballje me vështirësi, me pengesa dhe me një lloj izolimi që të shoqëronte çdo ditë. Po ju tregoj një rast konkret. Djali i mixhës Imeri, një ndër studentët më të dalluar në Fakultetin e Makinerisë në Prishtinë, e përfundoi me notën 10. Edhe Hysen Ulaj, kushëriri im, ishte po aq i zoti. Por asnjëri prej tyre nuk u kthye në vendlindje për të punuar si inxhinier. Ata zgjodhën të qëndronin në Pejë, në Kombinatin e Autopjesëve “Ramiz Sadiku”, sepse atje, të paktën, mund të merrnin frymë më lirshëm. Unë vendosa ndryshe. U ktheva. Ndoshta nga një ndjenjë përgjegjësie, ndoshta nga dashuria për vendin tim, ndoshta edhe nga një premtim i heshtur që i kisha bërë vetes.
U punësova në Kombinatin e Përpunimit të Drurit në Plavë, në fund të vitit 1984, si inxhinier i përpunimit final të drurit. Në fillim nuk e kuptova plotësisht se çfarë më priste. Por shumë shpejt e ndjeva. Isha si një “dele e zezë” mes “deleve të bardha”. Edhe kur arrita të ngjitesha në pozita drejtuese, deri si drejtor teknik, kjo ndjenjë nuk më la kurrë. Nuk ishte vetëm çështje pune, ishte diçka më e thellë. Filluan pengesat. Fillimisht të vogla, thuajse të padukshme. Pastaj gjithnjë e më të qarta. Më kërkonin që dokumentet ti shkruaja në alfabetin cirilik. E dinin shumë mirë pse e kërkonin këtë, sepse unë kisha studiuar në gjuhën shqipe. Ishte një mënyrë për të më vënë në provë, për të më kujtuar se kush isha, dhe ndoshta edhe për të më thyer.
___
Pse ndodhte kjo? A kishte të bënte me faktin që ishit shqiptar dhe me kohën pas demonstratave të vitit 1981?
___
Muzli Hakaj: Po, pa asnjë dyshim. Unë isha i njohur si student shqiptar. Demonstratat e viteve 1981–1982 nuk ishin harruar. Unë vetë kisha marrë pjesë në to. Kam qenë në Kosovë dhe kam jetuar me të—kam ndarë dhimbjen dhe shpresën e saj. Realiteti i asaj kohe ishte i rëndë.
___
A ishte përpjekja juaj që të jetonit dhe punonit si një shqiptar i barabartë me të tjerët në vendin tuaj?
___
Muzli Hakaj: Po, natyrisht. Kjo ishte ajo që doja, të isha i barabartë. Por realiteti ishte ndryshe. Ata të donin të përulur, jo të barabartë. Kur fillova punën në Kombinat, unë isha në pozitën e specialistit dhe pjesë e kuadrit udhëheqës. Por kjo nuk pranohej lehtë, jo kur bëhej fjalë për një shqiptar. Vetë fakti që një shqiptar do ti udhëhiqte ata krijonte tension dhe mosdurim. Përveç kësaj, gjendja ekonomike e Kombinatit ishte e tillë që gjithçka ishte e orientuar drejt shfrytëzimit. Kombinati funksiononte vetëm si përpunim gjysmëfinal dhe prodhimet dërgoheshin jashtë, kryesisht në Itali. Pas një iniciative timen, kjo kontratë u ndërpre dhe u lidh një marrëveshje me Rozhajën për përpunim të brendshëm. Filluam tharjen e drurit aty, dhe brenda një ndërrimi arrinim të përpunonim rreth 200 metra kub dru me vlerë të lartë. Ishte një ndryshim i madh, por jo i mirëpritur.
___
Duket sikur ju vazhduat rezistencën e të parëve tuaj, por në një formë tjetër—jo me armë, por përmes punës dhe qëndrimit tuaj si shqiptar i arsimuar?
___
Muzli Hakaj: Po, kështu është. Ne gjithmonë kemi pasur përplasje me regjimet, sepse nuk i kemi pranuar. Por në kohën time, rezistenca kishte marrë një formë tjetër. Ajo që bëra unë ishte e papranueshme për ta. Në atë kohë, për të ndërmarrë ndryshime të tilla duhej të ishe pjesë e partisë komuniste. Unë nuk isha. Për më tepër, vija nga një familje që konsiderohej “shtëpi kaçakësh”. Regjimi më kishte vrarë gjyshin, Nezir Ukën, dhe më pas edhe vëllanë e tij, Nimon Ukën. Në përballjet me ta ishin vrarë dhjetëra malazezë. Ende sot përmendet rrethimi i Nimon Ukës, kur i kishin thënë: “Dorëzohu, Nimon Uka!”—dhe ai u ishte përgjigjur: “Nuk i jam dorëzuar kujt prej që më ka lindur nana, e as juve!” Për 50 vjet, askush nuk kishte guxuar t’u prekte varret.
___
Nga kjo që tregoni, duket se ju keni dashur që Kombinati të udhëhiqej nga vendasit, jo nga ndikimet e jashtme?
___
Muzli Hakaj: Po, kjo është e vërteta. Ata nuk pranonin që mbi ta të ishte një udhëheqës tjetër—sidomos jo një shqiptar. Kur erdha unë, ishte një tronditje për ta. Brenda pak muajsh punësova rreth 60 punëtorë shqiptarë dhe boshnjakë. Por problemi ishte se ata donin që punëtorët të vinin nga Ivangradi (Berana). Autobusët bënin tre ndërrime për të sjellë punëtorë serbë dhe malazezë nga Andrijevica, Murina, Arzhanica e Velika, ndërsa në Vuthaj, ku kishte rreth 700 shtëpi shqiptare, nuk shkonte asnjë autobus. Asnjë shqiptar nuk punonte aty. E njëjta gjë ndodhte edhe me fshatra të tjera shqiptare.
___
A e ndjenit veten të vetmuar në këtë përpjekje? Sikur të kishit më shumë intelektualë shqiptarë pranë jush, a do të ishte më e lehtë?
___
Muzli Hakaj: Pa dyshim. Nëse do të kishim qenë më shumë, do të mbështesnim njëri-tjetrin. Unë isha pothuajse i vetëm. Dhe kjo e bënte gjithçka më të vështirë. Edhe pse toka nga Lumi i Luçës deri në kufi me Shqipërinë ishte pronë e jona, nuk kishte asnjë shqiptar në shërbimin e policisë kufitare.
___
Duket se kërkesa juaj për barazi krijoi reagim. A filloi atëherë përgatitja e një goditjeje ndaj jush?
___
Muzli Hakaj: Po. Ishte e pashmangshme. Një ditë, pasi kisha kaluar disa ditë në Bjeshkët e Memës, u ktheva në punë dhe kuptova se diçka po përgatitej. Një grup — Otasheviçi, Knezeviçi, Laboviçi dhe Kastratoviç — kishin ngritur një skemë kundër meje. Kishin përfshirë edhe një grua shqiptare nga Vuçetaj, të cilën e kisha punësuar vetë. Pa të, komploti nuk do të dukej i besueshëm.
___
Cila ishte akuza?
___
Muzli Hakaj: Se isha solidarizuar me rastin e vrasjes së ushtarëve të Ushtrisë Jugosllave në Paraqin, më 3 shtator 1987, rast i njohur për opinionin dhe ndoshta duhet rikujtuar se, me informacionet publike të viteve të fundit, është konfirmuar se rasti ishte inskenuar nga Shërbimi sekret ushtarak, në bashkëpunim dhe nën ndikim nga Shërbimi sekret serb dhe me autorizim politik nga strukturat politike të Serbisë dhe vetë Slobodan Millosheviq. E gjitha kjo si pjesë e planit për heqjen e autonomisë së Kosovës dhe kontrollin e plotë të saj.  U arrestova më 10 shtator 1987.
___
Ju akuzonin për solidarizim me ato vrasje?
___
Muzli Hakaj: Po. Pretendonin se unë e mbështesja aktin e Aziz Kelmendit. Unë e kundërshtova. Thashë se nuk besoja që ai i kishte vrarë bashkëushtarët e tij dhe se raste të tilla ishin manipuluar edhe më parë—ushtarët shqiptarë vriteshin dhe paraqiteshin si vetëvrasje. Vetëm 40 minuta pas kësaj bisede, më arrestuan. Në polici më thanë se ishin nga UDB-ja e Podgoricës. Filluan keqtrajtimet—poshtërimet ishin më të rënda se dhuna fizike.
___
A kishit shpresë për drejtësi në gjyq?
___
Muzli Hakaj: Jo. E kuptova që gjithçka ishte vendosur paraprakisht. Qëllimi ishte të më largonin—sepse u kisha penguar. Hetuesia zgjati 4 muaj e 22 ditë. I kalova në izolim të plotë, në një birucë, duke u torturuar vazhdimisht. Më pyetnin pse u shkollova në Kosovë, me kë kisha lidhje, nëse njihja njerëz të dënuar për “irredentizëm”. U përgjigjesha me kujdes—e dija se çdo fjalë mund të përdorej kundër meje.
___
Si përfundoi gjyqi?
___
Muzli Hakaj: Avokati Bajram Kelmendi ishte angazhuar për mbrojtjen time, por u tërhoq, kishte presion. Mbeta me kushëririn tim, avokatin Isuf Hakaj, dhe një avokat malazez Tomisllav Dediç. Dëshmitarët deklaruan atë që u ishte kërkuar.
Në fund sollën edhe “shqiptaren e ndershme”. I kërkova përkthyesit që ajo të dëshmonte në shqip. Nuk mundi, sepse nuk e fliste gjuhën. Ishte pjesë e një procesi asimilimi, ashtu siç kishte ndodhur me shumicën e shqiptarëve në Plavë e Guci, proces i filluar nga viti 1912 e pastaj në formën më të sofistikuar nga përfundimi i LDB dhe duke përdorur të gjitha instrumentet e shtetit për frikësim, përndjekje dhe deri te joshjet. Pra, treva e Plavë–Gucisë, në kuptimin etnik, nga një krahinë mbi 90% shqiptare në vitet e ’70/’80, deklarohej me një shumicë boshnjake apo shqiptarë boshnjakfolës.
Shpresa ime është se, viteve të fundit, po vërej se kemi një vetëdijesim të popullatës shqiptare të boshnjakizuar, e cila hapur tregon për rrënjët e veta shqiptare dhe, patjetër, me përkrahjen e fortë të institucioneve kulturore të shtetit shqiptar dhe atij të Kosovës, mund ti kthehen edhe gjuhës së tyre që kanë folur të parët e tyre para dy brezash. Mos të harrojmë asnjëherë se çfarë roli ka luajtur treva e Plavë–Gucisë dhe heronjtë e asaj ane në historinë kombëtare.
U dënova me dy vjet burg për “propagandë armiqësore”, sipas nenit 133. Dënimin e vuajta në burgun e Spuzhit.
___
Çfarë ndodhi pas daljes nga burgu?
___
Muzli Hakaj: Pas daljes nga burgu, në një farë mënyre dola nga një burg i vogël për të hyrë në një burg më të madh. Liria ishte vetëm në dukje. Në shtator të vitit 1989, nuk kishte asnjë mundësi që të kthehesha në punë apo të jetoja normalisht. Pak kohë pas lirimit tim, ndodhi një shpërthim me dinamit në stacionin e policisë në Plavë. Në atë kohë nuk e dija kush e kishte vendosur, por policia nuk vonoi të më drejtonte gishtin.
Erdhën dhe më arrestuan përsëri. Një oficer i UDB-së, Velija Muriq (fatkeqësisht ky ishte një shqiptar i boshnjakizuar, por instrument i sistemit shtypës), më mori në pyetje dhe më akuzoi se unë e kisha vendosur eksplozivin.
I thashë: “Po veproni njësoj si para dy vitesh. Unë nuk kam bërë një gjë të tillë—përkundrazi, po ju akuzoj juve se e keni bërë.” Më lanë të shkoja në shtëpi, por më thanë se nuk kishin mbaruar ende me mua. Ishte një kërcënim i heshtur që më ndiqte në çdo hap. Dy vjet më vonë, e vërteta doli në sipërfaqe. Një malazez lokal, Vujko Drakuloviç, djali i Gjoko Drakuloviçit, në gjendje të dehur pranoi se ai e kishte vendosur dinamitin në stacionin e policisë. Sipas disa rrëfimeve, ai, së bashku me disa të tjerë, kishte marrë pjesë edhe në krime gjatë luftës në Kosovë. Motivi i tij ishte i qartë: të nxiste urrejtje ndaj shqiptarëve, duke i fajësuar për sulme ndaj institucioneve shtetërore.
___
A ishte ky momenti që ju detyroi të largoheshit nga vendlindja dhe të shkoni në Norvegji?
___
Muzli Hakaj: Po, ky ishte momenti vendimtar. Unë isha ende nën hetim për një vepër që cilësohej si terrorizëm. Kisha detyrim paraqitjeje dhe e kuptova se nuk kisha më të ardhme aty. Duhej të gjeja një rrugëdalje.
Në atë kohë, në Norvegji ndodheshin djemtë e dajës Rexhep, Ramizi dhe Nufriu. U nisa drejt tyre. Fillimisht qëndrova për një kohë të shkurtër te Ramizi dhe më pas nisa procedurat për azil, të cilat u pranuan. Kështu filloi një kapitull i ri i jetës sime në Norvegji. Edhe atje nuk qëndrova i shkëputur. U angazhova në aktivitete politike dhe shoqërore, duke mbështetur kërkesat e popullit shqiptar në Kosovë dhe në trojet e tjera nën okupim. Isha pjesë dhe simpatizant i lëvizjeve politike të kohës, përfshirë LPK-në, si dhe kontribuova në strukturat e komunitetit shqiptar në Norvegji. Kam qenë pjesë e Këshillit të Përgjithshëm të Bashkësisë Shqiptare në Norvegji, e cila ishte një nga bazat kryesore të mbështetjes për luftën e UÇK-së për liri.
Që nga fillimi i viteve ’90 jam i punësuar në kompaninë biofarmaceutike Takeda në Norvegji.
Në planin personal, keni shumë arritje sportive? Rezultatet tregojnë se nuk je dorëzuar kurrë, por vetëm ke shënuar suksese të tjera. Prej nga të vije kjo forcë…?
___
Muzli Hakaj: Sporti ka qenë gjithmonë pjesë e rëndësishme e jetës sime. Që i ri u mora me karate në Klubin e Karatesë në Pejë, nën drejtimin e Shemsedin Kelmendit dhe Nazmi Iberdemajt, ku arrita deri te brezi i zi. Pas ardhjes në Norvegji, vazhdova në klubet e karatesë në Halden dhe më pas në klubin “Mitsuchi” në Bærum. Rruga ime në artet marciale vazhdoi pa ndërprerje—nga brezi i parë deri te 6 Dan në vitin 2006. Në vitin 2012, në Osaka të Japonisë, mora titullin SOKE, 10 Dan dhe thirrjen profesionale: (Doktor profesor i Arteve marciale). Njëherit, jam edhe refer ndërkombëtar në sportet marciale. Përvoja jetësore dhe vështirësitë e jetës së kaluar nën pushtim, kur ke dashur të jetoje sikurse të tjerët, duke qenë i qetë dhe krejtësisht i barabartë e jo vetëm që s’të lënë të ndihesh i barabartë, por të ndjekin e torturojnë, natyrisht se të bënë të fortë…!
Si një person që e njeh në thelb krahinën e Plavës dhe Gucisë, a mund të na japësh një sqarim se si u bë “boshnjake” dhe e humbi gjuhën pjesa më e madhe e banorëve të asaj krahine?
___
Muzli Hakaj: Pyetje me vend, por edhe shumë e vështirë për ti dhënë një përgjigje të thjeshtë. Do të përpiqem të jap një përgjigje, natyrisht brenda kufijve të njohurive të mia. Kemi një fakt të pamohueshëm nga studiuesit (Rizah Gruda etj.) se themeluesi i Plavës dhe Gucisë është Dedë Shala, një malësor i konvertuar në fenë islame me emrin Omer Agë Shala, të cilin osmanët e privilegjuan dhe i dhanë në zotërim krahinën e Plavë-Gucisë. Dy djemtë e tij, Hasan Agë Shala dhe Tahir Agë Shala, formuan dy qytezat që ne i njohim sot si Plava dhe Gucia. Pinjollët e tyre janë Omeragajt e Plavës dhe Gucisë (Omeragiçët). Pra, shikuar nga ky këndvështrim, duket se krahina ishte krejtësisht shqiptare në kuptimin etnik. Nuk ka dilemë se vetë kujtesa dhe gjenealogjia e banorëve të saj na e vërtetojnë këtë.
Po ti kthehemi pyetjes se si u bë pjesa më e madhe e kësaj popullate “boshnjake”, kjo e ka gjenezën në politikën bazë të Kishës Ortodokse Serbe, të ndihmuar nga Kisha Ortodokse Ruse dhe Rusia Cariste, e cila kishte nevojë për një satelit të fortë në Ballkan si kundërpeshë ndaj ndikimit austro-hungarez. Kjo aleancë e kishave dhe e qarqeve shoviniste ruso-serbe vazhdon të përbëjë një sfidë për Ballkanin, e posaçërisht për Malin e Zi, ku procesi i serbizimit gjatë shekullit XVIII dhe në periudhat e mëvonshme ka lënë rrënjë të forta, ndikimi i të cilave ndihet edhe sot, megjithëse vendi është anëtar i NATO-s dhe synon anëtarësimin në Bashkimin Evropian. Si pasojë e këtyre proceseve, sot kemi një përqindje të konsiderueshme të malazezëve që deklarohen serbë, ndonëse, sipas këtij këndvështrimi, të parët e tyre ishin malazezë, përfshirë edhe ata të njohur si “Sedmoro Brda”, domethënë malësorët e “Shtatë Maleve”, të lidhur me fiset Kuçi, Piperi, Belopavliçi, Vasojeviçi, Bratonoziçi, Rovçani dhe Moraçani. Sipas këtij interpretimi, një pjesë e këtyre fiseve kishte prejardhje iliro-shqiptare dhe, nëpërmjet proceseve të gjata historike të konvertimit fetar dhe asimilimit, u përfshi në identitetin serb/malazez ortodoks.  Nga kjo ideologji u ndërtua narrativa e konceptit serb për “serbët myslimanë”, ndërsa emërtimi “Boshnjak” u riafirmua zyrtarisht si emërtim kombëtar në vitin 1993. Në vazhdimësi, nga shekulli XV e deri në fillim të shekullit XIX, kemi vetëm shqiptarë aty dhe një minoritet të vogël malazez-serb, të cilët janë po ashtu me origjinë shqiptare, por të asimiluar në serbë e malazezë (tefterët turq). Pra, nga regjistrimet osmane na dalin formalisht banorë kryesisht myslimanë, një pjesë katolikë dhe shumë, shumë pak ortodoksë. Pra, deri me okupimin e këtyre trevave në vitin 1912 nuk ka dilema për etnografinë e krahinës. Por, me vënien nën kontroll të krahinës, fillon edhe plani i ndryshimit të etnografisë.
Fillimisht, Mbretëria Serbo-Malazeze tentoi të bënte konvertimin e popullatës shumicë myslimane në fenë ortodokse, gjë e cila hasi në rezistencë të fortë, sepse jo vetëm për arsye fetare, por edhe sepse shqiptarët myslimanë e konsideronin kthimin në fenë ortodokse si ndryshim të përkatësisë kombëtare, meqë serbët kishin rezervuar për vete të drejtën, që nga Mesjeta, se të gjithë ortodoksët janë serbë. Ky veprim i Kishës Serbe u kritikua edhe nga faktori ndërkombëtar. Më pas, Kisha Serbe dhe inteligjencia shoviniste serbe lansuan idenë e “serbëve myslimanë”. Aty futet në përdorim termi “muslimani” dhe fillon koketimi me klerikë të caktuar musliman, për të filluar shkollimin në gjuhën serbe. Për ta ilustruar këtë mund të marrim faktin se Mbretëria Serbe inicioi hapjen e mejtepeve dhe të qendrave të mësimit të fesë dhe të gjuhës serbe. Pra, këtu fillon asimilimi i një pjese të popullsisë në qytete, duke u deklaruar gradualisht vetëm si “muslimanë”. Njëkohësisht, nuk duhet harruar roli i rëndësishëm që kanë luajtur klerikët myslimanë të krahinës në ruajtjen e identitetit kombëtar dhe fetar, përveç të tjerëve, Mulla Agan Koja, udhëheqës i Lëvizjes Kaçake të Plavë-Gucisë; Mulla Agani, babai i heroit të Kosovës, akademik Fehmi Agani, ish-drejtorit të parë të Institutit Albanologjik të Prishtinës pas rithemelimit të tij më 1967; dhe Mulla Omeragaj-Shala, babai i Mustaf Shalës, njërit ndër gazetarët e parë shqiptarë dhe redaktorit të parë të gazetës Rilindja, gazetës së parë në gjuhën shqipe në Jugosllavi pas Luftës së Dytë Botërore.
Hovi i këtij asimilimi u ndal disi gjatë Luftës së Parë Botërore dhe nga veprimtaria e organizuar politike e ushtarake e Komitetit të Kosovës, por, për fat të keq, kjo nuk zgjati shumë dhe, përsëri, krahina vihet nën kontrollin serbo-malazez. Sido që të jetë, nuk mund të thuhet se pati një asimilim esencial në tërësi, e kjo deri nga vitet 1950, kur krahina bëhet pjesë e Malit të Zi socialist dhe pjesë e RSFJ-së. Ideja e vjetër shoviniste serbe për “serbët myslimanë” zëvendësohet me të drejtën e deklarimit të lirë si “Musliman”. Pikërisht aty fillon asimilimi në masë të madhe, duke u keqpërdorur injoranca dhe varfëria, por edhe interesat materiale të personave të caktuar, për ti dhënë goditjen më të fortë krahinës kreshnike, e cila kishte qëndruar stoikisht për gjysmë shekulli përballë asimilimit.
___
Profesori i ndjerë Hasan Mekuli, njohësi më i madh që e kishim të letërsisë jugosllave dhe të asaj botërore, e theksonte vuajtjen dhe dhunën edhe në shkollën e asaj kohe, kur thoshte se nga mësimdhënësi serb detyroheshin të thoshin: “Unë jam serb i fesë myslimane…”
___
Muzli Hakaj: Pikërisht nga këto që thashë më sipër dalin edhe ato që i citon profesori Hasan Mekuli. Jo vetëm shkollat, por edhe mejtepet ishin të kontrolluara nga serbët. Këtu kemi edhe ndryshimet e emrave dhe të mbiemrave, kryesisht duke u shtuar prapashtesa serbe -viq.
Si e shpjegoni faktin e trishtueshëm se edhe sot, ish-shqiptarët e shndërruar në boshnjakë, thuajse e kanë detyrë të mos e lejojnë ngulitjen e popullit shqiptar në ato hapësira? Shembull është Hoti dhe jo vetëm ai fshat malor.
___
Muzli Hakaj: Unë jam vetë nip i Hotit të Plavës dhe e njoh fshatin dhe rrethinën. Vërtet ka elementë tek ata që unë, në fakt, i quaj “shqiptarë të boshnjakizuar”, të cilët, nga kompleksi i mosnjohjes së gjuhës së të parëve, bëjnë reagime të tepruara, duke shkuar në ndonjë rast deri në urrejtje ndaj shqiptarëve. Por ka edhe shqiptarë që, jo rrallë, i ofendojnë dhe i trajtojnë me më pak vlerë, sepse janë “boshnjakizuar”. Mendoj se të dyja palët duhet të pajtohen me gjendjen faktike dhe të gjejnë atë që i bashkon, e ato janë të gjitha, pos gjuhës. Mendimi im është se do të ishte mirë sikur të ketë një konsensus që boshnjakët të deklaroheshin formalisht si shqiptarë dhe të pranoheshin nga shqiptarët si bi-lingualë. Kjo do të kishte efekt integrues në planin afatgjatë, sepse duhet tu japim kohë, por edhe mundësi, ta mësojnë shqipen. Fakti se kemi shqiptarë kudo në botë, të cilët nuk dinë shqip, tregon se nuk kemi të drejtë t’ua mohojmë të drejtën ta quajnë veten shqiptarë.
___
Kryetari i Komunës së Plavës është një “boshnjak” me prejardhje shqiptare, fakt që jo vetëm nuk e pranon, por në një mënyrë bën edhe veprime antikushtetuese në Mal të Zi, duke mos ua njohur ato të drejta atyre që mbetën shqiptarë. Pse? Çka duhet të bëjnë shqiptarët?
___
Muzli Hakaj: Konsideroj se duhet të ketë angazhim më të mirë dhe bashkëpunim mes shqiptarëve dhe boshnjakëve, pa presione dhe hipoteka, duke iu referuar asaj çfarë thashë më sipër. Nuk ka dyshim se kryetari Nihad Canoviq është një kelmendas, por familja e tij ka jetuar këto 70 vitet e fundit me ndjenjën e të qenit vetëm musliman e, më vonë (1993), boshnjak, është identiteti i saj. Jam i bindur se koha do të bëjë të vetën dhe jo vetëm kryetari, por edhe malazezët ortodoksë do të kthehen te identiteti i tyre etnik, nëse jo në kuptimin gjuhësor, së paku në atë etnik. Mos të harrojmë se një pinjoll i familjes së Njegoshit, (ideologut të serbizimit të malazezëve) bëri një test të ADN-së dhe rezultoi se nuk është sllav, por iliro-grek. Ky fakt është bërë publik edhe në mediat malazeze, ndër të tjera në gazetën Pobjeda të datës 10 dhjetor 2023.
___
A duhet edhe më tej shqiptarët të pajtohen me faktin e hidhur se pjesa më e madhe e popullsisë është shpërngulur për shkak të padrejtësive sociale dhe dhunës tjetër? Si të kthehen ata në vendin e vet, në Plavë e Guci?
___
Muzli Hakaj: Plaga e shpërnguljes është e madhe dhe fakti është se nuk mund të ketë zhvillim dhe prosperitet pa hapjen e rrugës drejt Kosovës (Deçanit), për komunikim të lirë të krahinës me Kosovën. Rruga që shkon nga Gucia për në Shkodër ka ndihmuar shumë në komunikimin dhe lidhjen me hapësirën shqiptare, por ajo rrugë nuk është e tillë që mund të klasifikohet se ka interes ekonomik (përveç atij të stinës verore dhe turizmit). Rruga për Deçan e bën krahinën aq të afërt me Kosovën sa është Peja me Gjakovën. Unë do të konsideroja se, pas rrugës, duhet që diaspora, por para së gjithash Shqipëria dhe Kosova, të hapin mundësi shkollimi dhe promovimi të biznesit në krahinë.
Musli Hakaj me të rinj të tjerë…, kur e luajti “Rolin e Bariut” në Filmin “Rojet e Mjegullës”
A ka ardhur koha që shqiptarët “t’i hapin letrat” dhe të kërkojnë atë që u takon: barazinë me të tjerët në vendin e vet?
___
Muzli Hakaj: Shqiptarët, formalisht, i kanë ato të drejta që u takojnë dhe duhet të angazhohen për avancimin e të drejtave të tyre brenda ligjeve, të cilat Mali i Zi, si vend anëtar i NATO-s dhe së shpejti i Bashkimit Evropian, duhet ti respektojë. Shqiptarët duhet të punojnë fort mes vete, por edhe të bashkëpunojnë ngushtë me shqiptarët e boshnjakizuar, për ta bërë jetën sa më të mirë aty. Gjithashtu, dy shtetet tona duhet të kenë plane ekonomike dhe kulturore për të gjithë banorët e krahinës.
___
A janë shqiptarët të punësuar në organet e sigurisë? Në Hot nuk ishin dhe kishte të punësuar vetëm nja katër veta, dhe ata në baza partiake? 
___
Muzli Hakaj: Çështja e punësimeve në sektorin e sigurisë është një temë për të cilën Mali i Zi ende nuk i ka përmbushur kriteret e Bashkimit Evropian, sepse dukshëm ky shërbim është i dominuar nga etnia serbe dhe malazeze. Madje, mund të them se edhe boshnjakët janë jo mirë të përfaqësuar, e mos të flasim për shqiptarët.
___
Në Hot, mësuesi i tre-katër nxënësve shqiptarë kishte ardhur nga Serbia dhe po i mësonte serbisht edhe sot, në vitin 2026. Shkolla e Hotit ishte e rrënuar totalisht, të thuash pa dyer e pa dritare?
___
Muzli Hakaj: Kjo pyetje ngre një temë, për të cilën, deshëm apo jo, ka nevojë të thuhet se ligji nuk e ndalon diasporën e Plavës dhe Gucisë, e posaçërisht atë të Hotit, që të ndërtojë një shkollë të re. Fakti është se çdo ditë shohim shtëpi të reja, bile në disa raste luksoze, ndërsa fshati është pa shkollë. Kurse, sa i përket mësimit në serbisht e jo në shqip, kjo është vazhdimësi e asaj që thashë më sipër. Duhet të bëjmë pak sakrificë dhe të kemi fonde për të punësuar dy ose tre mësues të gjuhës shqipe, në mënyrë që shkolla të funksionojë. Pse të mos i bëhet opozitë pushtetit neglizhues malazez dhe të tregohet vullneti ynë? Pushteti i Malit të Zi do të detyrohet ta financojë shkollën, por duhet të tregohet iniciativë nga qytetarët e vendit.
___
Një shpjegim i yti për filmin Rojet e Mjegullës… Çka të lidh ty me atë film?
___
Muzli Hakaj: Po, është një kujtim i mirë nga koha e xhirimit të filmit. Regjisori Isa Qosja një pjesë të xhirimeve i kishte vendosur në Guci dhe, pas një iniciative edhe nga gazetari i atëhershëm i Rilindjes, Zenun Çelaj, u grumbulluan djem e vajza nga Plava e Gucia për të luajtur role statistësh. Mua më ra të luaja rolin e bariut. Katër ditë pas kësaj më arrestuan.
___
Fati i keq historik ka ndikuar që sot, në vitin 2026, heronjtë e një populli, të njëjtit, të konsiderohen heronj të “boshnjakëve” apo të atyre që mbetën shqiptarë? Shembulli është ai i Ali Pashë Gucisë apo Jakup Ferrit. Për shembull, derisa shqiptarët në gurin e varrit e vendosin flamurin kuqezi, për të cilin kanë luftuar, vjen “boshnjaku” dhe ia vendos aty “yllin e hënën” turke apo fesin e zi në kokë. Ti thua se shqiptarët e boshnjakizuar po zgjohen dhe po i kërkojnë rrënjët e veta etnike, gjuhën e humbur dhe historinë e vet. A ka shembuj? 
___
Muzli Hakaj: Unë konsideroj se historiografia e ka thënë të vetën për Ali Pashë Gucinë dhe Jakup Ferrin dhe s’ka dyshim për kombësinë e tyre.  Ata ishin shqiptarë dhe kanë vdekur si shqiptarë. Dallimi është se Ali Pashë Gucia nuk la pasardhës, ndërsa Jakup Ferri po. Kjo shpjegon edhe pse kemi një situatë të ndryshme sa i përket kujtesës familjare për ta. Fakti është se, fillimisht, banorët e Plavës dhe Gucisë (shqiptarë dhe shqiptarë të boshnjakizuar) e kanë pasur borxh ndaj tij ti bënin një përmendore te Krojet e tij, ku ai kishte edhe kështjellën (konakun) e tij, të cilat i dogjën, në shenjë hakmarrjeje, serbo-malazezët që humbën luftën me të. Kurse, kur kthehemi te shënimi i varrit të kryetrimit të Betejës së Nokshiqit, Jakup Ferrit, kjo ka marrë epilog nga vetë pasardhësit, të cilët kanë vendosur shqiponjën mbi varrin e tij. Paradoksalisht, nuk është kujtuar askush që në varrin e Ali Pashë Gucisë, te Çarshi-Xhamia në Pejë, të vendosë një shqiponjë aty. Mos të harrojmë se, në kohën e Ali Pashë Gucisë dhe Jakup Ferrit, gjatë Lidhjes së Prizrenit, flamuri kombëtar shqiptar ende nuk kishte marrë formën dhe statusin simbolik që njohim sot. Ata luftonin për tokën, nderin, vëllazërinë dhe çështjen kombëtare. Shqiponja dykrenare, e lidhur me traditën historike të Arbërisë mesjetare dhe me heraldikën e Kastriotëve, u rikthye fuqishëm si simbol kombëtar shqiptar, sidomos me kryengritjet shqiptare të vitit 1911 e tutje.
___
“Boshnjakët”, shqiptarët e asimiluar gjuhësisht, a janë ata që tashmë, nga pozitat pushtetore si shumicë e banorëve, po e luftojnë zgjimin kombëtar dhe nuk po duan t’i lënë shqiptarët e mbetur të stabilizohen? Pse ndodh kjo?
___
Muzli Hakaj: Unë mendoj se thashë diçka më sipër rreth kësaj, por do ta saktësoj se ka rëndësi të arrihet një konsensus mes palëve, ku shqiptarët ti pranojnë boshnjakët si “shqiptarë të boshnjakizuar”, duke i ndihmuar të bëhen dygjuhësh (ta mësojnë shqipen krahas boshnjakishtes) dhe duke mos i trajtuar “me më pak vlerë”. Sepse, mos të harrojmë se të gjithë banorët janë pjesë e një mentaliteti dhe temperamenti të malësorëve, që kanë shumë sedër dhe digjen për një fjalë. Kurse boshnjakët, gradualisht, duhet ta pranojnë faktin e origjinës së tyre dhe, formalisht e juridikisht, të regjistrohen si shqiptarë. Mosnjohja e gjuhës shqipe nuk duhet të bëhet pengesë, por ata të regjistrohen si shqiptarë dygjuhësh. Modeli i njëjtë do të ishte mirë të përdorej edhe për Sanxhakun.
Për fund, do të doja t’ua përcillja një porosi bashkëvendasve të mi që sot identifikohen si boshnjakë: të tjerët mund t’jua ndryshojnë, apo edhe ju vetë mund ta ndryshoni, gjuhën, fenë ose përkatësinë kombëtare, por prejardhjen dhe rrënjët familjare – atë që në gjuhën popullore e quajmë “gjak” dhe që bartet edhe përmes trashëgimisë gjenetike (ADN) – nuk mund ti ndryshoni.
_____
Intervista është bërë për librin “Intervistë e papërfunduar me Hasan Mekulin dhe intervista të tjera nga Sanxhaku, Plava dhe Gucia” , që prej meje Gjergj – Bajram Kabashi, do të ribotohet e plotësuar së shpejti. 

Kali i Trojës në Kosovë

Drini.us
-
0
Kali i Trojës në Kosovë

Nga Ag Apolloni

Pas këtij materialit “Top Secret 2”, që e zbuloi policia dhe e përfshiu në aktakuzë Prokuroria, është i qartë efekti turbullues e trazues në publik: njëri grup thotë “ju thojsha, po s’besojshit”, grupi tjetër thotë “na zbulun, qafirat”, grupi i tretë, që kanë qenë shumë rehat nën regjimin serb, thonë “hajt se s’osht ndonji gjo e madhe, ashtu-kshtu s’e kena meritu m’u bo shtet”, por ka edhe të tjerë që lypin “vërtetësinë” e dokumentit, thuajse nuk mjaftojnë faktet e realitetit përreth për këta njëzet e kusur vjet. Kjo i bie: ndoshta na ka hangër ujku, por pa e pa dokumentin me vulë e nënshkrim, s’besoj. Ujku, apo biri i tij, Vuçiqi, fshin dhëmbët dhe thotë “hajt se më vonë, pasi ta kryej drekën me mishin tuaj, jua sjell edhe certifikatën e vdekjes”.

Po të mendonin mirë, kryeministri i Kosovës dhe kryetari i komunës së Prishtinës, menjëherë pas publikimit të atij materiali, do të duhej ta pezullonin lejen për ndërtimin e xhamisë gjigante te posta në kryeqytet. Pas kësaj, ‘asnjë bllok e asnjë baskí’ të mos vihej në asnjë xhami në ndërtim anekënd Kosovës. Mbirja e xhamive pas luftës, si kërpudhat pas shiut, ishte plan serb për destabilizimin e shtetit laik të Kosovës, prandaj duhet ndaluar puna në të gjitha ato që janë në proces ndërtimi, derisa të sqarohet gjithçka se sa prej këtyre objekteve janë rezultat i kësaj strategjie serbe.

E që janë, po shihet e po dihet, por se sa e se si, ende s’e dimë. Besimtarët muslimanë, ata që ende ndihen shqiptarë, duhet ta tregojnë veten kësaj here: ta refuzojnë lutjen në këto objekte të pasluftës, derisa të sqarohet kjo punë. Siç thuhej në kohën e Reformës së Kishës, besimtari i vërtetë mund t’i lutet Zotit nga shtëpia, përderisa Shtëpia e Zotit është korruptuar. Kemi para syve një material që flet për institucione islamike të korruptuara dhe për një manipulim të madh të popullatës shqiptare të Kosovës, si dhe një realitet të pasluftës që ‘uluron’ nga ky manipulim fetar. Është për keqardhje që disa shqiptarë insistojnë se këtij dokumenti, meqenëse nuk është i nënshkruar as nga Millosheviçi, as nga Vuçiqi, as nga ndonjë tjetër “viç” e “iç”, s’duhet t’i besojmë hiç.

Si mund të jemi kaq viça, kur nëpër vite kemi parë procesin e radikalizimit islamik të shoqërisë sonë? Secili prej nesh e ka pasur një shok që ka qenë keq ekonomikisht, dhe, pastaj, sapo ka nisur të shkojë në xhami, ka ndryshuar jeta e tij, jo në planin shpirtëror, por në atë material. T’ju them të drejtën, shpesh jam habitur nga transformimet brenda nate të disa shokëve nga laikë në muslimanë të devotshëm. Kjo që në historinë e krishterimit i ka ndodhur Shën Palit, në çerekshekullin e fundit në Kosovë u ka ndodhë jo qindra, apo mijëra, por qindra mijëra shqiptarëve.

Sa shqiptarë janë nisur për të studiuar dhe kanë përfunduar të indoktrinuar? Sa shqiptarë janë nisur për universitet dhe veç kur i kemi parë nëpër rrjete sociale me çarçafë në Qabe, duke bërë ‘selfie’ me ‘kit shoqin’, ‘me kusherinin’, ‘me doktorin’, ‘me profesorin’, ‘me shkrimtarin’, ‘me aktorin’, pra selfie me gjithkënd që ishte “ndriçuar” rishtas. Ka munguar veç edhe një ‘selfie me Allahun’, për ta kuptuar që kemi rrëshqitë vërtet.

Tash, më thoni: a vërtet keni pasur nevojë për këtë dokument për ta kuptuar që na ka hangër dreqi? Jemi disa njerëz që kemi insistuar prej fillimit të mos pranohet Kali i Trojës brenda mureve tona, por financimet nga Serbia dhe Turqia kanë qenë më joshëse se këshillat e britmat tona. Serbët dhe turqit në vitet ’50 të shekullit të kaluar nënshkruan një marrëveshje bashkëpunimi që brenda një dekade rezultoi me shpërnguljen e mbi njëqind mijë shqiptarëve nga Kosova në Turqi. Mirëpo, shqiptarët që kanë harruar dëmet që Turqia për qindra vjet ia ka sjellë këtij vendi, kanë harruar edhe planin e parë modern serbo-turk kundër shqiptarëve (shpërnguljen dhe asimilimin), dhe, natyrisht, s’e kuptojnë as planin e dytë “post-modern” serbo-turk (financimin dhe radikalizimin), dhe tash presin të dalë një dokument më bindës, ani pse realiteti ynë s’ka nevojë për dokumente, por për sy që shohin, veshë që dëgjojnë, koka që kuptojnë. Janë dy fakte që asnjë shqiptarë s’mund t’i mohojë: shteti që e sulmon më së shpeshti e më së shumti Kosovën është Serbia, dhe shteti që e financon më së shumti Kosovën është Turqia. (Për këtë arsye, shqiptarët naivë mendojnë se Turqia është me ne.

Ajo i thotë Serbisë: mos m’i prekë shqiptarët, se janë të mitë; Serbia i thotë: unë veç po të ndihmoj t’i marrësh. Ne gëzohemi që jemi të Turqisë. Dhe, kështu, të dyja japin pare për qëllime të veta, kurse ne, në vend që të protestojmë e të kërkojmë ndihmë nga Perëndimi, bëhemi me atë që s’po na masakron, po veç po na mashtron e asimilon. Pra, për njerëzit pa kujtesë historike, më e mirë është Turqia që të ka masakruar deri para një shekulli sesa Serbia që të ka masakruar para çerek shekulli).

Për ne të tjerët, të dyja kanë dy të përbashkëta: bashkëpunojnë prej shekujsh kundër shqiptarëve dhe nuk e njohin Kosovën si shtet të pavarur. Është fakt që Serbia s’e njeh fare shtetin tonë, kurse Turqia e njeh de jure, por de facto e konsideron vilajet të saj (kudo e kurdo ndërton xhami, kudo e kurdo arreston njerëz brenda këtij vilajeti, pa e pyetur askënd; qysh po don me të injoru ndryshe?). Për Turqinë, Bosnja, Kosova, Shqipëria dhe gjysma e Maqedonisë së Veriut nuk janë shtete, por vilajete të saj. Përndryshe, prej kah kjo dashuri e saj për këto vende që i ka shtypur dikur dhe i kontrollon edhe tash. Mos të harrojmë një ‘koincidencë’: sapo çlirohet Kosova nga Serbia, shfaqet ideja për ri-pushtimin e saj nga Turqia. Në qershor 1999 çlirohet Kosova, në korrik 1999 lirohet nga burgu Recep Tayyip Erdoğan.

Lirimi i tij ishte robërim i ri për ne, sepse ai menjëherë shfaqi idetë e tij neo-osmaniste për t’i kontrolluar vendet e ish-Perandorisë Osmane, përmes diplomacisë, investimeve, institucioneve kulturore dhe fetare dhe formave të tjera të ndryshme, të cilat së bashku, përbëjnë Kalin e Trojës brenda Kosovës. Disa shqiptarë që nuk i kanë dhënë kokat e tyre më qira, e dinë që muslimanët kosovarë që e futën Kalin e Trojës brenda fill pas luftës, janë në gjendje të bëjnë çmos ta justifikojnë veten, ose t’u hedhin hi syve atyre që deri sot s’e kanë parë realitetin në sy, dhe që tani po përjetojnë ethet e atij dokumenti, që, realisht, e egërson shoqërinë (por nuk e polarizon, sepse të polarizuar ishim shkaku i radikalizimit të vrullshëm fetar, falë të cilit edhe heroin kombëtar Adem Jashari viteve të fundit përpiqeshin ta kthenin në hero fetar).

Kur flasim për këtë manipulim, s’duhet të flasim vetëm për Kosovën, por edhe për shqiptarët në diasporë (Evropë dhe Amerikë), sidomos ata në Zvicër (siç ishte theksuar edhe në atë materialin e Prokurorisë), që edhe takimet kulturore dhe politike i mbajnë nëpër xhamia. Dhe një faj të madh, pa dyshim, e kanë edhe biznesmenët shqiptarë, të cilët kanë suficit financiar dhe deficit patriotik, dhe japin para për ndërtimin e objekteve fetare, dhe kështu bëhen pjesa e tretë (prapanica) e Kalit të Trojës: Serbia, Turqia dhe biznesmenët tanë ‘humanitarë’. Ai dokument ishte veç një zile për disa që kanë fjetur deri pasdite. Një zile që thotë: zgjohuni, ndaloni televizionet pro-turke, ndaloni projektet pro-serbe, refuzojeni artin e haxhi-aktorëve, luftoni demagogët ‘humanitarë’ me humanizmin tuaj të vërtetë!

Ndërtimi i shtetit, pra edhe i shtëpive për të varfrit dhe xhamive në atë shtet, duhet të jetë në duar të vetë shtetit, jo të shoqatave ‘humanitare’, ashtu si edhe arsimi që s’duhet t’u lihet në dorë trashëgimtarëve të UDB-ashëve. Prandaj, do të ishte mirë, që të gjithë intelektualët e Kosovës, nëse kanë mbetur ende të tillë, nga universitetet, Akademia, institucionet e tjera laike dhe shoqëria civile, të punojnë për dekonstruktimin e këtij Kali të Trojës që e kemi futur brenda dhe për parandalimin e dëmit të mëtejshëm. Sot, edhe pse pak vonë, duhet ta kuptojmë që nuk janë vetëm mjekroshët radikalë ata që ia kanë lëshuar mjekrën Kosovës.

Unë nuk besoj që një njeri pa mjekër e pa flokë si spiuni Fatmir Sheholli do të mund t’ia dilte pa ndihmën tonë.

Prandaj, për gjithë këta vjet, nëse nuk kemi bërë asgjë dhe vazhdojmë të rrimë duarkryq përballë radikalizimit islamik në vendin tonë, ne të gjithë jemi fatmirsheholla. Tash që u hap barku i Kalit të Trojës, po e shohim se aty paskan qenë serbët, turqit dhe ata shqiptarë që me dekada u shërbyen ‘pushtuesve tanë të kohëve të ndryshme’.

E di që edhe pas këtyre fjalëve të mia, ju do t’i lëshoni prapë gjarpinjtë, por unë, bashkë me disa prej jush që keni sy dhe kujtesë, gjithmonë duhet ta përsërisim refrenin: “I kam frikë danajtë edhe kur sjellin dhurata”.

Si i poshtërova ithtarët e Vuçiçit, Millosheviçit, Arkanit dhe Sheshelit

Drini.us
-
0
Si i poshtërova ithtarët e Vuçiçit, Millosheviçit, Arkanit dhe Sheshelit
Lirim Gashi, Prizren
___
SI I POSHTËROVA INTELEKTUALISHT ITHTARËT E VUÇIÇIT, MILLOSHEVIÇIT, ARKANIT DHE SHESHELIT
___
(në shqip dhe serbisht)
Askush në historinë e njerëzimit nuk i ka poshtëruar kaq shumë intelektualisht ithtarët e Vuçiçit, Millosheviçit, Arkanit dhe Sheshelit sa i kam poshtëruar këto ditë, unë Lirim Gashi.
Në fakt, nuk më është dashur të bëj asgjë të veçantë.
Mjaftoi t’ua hapja derën dhe t’u thosha:
„Urdhëroni, shfrytëzojeni lirisht të drejtën tuaj kushtetuese, të cilën ua mundëson shteti juaj klerofashist, për të demonstruar budallallëk të pafund.“
Dhe më dëgjuan :
Fillimisht kryen gjenocid ndaj drejtshkrimit të tyre.
Pastaj, me atë drejtshkrim të masakruar, nisën ta demonstronin atë që duket se e konsideronin si pasurinë e tyre më të madhe nacionaliste:
“Budallallëkun e gjithanshëm, urrejtjen e pafund, primitivizmin, racizmin dhe klerofashizmin paragjykues, si dhe kompleksin e pashërueshëm të inferioritetit, inatin vetëshkatërrues, arrogancën kronike dhe mungesën e pakompensueshme të edukatës dhe kulturës.”
Unë vetëm u ula në rreshtin e parë të kinemasë dhe vështrova se si budallenjtë ia shkaktojnë vetes humbjet e njëpasnjëshme, pa pasur praktikisht nevojë fare për kundërshtar.
Dhe pastaj ndodhi diçka që edhe vetë Dobrica Qosiqi me siguri do ta kishte shënuar në ndonjë fletore të tij me titullin: „Si e humba kontrollin mbi gënjeshtrat e popullit tim.“
Për herë të parë në histori, një numër jashtëzakonisht i madh serbësh të mençur, paqësorë dhe të sjellshëm më falënderuan me gjithë zemër që ua shkaktova një disfatë aq të thellë dhe gjithëpërfshirëse, në vend të tyre.
E tani le të shkojnë njëri pas tjetrit te kardiologu, psikologu, sociologu dhe pedagogu, e në fund le të ndalen edhe te Dobrica Qosiqi në varr.
Le t’i thonë atje, pa pasur nevojë për termin:
„Ta qifshaa nënën, Dobrica, që na gënjeve tërë kohën se shqiptarët janë analfabetë !“
Ky shqiptari Lirim Gashi na qiu nënën e nënës, nën dritën e diellit dhe të hënës.
KAKO SAM INTELEKTUALNO PONIZIO PRISTALICE VUČIĆA, MILOŠEVIĆA, ARKANA I ŠEŠELJA
Autor: Lirim Gashi
Niko u istoriji čovečanstva nije toliko intelektualno ponizio pristalice Vučića, Miloševića, Arkana i Šešelja koliko sam ih ovih dana ponizio ja, Lirim Gashi.
Zapravo, nisam morao da uradim ništa posebno.
Bilo je dovoljno samo da im otvorim vrata i kažem:
„Izvolite, slobodno koristite svoje ustavno pravo, koje vam omogućava vaša klerofašistička država, da demonstrirate beskrajnu glupost.“
I poslušali su me.
Najpre su izvršili genocid nad sopstvenim pravopisom.
A onda su, tim masakriranim pravopisom, počeli da demonstriraju ono što su, izgleda, smatrali svojim najvećim nacionalističkim bogatstvom:
“Sveobuhvatnu glupost, beskrajnu mržnju, primitivizam, rasizam i predrasudama prožeti klerofašizam, kao i neizlečivi kompleks inferiornosti, samodestruktivnu ogorčenost, hroničnu aroganciju i nenadoknadivi nedostatak vaspitanja i kulture.”
Ja sam samo seo u prvi red bioskopa i posmatrao kako budale same sebi nanose jedan poraz za drugim, praktično bez ikakve potrebe za protivnikom.
A onda se dogodilo nešto što bi i sam Dobrica Ćosić, sasvim sigurno, zabeležio u neku svoju svesku pod naslovom:
„Kako sam izgubio kontrolu nad sopstvenim lažima.“
Prvi put u istoriji, izuzetno veliki broj pametnih, miroljubivih i pristojnih Srba zahvalio mi je od srca što sam im, umesto njih, naneo tako dubok i sveobuhvatan poraz.
A sada neka idu jedan za drugim kod kardiologa, psihologa, sociologa i pedagoga, pa neka na kraju svrate i do Dobrice Ćosića na grob.
Neka mu tamo kažu, bez potrebe da zakazuju termin:
„Jebem ti majku, Dobrice, što si nas sve ove godine lagao da su Albanci nepismeni!“
Ovaj Albanac, Lirim Gashi, toliko nam je duboko jebao majku i sve po spisku, da plod njegovog delotvornog rada neće moći da stane samo u hrvatskom tisku.

35 vjet tranzicion, Shqipëria ende nuk është përballur me të kalurën komuniste

Drini.us
-
0
35 vjet tranzicion, Shqipëria ende nuk është përballur me të kalurën komuniste
Nga Frank Shkreli
____
Nga krimet e komunizmit te krimet serbe në Kosovë, fjalët e bukura nuk mjaftojnë më. Një shtet demokratik duhet të ketë guximin ta njohë të vërtetën, ta dokumentojë atë dhe ta kthejë në politikë shtetërore. Këtë subjekt e kam trajtuar në dhjetëra artikuj gjatë viteve, duke u përpjekur të sjell në vëmendje një prej plagëve më të thella dhe ende të pambyllura të shoqërisë shqiptare: përballjen me të kaluarën komuniste, krimet e diktaturës dhe detyrimin e shtetit për të vendosur të vërtetën historike në themel të kujtesës kombëtare. Frank Shkreli: Nuk mund të hesht për krimet e komunizmit! | Gazeta Telegraf. E kam trajtuar këtë çështje jo si një polemikë të radhës politike, por si një detyrim ndaj viktimave, familjeve të tyre dhe brezave që duhet ta njohin të kaluarën për të kuptuar më mirë të tashmen. Pikërisht për këtë arsye, zhvillimet e këtyre ditëve dhe turi i AIDSSH-së në ish-vendet e internimit, më shtyjnë t’i rikthehem edhe një herë kësaj teme, me një pyetje që pas 35 vitesh tranzicion nuk mund të shmanget më: sa larg ka shkuar Shqipëria nga fjalët te veprat në përballjen me trashëgiminë dhe krimet e diktaturës komuniste?
Ka tema që nuk mund të mbyllen me një deklaratë politike, me një ceremoni përkujtimore apo me një kurorë me lule. Ka plagë të historisë që kërkojnë më shumë se fjalë: kërkojnë të Vërtetën, Kujtesën, Drejtësinë dhe, mbi të gjitha, një qëndrim të qartë të shtetit. Pikërisht për këtë arsye, turi përkujtimor që Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit (AIDSSH) po zhvillon këto ditë në ish-fshatrat e internimit të Lushnjës, është shumë më tepër se një veprimtari përkujtimore. Ai është një udhëtim në një të kaluar që Shqipëria postkomuniste ende nuk e ka përballuar plotësisht. AIDSSH e ka artikuluar vetë në mënyrë të drejtpërdrejtë këtë problem, duke folur për mënyrën se si tranzicioni është sjellë me “hipokrizi” ndaj të përndjekurve dhe duke kërkuar që ndjesa e shtetit të dëshmohet me vepra. Në Savër, Gjazë, Kosovë të Madhe, e në vendbanime të tjera ku mijëra shqiptarë u internuan nga regjimi komunist, nuk po vizitohen thjesht vende të harruara. Po vizitohen vende ku shteti diktatorial komunist shkatërroi jetën e njerëzve jo sepse kishin kryer ndonjë krim, por sepse regjimi i kishte shpallur “armiq”, “të deklasuar” apo të padëshirueshëm. Frank Shkreli: Shkurti 1967, krimi që ende nuk quhet krim | Gazeta Telegraf
Presidenti Bajram Begaj, i cili iu bashkua këtij turi, ka bërë thirrje për ruajtjen e kujtesës dhe për ta kthyer atë në mësim për brezat e ardhshëm. Por këtu lind pyetja e pashmangshme: çfarë është bërë gjatë këtyre 35 viteve, përtej fjalëve? Tridhjetë e pesë vite tranzicion dhe një bilanc i papërfunduar. Shqipëria ka kaluar 35 vjet nga rrëzimi i regjimit komunist. Kanë ardhur qeveri të “majta” dhe të “djathta”. Kanë ndryshuar presidentë, kryeministra, parlamente dhe programe politike. Shqipëria është anëtarësuar në NATO, ka hapur negociatat me Bashkimin Evropian dhe ka ndërtuar institucione të reja demokratike. Por një çështje themelore mbetet e papërfunduar: përballja me të kaluarën komuniste. Është e vërtetë se Kuvendi i Shqipërisë ka debatuar rezoluta për dënimin e krimeve të regjimit komunist. Por aq. Është gjithashtu e vërtetë se politikanë nga e gjithë skena politike kanë dënuar, në raste të ndryshme, krimet e diktaturës. Ka pasur deklarata presidenciale, parlamentare dhe qeveritare. Ka pasur muze, libra, konferenca dhe aktivitete përkujtimore. Por problemi nuk është mungesa absolute e fjalëve. Problemi është hendeku midis fjalëve dhe veprave. Frank Shkreli: Kërkohet dënimi i “Krimit të Apologjisë” të Komunizmit në Shqipëri | Gazeta Telegraf
Nëse një shtet e dënon një regjim kriminal, atëherë duhet të jetë i gatshëm të bëjë edhe punën që e shoqëron këtë dënim: të hapë arkivat, të zbardhë përgjegjësitë, të identifikojë viktimat, të gjejë të zhdukurit, të ruajë vendet e vuajtjes, të edukojë brezat e rinj dhe të sigurojë që krimet të mos relativizohen. Kjo është arsyeja pse puna e AIDSSH-së dhe ndonjë organizatë tjetër — ka një rëndësi të veçantë, por nuk mjafton. Institucioni ka përgjegjësi për grumbullimin, administrimin, përpunimin dhe vënien në dispozicion të dokumenteve të ish-Sigurimit të Shtetit për periudhën 1944–1991. Por një institucion nuk mund ta bëjë i vetëm atë që duhet të jetë një politikë kombëtare e kujtesës. A mjafton të kujtojmë? Jo. Kujtesa pa përgjegjësi rrezikon të mbetet vetëm ceremoni. Një shoqëri demokratike nuk e kujton të kaluarën vetëm për të qarë viktimat. E kujton për të kuptuar mekanizmin që prodhoi viktimat. Prandaj, një fëmijë shqiptar duhet të mësojë se çfarë ishte internimi, çfarë ishte kampi i Tepelenës, çfarë ndodhi në Spaç, Burrel, Qafë-Bari dhe në dhjetëra vende të tjera të vuajtjes. Duhet të mësojë se si funksiononte Sigurimi i Shtetit, si përdorej frika, si shkatërroheshin familjet dhe si një diktaturë e kthente ligjin në instrument shtypës. Megjithë kufizimet ligjore, dokumentet e AIDSSH-së e bëjnë këtë të mundur, por jo plotësisht. Më heret, dokumentet e publikuara lidhur me masakrën e Qafës së Valmirit dëshmuan se 14 burra u ekzekutuan në vitin 1949 pas një procesi gjyqësor të kryer në kohë rekord. Dokumentet e procesit tregojnë edhe se ata nuk kishin qenë përgjegjës për vrasjen e Bardhok Bibës. Këto nuk janë thjesht histori të së kaluarës. Janë prova. Dhe një demokraci që ka prova për krimet e diktaturës ka edhe një detyrim t’i bëjë ato pjesë të ndërgjegjes kombëtare. Ku janë veprat? Kjo është pyetja që duhet t’i bëhet klasës politike shqiptare, pa dallim krahu. Nuk është e drejtë që përgjegjësinë për kujtesën t’ua lëmë vetëm historianëve, familjeve të ish-të përndjekurve, gazetarëve apo institucioneve si AIDSSH.  Shteti duhet të marrë përsipër përgjegjësinë e vet.  Sepse viktimat e komunizmit nuk janë viktima të një partie politike. Janë viktima të një sistemi që sundoi Shqipërinë për gati gjysmë shekulli. Prandaj edhe përballja me atë sistem nuk duhet të jetë çështje e një partie.  Duhet të jetë çështje e shtetit shqiptar.  Këtu qëndron edhe një nga dështimet më të mëdha të tranzicionit: de-komunistizimi nuk u shndërrua kurrë në një projekt të plotë kombëtar. U fol shumë. U premtua shumë. U debatuan rezoluta. U bënë deklarata. Por shumë familje vazhduan të prisnin dëmshpërblimin, njohjen, zbardhjen e fatit të të zhdukurve dhe, mbi të gjitha, një pranim të plotë moral të vuajtjeve të tyre. Frank Shkreli: Nuk mund të hesht për krimet e komunizmit! | Gazeta Telegraf
E njëjta pyetje edhe për Kosovën. Kjo na çon te një çështje tjetër që nuk mund të ndahet krejtësisht nga kjo temë: qëndrimi i Shqipërisë ndaj krimeve serbe në Kosovë. Edhe këtu duhet të jemi të drejtë: Shqipëria i ka dënuar krimet serbe në Kosovë dhe politikanë shqiptarë nga e gjithë skena politike kanë folur publikisht kundër tyre. Por ajo që mungon është një politikë shtetërore e vazhdueshme, e fuqishme, e institucionalizuar dhe zyrtarizuar nga Kuvendi i Shqipërisë. Një politikë që të mos varet nga deklarata e radhës e një ministri, deputeti apo kryeministri. Nëse Shqipëria e konsideron veten shtet amë të një kombi që ka përjetuar një nga tragjeditë më të mëdha të Evropës së fundmi, atëherë dokumentimi i krimeve ndaj shqiptarëve të Kosovës, ruajtja e dëshmive dhe kërkesa për drejtësi duhet të jenë pjesë e kujtesës dhe diplomacisë së saj shtetërore.  Nuk është fjala për të ushqyer urrejtje ndaj një populli. Është fjala për të mos lejuar që krimi të harrohet. Pajtimi nuk ndërtohet mbi harresën. Pajtimi i vërtetë ndërtohet mbi të Vërtetën. Shqipëria duhet të mësojë të mos ketë frikë nga historia.
Ndoshta ky është mësimi më i madh që na sjell turi i AIDSSH-së këto ditë. Se Shqipëria nuk duhet të ketë frikë nga historia e saj. As nga krimet e komunizmit. As nga viktimat. As nga dokumentet. As nga emrat. As nga përgjegjësit. Një shtet demokratik nuk dobësohet kur pranon se paraardhësi i tij politik ka kryer krime. Përkundrazi, përforcohet. Sepse demokracia fillon pikërisht aty ku shteti pranon se nuk është mbi të Vërtetën. Në këtë kuptim, fjalët e Presidentit Begaj për kujtesën marrin një rëndësi të veçantë. Por edhe ato duhet të shoqërohen me një pyetje të thjeshtë: çfarë do të bëhet, konkretisht?  Do të vazhdohet me ceremonitë? Apo do të ndërtohet një politikë kombëtare e kujtesës? Do të vazhdohet të flitet për viktimat? Apo do t’u japim familjeve të tyre përgjigje? Do të thuhet se e dënojmë diktaturën?  Apo do t’u mësohet brezave të rinj se çfarë ishte ajo?  Kuvendi duhet të bëjë hapin e radhës. Ky është momenti që Kuvendi i Shqipërisë të mos mbetet vetëm te rezolutat e së kaluarës.  Duhet një debat i ri parlamentar, serioz dhe gjithëpërfshirës mbi 35 vitet e përballjes me trashëgiminë komuniste.  Një debat që të përfshijë arkivat, viktimat, familjet e të përndjekurve, të zhdukurit, vendet e internimit, arsimin, muzealizimin, dëmshpërblimet dhe përgjegjësinë e institucioneve. Dhe mbi të gjitha, duhet një qëndrim i qartë: Krimet e diktaturës nuk janë çështje e së “majtës” apo së “djathtës”. Janë çështje e demokracisë shqiptare dhe e historisë kombëtare.  Po kështu, kur bëhet fjalë për krimet serbe ndaj shqiptarëve të Kosovës, Shqipëria duhet të ketë një qëndrim të qartë institucional, të mbështetur në dokumente, dëshmi dhe standarde ndërkombëtare të drejtësisë. Pas 35 vitesh tranzicion, Shqipëria nuk ka më nevojë për deklarata të tjera solemne. Ka nevojë për vepra.
Ndërkaq, megjithë punën e mirë që bën, të vlerësosh punën e AIDSSH-së në hapjen, administrimin dhe publikimin e dokumenteve të ish-Sigurimit të Shtetit, nuk do të thotë se institucioni duhet të jetë jashtë kritikës. Përkundrazi, një debat serioz mbi përballjen e Shqipërisë me të kaluarën komuniste duhet të përfshijë edhe vetë institucionet që janë ngarkuar me këtë mision. Gjatë viteve nuk kanë munguar kritikat ndaj AIDSSH-së, për mënyrën e trajtimit të dosjeve, ritmin e zbardhjes së tyre, transparencën, qasjen e familjarëve dhe studiuesve në dokumente, si edhe për mënyrën se si është administruar dhe komunikuar informacioni. Disa prej këtyre kritikave meritojnë përgjigje institucionale dhe transparencë më të madhe. Por kritika ndaj AIDSSH-së nuk duhet të përdoret si alibi për të fshehur një problem shumë më të madh: përgjegjësia për përballjen me të kaluarën komuniste nuk i takon vetëm këtij Autoriteti, ose ndonjë tjetri. Ajo është përgjegjësi e shtetit shqiptar dhe, mbi të gjitha, e institucioneve politike që kanë drejtuar vendin gjatë këtyre 35 viteve.
Prandaj, ajo që duhet të vijë më pas është përgjegjësia e institucioneve politike.  Sepse nuk mund të pritet që vetëm një institucion të mbajë mbi supe peshën e një historie të tërë. Tashmë është radha e shtetit. Është radha e Kuvendit. Është radha e politikës shqiptare. Dhe është radha e shoqërisë, gjithashtu. Sepse një vend që nuk e njeh të kaluarën e vet, rrezikon ta përsërisë atë. Dhe një Shqipëri që i kujton viktimat vetëm në ditë përkujtimore, ndonëse rrallë, por nuk e kthen kujtesën në politikë shtetërore, ende nuk e ka përfunduar tranzicionin e saj moral e kombëtar. Pas 35 vitesh, Shqipëria duhet të bëjë më në fund atë që nuk e ka bërë sa duhet e të përballet me të kaluarën, jo për t’u kthyer pas, por për të ecur përpara. Kjo nuk është hakmarrje. Nuk është revansh. Nuk është luftë politike. Është drejtësi historike. Dhe mbi të gjitha, është dinjitet shtetëror e kombëtar që të mos përjetësohet e keqja e komunizmit në Shqipëri. Frank Shkreli: A po përjetësohet e keqja e komunizmit në Shqipëri? | Gazeta Telegraf.

Kush po del tjetër gjatë hetimeve të rastit Sheholli si bashkëpunëtor i Serbisë?

Drini.us
-
1
Kush po del tjetër gjatë hetimeve të rastit Sheholli si bashkëpunëtor i Serbisë?
Saim Tahiraj, Zvicër
___
A mos po na dalin edhe ndonjë “alamet” akademik e doktor shkencash?
Nëse hetimet e organeve të drejtësisë vazhdojnë dhe faktet dalin në dritë, atëherë le të mos habitemi nëse përballë nesh shfaqen edhe njerëz me tituj të lartë akademikë. Tagjia e madhe nga fondet e armiqve tanë, siç duket, kanë ditur t’i joshin edhe njerëz që mbajnë tituj të lartë shkencorë, por që mund të kenë pasur karakter të ulët njerëzor e kombëtar.
Këto raste, nëse vërtetohen, do të dëshmonin edhe një herë se diploma, sado i lartë të jetë niveli i saj, nuk është përcaktuese e karakterit njerëzor dhe kombëtar. Dituria mund të fitohet në auditorë e universitete, por karakteri, ndërgjegjja dhe përgjegjësia ndaj kombit trashegohen, formohen gjatë gjithë jetës, veçanërisht në familje dhe në edukimin që merr njeriu.
Prandaj, institucionet tona të sigurisë dhe drejtësisë duhet ta vazhdojnë punën pa kompromis. Le të ndahet shapi prej sheqerit, të zbardhen faktet dhe të bëhet e ditur kush ka bashkëpunuar me shërbimet e huaja dhe kush është i pafajshëm.
Nëse ka spiunë dhe bashkëpunëtorë të Serbisë, cilido qofshin ata dhe çfarëdo titulli që mbajnë, ligji duhet të jetë i njëjtë për të gjithë. E vërteta duhet të dalë në shesh një herë e përgjithmonë

Shënime nga fletoret e xhepit të Shehollit – çfarë shkroi për Digën e Ujmanit

Drini.us
-
0
Shënime nga fletoret e xhepit të Shehollit – çfarë shkroi për Digën e Ujmanit
Fatmir Sheholli, i dyshuari për spiunazh te Serbia, në disa fletore xhepi kishte mbajtur shënime të rregullta për çështjet që lidheshin me sigurinë, politikën dhe informacione konfidenciale.
Sipas aktakuzës së Prokurorisë Speciale, nga 22 fletore të vogla janë evidentuar dorëshkrime të Shehollit në gjuhët shqipe dhe serbe. Në njërën prej fletorëve ishte përmendur edhe Diga e Ujmanit.
“Nga dëshmia A#18 janë evidentuar gjithsej 22 fletore të vogla (fletori xhepi) të llojeve të ndryshme ku ka shënime të ndryshme – dorëshkrime në gjuhën shqipe dhe serbe”, thuhet në aktakuzën prej 80 faqesh të Prokurorisë Speciale.
Në aktakuzë thuhet se nga analizimi i fletorëve të sekuestruara nga i pandehuri Fatmir Sheholli rezulton se ai ka mbajtur shënime të shumta që lidhen me çështje të sigurisë, politikës dhe informacione konfidenciale, duke evidentuar emra personash, numra telefoni, të dhëna operative dhe kalkulime financiare, e që janë forma tipike të spiunimit.
“Në shënime janë gjetur informacione që lidhen me aktivitetet e institucioneve të sigurisë serbe, masat e survejimit ndaj personaliteteve politike shqiptare, veprimtarinë e agjentëve serbë, si dhe të dhëna që lidhen me infrastrukturën kritike, përfshirë Digën e Ujmanit”, thuhet në aktakuzë.
Sipas aktakuzës, përmbajtja tregon se Sheholli kishte interesim të vazhdueshëm për mbledhje informacionesh.
“Përmbajtja e këtyre shënimeve tregon interesim të vazhdueshëm të të pandehurit për mbledhjen, ruajtjen dhe sistemimin e informacioneve të natyrës së sigurigë, të cilat për nga karakteri dhe përmbajtja konfirmojnë se i pandehuri ka ndërmarrë veprime të spiunazhit”, thuhet në aktakuzë.
Detajet e tjera të aktakuzës
Hetime, dëshmi dhe një dosje prej 80 faqesh shpërfaqin dyshimet për përfshirjen e thellë të Fatmir Shehollit në spiunazh dhe shantazh.
Sipas dosjes së Prokurorisë Speciale të cilën e ka siguruar Paparaci, Fatmir Sheholli dyshohet se vepronte nën urdhrat e Bojan Dimiqit, zyrtarit të lartë të shërbimit inteligjent serb (BIA). Dyshohet edhe për shantazhin e një biznesmeni nga Podujeva.
Për këto veprime, ai akuzohet për veprat penale të “spiunazhit” dhe “shantazhit”.
Në shtatorin e vitit 2025, Sheholli dyshohet se pranoi një material nga BIA, i cili synonte ndërhyrjen direkte në zgjedhjet e 12 tetorit të vitit të kaluar, sipas dosjes së Prokurorisë Speciale, raporton Paparaci.
Materiali përmbante audio dhe transkripta bisedash të zyrtarëve të Ministrisë për Komunitete dhe Kthim që udhëhiqej nga ministri Nenad Rashiq.
Sheholli pranoi pesë mijë euro të holla për zbatimin e udhëzimeve të zyrtarëve të BIA-s, bazuar në dosjen e Prokurorisë.
Materialet ia dorëzoi gazetarit Milaim Zeka, bashkë me një mijë euro.
“[…] në atë mënyrë që më datë. 26.09.2025, rreth orës 14:00, i shoqëruar nga një anëtar i familjes së tij, dhe duke përdorur automjetin e markës “Audi”, ka udhëtuar për në Mitrovicën e Veriut, dhe në parkingun e Shkollës Teknike, në afërsi të kafiterisë “Sindikata”, nga një person i paidentifikuar ka pranuar materiale me përmbajtje audio dhe transkripte bisedash të disa zyrtarëve të lartë të Ministrisë për Komunitete dhe Kthim në Qeverinë e Kosovës, të destinuara për komprometimin e tyre, si dhe shumën prej 5,000.00 euro si shpërblimi për kryerjen e kësaj detyre”, thuhet në aktakuzë.
“I cili pastaj në zbatim të udhëzimeve të marra nga zyrtari i BIA-së, materialet ia ka dorëzuar gazetarit Milaim Zeka, së bashku me shumën prej 1,000.00 euro, duke e udhëzuar njëkohësisht edhe për mënyrën dhe kohën e publikimit të tyre në emisionin e tij “Pa Rrotlla”, dhe atë vetëm disa ditë para ditës së votimit për zgjedhjet lokale, çka përmes këtyre veprimeve konkrete të ndërmarra në funksion të detyrave të caktuara nga BIA, i pandehuri Sheholli, ka dëmtuar seriozisht interesat shtetërore, diskreditimin e institucioneve dhe zyrtarëve të tyre, ka kontribuar në thellimin e përçarjeve shoqërore, si dhe ka mundësuar ndërhyrjen e drejtpërdrejtë të një shërbimi të huaj informativ në një proces zgjedhor në Republikën e Kosovës”, thuhet në dosje.
Sheholli dyshohet edhe për veprën penale të shantazhit.
Viktimë e tij dyshohet se ishte biznesmeni nga Podujeva, Arben Jetullahu, pronar i kompanisë “ABC” e cila në të kaluarën kishte bashkëpunuar me kompaninë “RAD”, të lidhur me njerëzit e afërm të Millan Radoiçiqit.
Sipas aktakuzës, Sheholli i kërkonte Jetullahut 13 mijë euro duke e shantazhuar me publikimin në media të disa video-incizimeve dhe informacioneve që do të “dëmtonin reputacionin dhe autoritetin” e tij.
“I pandehuri Fatmir Sheholli, gjatë vitit 2022, e në vazhdimësi deri në muajin dhjetor 2025, përfshirë edhe periudhën sa ndodhej nën masën e paraburgimit, i njëjti me qëllim të përfitimit të kundërligjshëm të dobisë pasurore për vete, e ka shantazhuar tani të dëmtuarin Arben Jetullahu, pronar i një biznesi në Republikën e Kosovës, duke e detyruar të veprojë në dëm të pasurisë së tij në shumën që tejkalon 13,000.00 euro, duke i kërkuar para kinse në emër të huazimit, përmes kërcnimit se, në rast të mosdhënies së parave, do të publikonte në media video-incizime dhe informacione që do t’i dëmtonin rëndë nderin, reputacionin dhe autoritetin e të dëmtuarit”, thuhet në aktakuzë.
Më 25 gusht 2026

Figura domethënëse dhe shumë interesante e shkrimtarit dhe historianit Jusuf Buxhovi

Drini.us
-
0
Figura domethënëse dhe shumë interesante e shkrimtarit dhe historianit Jusuf Buxhovi
  Nga Ismet M. Hasani, Suedi
 
 
Mr. Jusuf Buxhovi, personazh shumë interesant – shkrimtar, politikan, historian, gazetar dhe publicist, botues i shumë librash (1)
Rrëfim i gjithëanshëm i Jusuf Buxhovit

Mr. Jusuf Buxhovi është personazh shumë interesnat: shkritmar, politikan, historian, gazetar, publicist, botues i shumë librash…Është në moshën 80-të vjeçare, është shumë vital, vazhdon të shkruaj pa u ndalur në të gjitha format e mundshme. Në fakt, është një histori e gjallë, krejt jeta e puna e tij. Ndoshta gjenerata e lindur pas Luftës së Dytë Botërore, ose në prag të Luftës së Dytë botërore, janë shumë interesante përshkak të rrethanave me të cilat është përballë Kosova në krejt këtë periudhë kohore, po jo vetëm Kosova, po gjithë Evropa.
      Mr. Jusuf Buxhovi
Mr. Jusuf Buxhovi është i lindur në Pejë më 4 gusht të vitit 1946. Është bir i një pedagogu. Familja e tij ka  prejardhje nga Rugova, përkatësisht nga Reka e Llagës. Siç shpjegon edhe vet, Buxhovi në Pejë ka jetuar shumë pak kohë e pastaj ka jetuar në Gjakovë. Babai i tij ka qenë normalist i Elbasanit. Gjyshi i tij – sa kanë jetuar në Pejë, ka qenë në Parinë e Pejës dhe ka pasur autoritet të madh. Përshkak të rrethanave të asaj kohe, ka emgirua në Turqi. Prej Turqisë, Mbreti Ahmet Zogu, kur fillon, prej 1926-shtës, në fakt fiton pushtetin, arrinë që një pjesë të familjeve shqiptare, nga Turqia t’i kthej në Shqipëri, kështu që edhe familjën e gjyshit prej nanës – Selim Hanës, i cili në Turqi ishte kolonel i Armatës Osmane, e kanë kthyer në Shqipëri dhe ju jep kushte të favorshme për jetesë. Aty takohen gjyshi im nga  Peja, me gjyshin tim të ardhshëm. Baba im ka vijuar Normalën në Elbasan, e aty njohtohet me nënën dhe pastaj edhe martohen në vitin 1941 dhe vëllai im i madh ka lindur atje në vitin 1942. Né jemi 10-të fëmijë, tash 8-të gjallë.
Kthimi në Pejë – ku unë kam lindur në muajin gusht 1946-tën: nga Shqipëria i kanë kthyer një grup të madh normalistësh, atëherë ka qenë edhe Fadil Hoxha e këta, si Xheladin Hana, të cilin unë e kam pasë dajë, ky grup të emëruarr si mësues, nuk pajtohen me dhunën e ndryshme që ushtronin malazezët. Këta dhjetë mësuesë, që kanë kundërshtuar bashkim vëllazërimin, e për çfarë edhe mund të pushkatoheshin, i marrin dhe i transferojnë në vend të ndryshme. Babën tim e kanë transferua në Drenicë. Kështu që atje ka sherbye si mësues gjer në vitin 1949 e pastaj e dërgojnë në Junik si mësues. Pas një viti e dërgojnë në Novosellë e pastaj e kthejnë në Gjakovë, ku e hap Shkollën e nxënsve në ekonomi, dy vjet. Aty ka filluar mbamendja ime, nga se në Gjakovë i kisha edhe dajtë, tezet, dhe unë e kujtoj Gjakovën si pjesë timen të fëmijënisë, sepse kujtesa e fëmijnisë është ajo që të lidhë me jetën si fëmijë,
Në vitin 1953 fillon ajo periudha e errët, e Rankoviqit dhe babën tim e largojnë nga kjo shkollë dhe e çojnë në Ponoshec si mësues në Shkollën e Ponoshecit, kështu që baba ishte i kënaqur, ishte më i qetë. Kemi qënë shtatë fëmijë, kur kemi shkua në Ponoshec dhe aty e kam jetën me të pastër të jetës sime, mbi çfarë kam shkruar në librat e mi, bile njerin libër e filloi m’u për Ponoshecin.
Kemi jetua në shkollë, aty ka qenë një dhomë me gurë -ka qenë shtëpia e mësuesit. Baba, një kohë ka qenë drejtor, por e larguan, por ai ka vazhdue punën si mësues deri në vitin 1964.
Ata fshatarë kanë qenë të varfër, por shumë të dashur për neve, me neve e kanë nda bukën.
Do i përmendi dy ngjarje që më kanë lënë përshtypje:
E para, Një kohë ka qenë ”Akcioni i armeve” dhe një mengjes kur shkova në nevojtore vërejeta njerëz të zdeshur e të lidhur e të merdhimë në ujë të ftohtë të prrockës. U ktheva shpejt se u tremba shumë, dhe po i tregoj babës, ai e dinte atë punë dhe më qetësoi. Unë atëherë isha 7-8 vjeç, unë u tmerrova kur i pash ata njerëz të ngrimë në vijë të ujit. Kjo ishte e tmerrshme për mua. Jo vetëm unë, por ka pasë edhe fëmijë tjerëe që kanë pa njerëz të ngrirë në atë prrockë. Po ka qenë ajo kohë kur terrori i shtetit ka qenë aq i madh, kur njerëzit e UDB-ës (Drejtoria e Sigurimit shtetëror – IMH) kanë pasë kompetenca që me i marrë njerëzit edhe me i vrarë pa i dhënë përgjegjësi askujt.
E dyta, ka qenë edhe një moment (ngjarje) tjetër që më ka mbetë në kujtime, sa ishim në Ponoshec:
Kufini me Shqipërinë nuk ka qenë larg prej Ponosheci, e aty vijshin njerëz me gomarë të ngarkuar me kerre me kije prej Shqipërie, edhe pse kufiri ka qenë i mbyllur qysh 1948-shin, por ata diqysh e kalonin kufinin e vijshin e zbarkojshin të shkolla. Më kujtohet kur nëna na thonte: ”Kur po bjen ky kufi?!” Po ashtu më kujtohet kur në një katund afër Smolicës, qe quhej Nec, kishin vendosur një koloni emirgratësh që vijshin nga Shqipëria.
Unë kam të dhëna se më 1955 në Kosovë ka pasë 16 mijë emigrantë prej Shqipërisë. Shumë prej tyre Jugosllavia i favorizonte në të gjitha mënyrat, në mënyrë që të popullata shqiptare të ndikonte për të keq.
Pra, këto janë ato momente (ngjarje) që më kanë mbetë në kujtesë, shka do të thotë se si paramendonte popullata shqiptare se do të hapej kufiri, se Shqipëria është ”Kopsht me lule”. Por unë, e vërejsha permes atyre njerëzve që vijshin copa-cope, teshat me lecka. Çfarë do me thënë ideologjia që një kufi t’í ndaj një popull shqiptar.
Në atë kohë kam përjetuar se vijshin mësuesë të rinj nga Gjakova me një entuziazëm të madh, e në anën tjetër malazezët organizonin ”Igranka” – vallëzime – IMH) ku luanin e kërcenin duke pirë, ndërsa mësuesit shqitpar përpiqeshin me do violina, me do gitare të krijonin njifarë atmosfere…
Po e  theksoj edhe një ngjarje të tmerrshme: aty, në oborr të kooperativës, se ishte afër, bijshin kufoma të njerëzve të vrarë, gjëja se kanë dashtë ta kalojnë kufirin. Kështu UDB-a e atëherëshme simullonte vrasjen e tyre. Tmerr. Ka pas edhe mësues të vrarë, emrat e tyre i kam theksuar në libirin tim.
Në vitin 1960 filloi një perudhë e përhapjës se arsimit; kështu në Gjakovë janë hapë shtatë paralele të Shkollës Ekonomike, katër paralele të Normalës, kështu që ishte një përhapje e madhe e arsimimit.
Në periudhën 1960- 1964 isha nxënës në Shkollën Ekonomike dhe aty ishin kontaktet e para me letërsinë dhe me atë përgjegjësinë që do të vazhdon në Prishtinë në vitin 1964 si student i letërsisë.
Në Gjakovë ishte Klubi Letrar ”Gjon Nikollë Kazazi”, ishin ata që themeluan si
Din Mehmeti, Besim Bokshi e të tjerë, si Teki Dervishi që ka qenë shumë entuziast. Pastaj në Prishtinë ka qenë i pazevendësueshëm Esad Mekuli pastaj Enver Gjergjeku, këta na ndihmuan që edhe na të kyçemi në jetën letrare. Në Klubin tonë më i talentuari ka qenë Teki Dervishi, me të cilin kemi qenë bashkë, por ka qenë më rrebeli në kuptimin pozitiv. Këta të Prishtinës na ndihmonin: na i botonin vjershat dhe krijimet tona si Esad Mekuli, Vehap Shita. Ata na i hapen dyert, vijshin në Gjakovë e na ndihmonin. Pra ato katër vjet kanë qenë të rëndësishme, filluam bashkëpunimin me ”Jetën e Re” e me revista tjera.
Në 64-tën ishte edhe një thyemje, që ndikoj ajo: Tekiu u burgos dhe ishte për në një hendikep shumë i madh, sepse Tekiu ishte më i talentuemi, më i rëndësishmi në atë gjeneratë.
Aktiviteti ynë vazhdoi edhe kur kemi shkuar në Prishtinë në vitin 1964, ku unë u rregjistrova në letërsinë e gjuhës shqipe. Kemi qenë një gjeneratë, si: Gani Bobi, Ibrahim Kadriu, Azem Shkreli etj. dhe na të gjithë kemi bashkëpunuar me ato gazeta dhe Vehap Shita, të gjithëve na ka pranuar në ”Rilindje”, i cili një ditë veç kur ka ardhë e na ka thenë: ”Jeni të pranuar si gazetarë në ”Rilindje”, kjo ishte e habitshme! Ishte privilegj i madh aso kohe me qenë gazetar i ”Rilindjës” Sepse në redaksinë e ”Rilindjes” punonte Anton Pashku, Ali Podrimja, Fahredin Gunga, Vehbi Kikaj i cili punonte në faqen për fëmijë; edhe Vehbiun e kam pasë në gjeneratë.
Gazetarët e kulturës kanë pasë rrugën e hapur në dy drejtime: edhe në atë letrare edhe në atë politike, sidomos pas 66-tës ku Nazmi Rrahmani ka luajtur një rol shumë të rëndësishëm. Ai e krijojë një çerdhe shumë të fuqishme të shkrimtarëve.
Vehap Shita, në atë kohë, pra në 1967 ishte redaktor i rubrikës për kulturë. Ishte punëtor shumë i madh në ”Rilindje”  dhe shumë të provincës i ka futë në ”Rilindje”.
Aty, pra në ”Rilindje” erdhën edhe Nazmi Rrahmani, Sabri Hamiti. Edhe Teki Dervishi, u pat lirua nga burgu dhe u rehabilitua dhe erdhi aty.
Unë në ”Rilindje” kam filluar me punua në vitin 1967, kur frontalisht Vehap Shita na ka pranuar si gazetarë. Atëherë rroga ime si gazetar ka qenë dy apo tri herë më e madhe se e babës tim si mësues. Sepse ”Rilindja” gëzonte një status të veqantë, sidomos pas 66-tës e sidomos pas  67-tës, në nivel të Federatës, se pastaj, pas 68-tës u hap edhe Universiteti (1970), Akademia e Shkencave etj.
”Rilindja” shtohej, kështu prej 16 mijë ekzemplarëve arriti në 70-80 ekzemplarë. Ka psë recensionet e veqanta për letërsi, kulturë, ”politikë” kulturë, për fëmijë. Unë kam pasë recensionin për letërsi.
Shumë kuadro e gazetarë, prej ”Rilindjës” kanë shkuar në ”politikë” e janë bërë ministra, si p.sh. Nehat Islami ka shkuar Ministër i diasporës etj.
Ukshin Hoti ka qenë redaktor në rurikën për marrëdhëniet me botën e jashtme, rrespektivisht ”politikën” e jashtme bashkë me Fehmi Aganin dhe Ekrem Myrtezajin.
Në vitin 1966 ”Rilindja” ka filluar të jetë e përditëshme dhe ka filluar të formojë edhe një bërthamë të politikës së jashtme të Kosovës.
Angazhimi im ka qenë në kulturë. Tash duhet ta marrim parasysh 74-shën, këtu të jetë, psh. pozicionimi i politikës së jashtme të Kosovës, ka qenë që krahas fituarjës se Universitetit, Akademisë së Shkencave, të krijojmë inteligjencë kombëtare. Këtu e kam në librin tim, ku del me Fadilin (Fadil Hoxhën – IMH), për krejt Jugosllavinë – të drejtat të jenë të barabarta.
                                                          ( v i j o n )
123...1,706Faqja 1 nga 1,706