Kreu Blog

Dita “D” për drejtësinë ndërkombëtare

Drini.us
-
0
Dita “D” për drejtësinë ndërkombëtare
Prof. Dr. Sabri Tahiri, Gjilan 
____
16 Shtatori 2026 do të mbetet një nga ditët më të rëndësishme në historinë e re të Kosovës. Sot, në Hagë, pritet shpallja e aktgjykimit në çështjen ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, pas një procesi gjyqësor që ka zgjatur me vite.
Për popullin e Kosovës, kjo nuk është vetëm një ditë gjyqësore. Është ditë pritjeje, besimi dhe shprese se drejtësia do të mbështetet mbi prova, mbi ligj dhe mbi parimin themelor se çdo i akuzuar konsiderohet i pafajshëm derisa fajësia të provohet përtej dyshimit të arsyeshëm.
Lufta e Kosovës nuk mund të shkëputet nga konteksti historik në të cilin ndodhi. Në vitet 1998–1999, Kosova u përball me dhunë, represion dhe dëbime masive nga forcat e regjimit të Slobodan Millosheviqit. Në këtë rrethanë u zhvillua edhe lufta e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, e cila për popullin shqiptar të Kosovës ishte luftë për çlirim dhe liri.
Ndërhyrja e NATO-s dhe tërheqja e forcave serbe nga Kosova shënuan kthesën vendimtare të konfliktit. Mbështetja ndërkombëtare për ndalimin e dhunës dhe krijimin e kushteve për kthimin e refugjatëve ishte pjesë e një zhvillimi që çoi në përfundimin e luftës dhe vendosjen e Kosovës nën administrim ndërkombëtar.
Edhe në planin juridik ndërkombëtar pati një moment të rëndësishëm: më 22 korrik 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë konstatoi se deklarata e pavarësisë së Kosovës e 17 shkurtit 2008 nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Ky opinion nuk ishte gjykim mbi UÇK-në apo mbi përgjegjësinë penale të individëve, por mbetet një pikë e rëndësishme në historinë juridike të Kosovës.
Në këtë histori nuk mund të anashkalohet as raporti i Dick Marty-t në Këshillin e Evropës, i cili ngriti pretendime të rënda, ndër të tjera edhe për trafikim organesh. Megjithatë, pretendimi nuk është provë dhe raporti nuk është aktgjykim gjyqësor. Në çështjen aktuale ndaj katër krerëve të UÇK-së, trafikimi i organeve nuk është pjesë e akuzave të aktakuzës operative.
Prandaj, besimi ynë në drejtësinë ndërkombëtare është i qartë: gjykata duhet të vendosë mbi prova dhe mbi ligj, jo mbi konsiderata politike apo narrativa të krijuara jashtë sallës së gjyqit.
Ne nuk kërkojmë privilegj dhe as drejtësi të njëanshme. Kërkojmë vetëm zbatimin e të njëjtit standard që duhet të vlejë për çdo njeri, për çdo popull dhe për çdo palë.
Drejtësia nuk duhet të jetë as shqiptare, as serbe, as politike; ajo duhet të jetë drejtësi.
Prandaj, në këtë Ditë “D”, ne presim me besim dhe qetësi vendimin e Gjykatës Speciale. Nëse provat nuk e dëshmojnë përgjegjësinë penale të të akuzuarve, atëherë shpresa jonë është që drejtësia të çojë në pafajësinë dhe lirimin e ish  krerëve të Ushtrisë çlirimtarëve të Kosovës Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit si çlirimtarë të vërtetë.
Prandaj Kosova nuk kërkon favor nga drejtësia ndërkombëtare.
Kosova kërkon vetëm drejtësi.
Dhe historia mund të debatohet gjatë, politika mund të ndryshojë, por drejtësia duhet të mbetet gjithmonë drejtësi.
LIRI PËR ÇLIRIMTARËT!
LIRIA KA EMËR – UÇK!
Më 16. Shtator 2026

Krerët e UÇK-së para verdiktit, historia para tyre

Drini.us
-
1
Krerët e UÇK-së para verdiktit, historia para tyre
Basri Beka, Prishtinë
___
Nesër shpallet verdikti për krerët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.
Çfarëdo të jetë vendimi i gjykatës, historia e Kosovës nuk ndryshon. Ata që udhëhoqën luftën për çlirimin e vendit mbeten pjesë e historisë UÇK-së, krenaria e saj dhe heronjtë e kombit.
Lufta e UÇK-së ishte luftë për liri, dinjitet dhe çlirim nga një regjim që shtypte popullin shqiptar të Kosovës.
Nesër, më shumë se kurrë, duhet të ruajmë dinjitetin, unitetin dhe të vërtetën tonë historike.
UÇK-ja është pjesë e historisë së Kosovës.
Krerët e saj janë pjesë e kësaj historie.
Liria e Kosovës mbetet dëshmia më e madhe e luftës së saj.

Nuk është vetëm imami Irfan Salihu, “historinë” e interpretojnë si serbë dhe turqë edhe imamë të tjerë

Drini.us
-
0
Nuk është vetëm imami Irfan Salihu, “historinë” e interpretojnë si serbë dhe turqë edhe imamë të tjerë

Luan – Asllan Dibrani, Gjermani

Irfan Salihu është vetëm një emër që doli në sipërfaqe.

Ai nuk është i vetëm…! Si imami Irfan Salihu, “historinë” e interpretojnë si të ishin serbë dhe turqë edhe imamë të tjerë.

Pra, problemi është më i gjerë.

Prej vitesh në hapësirën shqiptare dëgjohen predikues që, në vend se të merren me fenë, moralin, humanizmin dhe jetën shpirtërore, hyjnë në histori, arkeologji, identitet kombëtar dhe gjeopolitikë — shpesh pa burime, pa metodë shkencore dhe pa përgjegjësi për pasojat e fjalës së tyre.

Dhe aty nis problemi.

Sepse kur një hoxhë thotë:

“Shqiptarët kanë ardhur vonë në Kosovë”,

kur një tjetër thotë:

“Kishat nuk kanë qenë shqiptare”,

kur një tjetër e minimizon trashëgiminë paraosmane,

atëherë nuk kemi më vetëm predikim fetar.

Kemi prodhim narrative.

Njëri e thotë në Prizren, tjetri e përsërit diku tjetër

Irfan Salihu nuk duhet parë si një rast i izoluar.

Ai është vetëm shembulli më i dukshëm i një dukurie ku disa predikues fetarë, me ose pa vetëdije, përsërisin teza që çuditërisht përputhen me narrativat e vjetra të historiografisë nacionaliste serbe:

se shqiptarët qenkan ardhacakë;

se Kosova para osmanëve paska qenë praktikisht pa shqiptarë;

se trashëgimia e krishterë e Kosovës qenka ekskluzivisht serbe;

dhe se identiteti shqiptar fillon pothuajse aty ku fillon Perandoria Osmane.

Kjo nuk është histori.

Kjo është histori e prerë sipas nevojës ideologjike.

Kur xhamia kthehet në akademi historie

Problemi bëhet edhe më grotesk kur foltorja fetare shndërrohet në fakultet historie.

Një ditë flitet për besimin.

Ditën tjetër për Dardaninë.

Të tretën për Mesjetën.

Të katërtën për prejardhjen e shqiptarëve.

Dhe të pestën shpallet verdikti:

“Kështu ka qenë!”

Pa arkiv.

Pa dokument.

Pa arkeolog.

Pa historian.

Pa debat akademik.

Po çfarë na duhen universitetet atëherë?

Mbyllini fakultetet e historisë!

Largoni arkeologët!

Mbyllni arkivat!

Mjafton një mikrofon dhe një foltore.

Një fjali e predikuesit – një titull i gatshëm për propagandën serbe

Dëmi nuk përfundon brenda xhamisë.

Deklarata të tilla merren, përkthehen dhe shpërndahen.

Dhe propaganda serbe fiton material falas.

Ajo që Beogradi përpiqet ta argumentojë prej dekadash, papritur thuhet nga një shqiptar:

“Shqiptarët s’kanë qenë këtu.”

Propagandisti serb vetëm buzëqesh.

Nuk ka më nevojë të shpikë citate.

Ia kemi dhënë vetë.

Ironia bëhet tragjike:

në emër të fesë, dikush përfundon duke prodhuar municion propagandistik kundër historisë së popullit të vet.

Nuk është çështje kundër fesë islame

Kjo duhet thënë qartë.

Ky shkrim nuk është kundër shqiptarëve të besimit islam.

Përkundrazi.

Shqiptarët e besimit islam janë pjesë e pandashme e historisë kombëtare shqiptare.

Por pikërisht për këtë arsye duhet kundërshtuar çdo përpjekje që shqiptari të shkëputet nga historia e vet paraosmane.

Shqiptari nuk lindi me ardhjen e osmanëve.

As gjuha shqipe.

As kujtesa historike.

As kultura.

As identiteti.

Feja mund të ndryshojë gjatë shekujve.

Populli nuk fillon nga zero sa herë ndryshon besimin.

Kur disa predikues duan ta matin kombin me kalendar fetar

Këtu qëndron një tjetër problem.

Disa predikues e shohin historinë përmes një filtri të vetëm:

çfarë ka ndodhur para Islamit është dytësore;

çfarë ka ndodhur gjatë osmanëve është qendra;

çfarë lidhet me krishterimin shihet si diçka e huaj.

Por kjo është një mënyrë e varfër për ta lexuar historinë shqiptare.

Shqiptarët kanë ekzistuar në etapa të ndryshme historike dhe fetare.

Historia jonë përmban periudha pagane, të krishtera, islame dhe moderne laike.

Të fshish njërën pjesë për të ngritur tjetrën nuk është histori.

Është kirurgji ideologjike.

Historia nuk falet sipas drejtimit të erës

Kjo është edhe arsyeja pse disa deklarata të hoxhallarëve duhen kritikuar hapur.

Jo sepse janë hoxhallarë.

Por sepse hyjnë në territorin e historisë dhe bëjnë pretendime historike.

Në atë çast duhet t’u bëhet e njëjta pyetje që do t’i bëhej çdo profesori:

Ku janë burimet?

Jo:

“Sa bukur e the.”

Jo:

“Sa ndjekës ke.”

Jo:

“Sa njerëz e shpërndanë videon.”

Por:

Ku janë dokumentet?

Irfani është një emër. Fenomeni është më i madh.

Sot është Irfan Salihu.

Nesër mund të jetë dikush tjetër.

Prandaj problemi nuk zgjidhet duke u marrë vetëm me një person.

Duhet kundërshtuar një kulturë e tërë e papërgjegjshmërisë publike ku autoriteti fetar përdoret për të folur me siguri absolute për çështje historike jashtë kompetencës fetare.

Nëse një predikues dëshiron të flasë për histori — le të flasë.

Por me burime.

Me literaturë.

Me kundërargumente.

Me përgjegjësi.

Sepse petku fetar nuk e bën një pohim historik automatikisht të vërtetë.

Kur foltorja zë vendin e arkivit, fiton propaganda

Dhe këtu qëndron rreziku më i madh.

Kur brezat e rinj e dëgjojnë historinë vetëm përmes videove fetare, klipeve të shkurtra dhe ligjëratave emocionale, ata mund të krijojnë një perceptim të shtrembëruar për vetveten.

Pastaj fillon zinxhiri:

së pari mohohet historia paraosmane;

pastaj relativizohet trashëgimia e krishterë shqiptare;

pastaj identiteti kombëtar vendoset nën identitetin fetar;

dhe në fund shqiptari bindet se historia e vet fillon diku jashtë vetvetes.

Kjo është arsyeja pse kjo çështje nuk është thjesht debat me një hoxhë.

Është debat për kujtesën historike të shqiptarëve.

Fjala e fundit

Hoxha le të predikojë fenë.

Historiani le të studiojë historinë.

Arkeologu le të flasë për arkeologjinë.

Dhe kur njëri hyn në fushën e tjetrit, le të sjellë prova.

Sepse Kosova nuk është dërrasë ku secili mund ta fshijë historinë dhe ta shkruajë përsëri sipas dëshirës.

Dhe as shqiptarët nuk janë një popull që duhet t’u mësojë dikush çdo dhjetë vjet se nga kanë ardhur.

Irfan Salihu është vetëm një zë. Problemi është kur një kor i tërë fillon të këndojë të njëjtën këngë të shtrembërimit historik.

Dhe përballë këtij kori duhet vetëm një përgjigje:

Dokumente, dije dhe kujtesë kombëtare.

Kur propaganda predikohet si histori, historia duhet të ngrihet në këmbë dhe të protestojë.

Luan – Asllan Dibrani

Më 11 shtator 2001 nga terroristë të Al-Kaedës, në mesin e atyre që e humbën jetën ishin edhe tre djem të kombit shqiptar: Rrok Camaj, Mon Gjonbalaj dhe Simon Dedvukaj

Drini.us
-
0
Më 11 shtator 2001 nga terroristë të Al-Kaedës, në mesin e atyre që e humbën jetën ishin edhe tre djem të kombit shqiptar: Rrok Camaj, Mon Gjonbalaj dhe Simon Dedvukaj

Elizabeta Mrijaj
___
Gjenerata ime, gjenerata e mijëvjeçarëve, është ndër gjeneratat e fundit që e mban mend jetën para se terrorizmi islamik të na e trondiste ndjenjën e sigurisë dhe ta ndryshonte përgjithmonë vendin tonë e mbarë botën.
Më 11 shtator 2001, 19 terroristë të Al-Kaedës rrëmbyen katër aeroplanë civilë në sulme të koordinuara, të nxitura nga një ideologji e dhunshme islamiste. Afërsisht 3,000 njerëz të pafajshëm u vranë.
Në mesin e atyre që humbëm ishin edhe tre djem të kombit shqiptar:
Rrok Camaj, Mon Gjonbalaj dhe Simon Dedvukaj.
Rrok Camaj ishte emigrant shqiptar dhe baba i tre fëmijëve, i cili kishte punuar në World Trade Center për gati tri dekada. Si pastrues i dritareve, bënte një punë të vështirë e të rrezikshme, lart mbi rrugët e New Yorkut. Mëngjesin e 11 shtatorit, Rroku mbeti i bllokuar në Kullën Jugore dhe arriti ta telefononte gruan e tij para se kulla të shembej.
Mon Gjonbalaj, 65 vjeç dhe baba i katër fëmijëve, punonte në mirëmbajtje në Kullën Jugore. Pas Luftës së Kosovës, u kthye në Kosovë për ta ndihmuar vëllanë të rindërtonte shtëpinë e familjes, e cila ishte shkatërruar. Më 11 shtator, foli për herë të fundit me familjen e tij, duke i thënë djalit të qëndronte i fortë dhe ta mbante familjen të bashkuar.
Simon Dedvukaj ishte vetëm 26 vjeç. I lindur dhe i rritur në New York, në një familje shqiptare, ishte shumë i lidhur me prejardhjen, fenë dhe familjen e tij. Ishte një djalë i ri me gjithë jetën përpara. Punonte në World Trade Center dhe, më 11 shtator, ajo e ardhme iu mor.
Historia e Simonit për mua ka qenë gjithmonë më personale.
Simoni dhe kunata ime, pra, nusja e vëllait tim, ishin kushërinj të parë. Ndërsa Amerika po e shikonte tragjedinë duke u zhvilluar para syve të saj, familja e saj kishte njërin prej të vetëve në mesin e të zhdukurve.
Në ditët pas 11 shtatorit, e mbaj mend duke e telefonuar kunatën time vazhdimisht dhe duke e pyetur nëse kishin marrë ndonjë lajm për Simonin.
Pastaj erdhi lajmi, se dikush e kishte parë Simonin duke zbritur shkallëve të World Trade Centerit, duke i ndihmuar edhe njerëzit e tjerë të dilnin.
Për një moment, u kthye shpresa.
Ndoshta kishte dalë. Ndoshta ishte i plagosur diku. Ndoshta ende do të kthehej në shtëpi.
Kurrë nuk do t’i harroj fjalët që dëgjova ato ditë:
“Po presim të kthehet në shtëpi. Vetëm është i humbur.”
Kanë kaluar 25 vjet, por ato fjalë kurrë nuk janë larguar nga mendja ime.
Por 11 Shtatori nuk përfundoi kur u shpërnda tymi.
Mijëra zjarrfikës, policë, punëtorë të shpëtimit e të pastrimit dhe njerëz të tjerë të ekspozuar në Lower Manhattan, më vonë u përballën me sëmundje të rënda.
Edhe kjo pjesë është personale për familjen time.
Gjyshja ime jeton me kancer të lidhur me 11 Shtatorin, pas ekspozimit gjatë punës së saj në mirëmbajtje, dhe vazhdon ta luftojë këtë betejë edhe sot.
Disa i humbën njerëzit e tyre atë mëngjes. Të tjerë i panë njerëzit e tyre duke u sëmurë vite më vonë. E disa janë ende duke luftuar sot.
Para se të ndërtohej Memoriali i 11 Shtatorit, para se emrat e viktimave të gdhendeshin në gur, kishte familje që prisnin njerëzit e tyre të ktheheshin në shtëpi.
Për gjeneratën time, 11 Shtatori gjithmonë do ta ndajë jetën në dy pjesë: para dhe pas.
Dhe ne, si shqiptaro-amerikanë, do t’i kujtojmë gjithmonë edhe djemtë tanë, si dhe të gjithë shpirtrat e pafajshëm që humbën jetën më 11 shtator 2001.
Pushimin e pasosur jepu, o Zot,
dhe drita e pasosur ndriçoftë mbi ta!
Pushofshin në paqe. Amen.
Kurrë mos u harrofshin!
Elizabeta Tomë Mrijaj
New York • Klinë

Kristianofobia, sipas Elizabeta Mrijajt

Drini.us
-
0
Kristianofobia, sipas Elizabeta Mrijajt

Elizabeta Mrijaj
_____
KRISTIANOFOBIA
____
PARAGJYKIMI PËR TË CILIN NE SHQIPTARËT FLASIM PAK!
____
Me shekuj, të krishterët shqiptarë e kanë paguar çmimin pse i kanë qëndruar besnikë Jezu Krishtit. Nën regjime të ndryshme kanë përjetuar diskriminim, trysni e përndjekje. Historia jonë e mban mend Pjetër Bogdanin, laramanët që e kanë ruejtë fenë e tyre fshehurazi, si edhe meshtarët e besimtarët katolikë që janë përndjekë e vrarë gjatë regjimit të egër të komunist.
Por, kristianofobia, nuk shfaqet gjithmonë me rrënimin e një kishe. Nganjëherë shfaqet duke e rishkruar historinë, ose duke e treguar vetëm atë pjesë që i konvenon dikujt.
Para pak kohe e hapa një libër të historisë shqiptare dhe hasa në një pjesë që, në thelb, thoshte se shqiptarët nuk janë detyrue apo vu nën trysni me e pranue Islamin, po e kanë pranuar thjesht pse kanë dashtë.
U ndala!
Nëse kjo qenka krejt historia, ku janë të krishterët shqiptarë që i rezistuan konvertimit? Ku janë laramanët? Ku janë pabarazitë ekonomike e juridike që i përjetuan të krishtenët nën Perandorinë Osmane, bashkë me periudhat e trysnisë politike e të detyrimit?
Na tregoni gjithë historinë!
E ku është Dedë Gjo Luli në historinë që ua mësojmë fëmijëve tanë? Më, 6 prill 1911, në Deçiq, Dedë Gjo Luli më malsorët e ti e ngritën flamurin shqiptar, më shumë se një vit para Shpalljes së Pavarësisë në Vlorë. Deçiqi ndihmoi për t’ia hapur rrugën Vlorës. Katolikët shqiptarë nuk kanë nejtë anash historisë sonë kombëtare, ata kanë ndihmuar ta shkruajnë atë.
Edhe Kanuni i Lekë Dukagjinit, shpesh reduktohet veç në gjakmarrje e prapambeturi, ndërsa besa, nderi, mikpritja e rendi shoqëror harrohen. I ruejtur ndër breza në Malësinë katolike dhe i mbledhur prej meshtarit françeskan shqiptar At Shtjefën Gjeçovi, edhe ai i përket trashëgimisë sonë kulturore shqiptare.
E kjo më sjell tek ajo që po e shoh mjerisht në ditët e sotme.
Shën Nënë Tereza përqeshet. Flamuri ynë shqiptar quhet leckë. Kryqi që e mbaj në qafë përqeshet kur flas për Kosovën time sikurse pse jam katolike, dashuria ime për Kosovën e për kombin shqiptar qenka më pak e vlefshme. Madje edhe prania apo ndërtimi i një kishe katolike mundet me u pritë me armiqësi e protesta.
E kur një hoxhë del e thotë, se lufta mes Kosovës e Serbisë ishte luftë fetare, ju lutëm pyetni familjet e atyne që u masakruan në Mejë. Serbia nuk ju pyeti a ishe katolik apo mysliman të vrau, sepse ishe shqiptar.
Pastaj janë vllezërit e motrat tona shqiptare që janë kthyer në Krishtenizëm. Disa përballen me ngacmime, fjalë poshtruese, kërcënime e trysni vetëm pse e kanë zgjedhë Krishtin. Më dhemb zemra sa herë që një shqiptar i besimit islam, më thotë privatisht se e ka pranuar Jezu Krishtin, mirpo ka frikë ta bëj publike. Asnjë shqiptar nuk duhet të jetoi me frikë për shkak të fesë që e zgjedh me vullnetin e vet.
Armiqësia ka kaluar përtej fyerjeve. Adresa e shtëpisë së Luigj Perkajt është publikue. Të ia publikosh dikujt vendbanimin kalohet një vijë serioze. Çështja është sjellë në vëmendjen e FBI-së,këtu në Shtetet e Bashkuara. Kufijtë e oqeanet nuk i bëjnë kërcënimet pa pasoja.
E shikojeni Malësinë: nxënësit u ngritën në këmbë për profesor Mark Junçajn dhe nuk pranuan me heshtë.
Kur sulmohen bashkësitë tjera fetare, paragjykimin dimë me e dallue. Po kur katolikët shqiptarë përqeshen a kërcënohen, kishat e tyre kundërshtohen, historia e tyre zvogëlohet apo shqiptaria e tyne vihet në pikëpyetje për shkak të fesë pse e kemi kaq zor me ia thanë emnin?
Edhe pse flas haptas kundër Islamit politik dhe ekstremizmit islamist, kjo nuk më bën islamofobe. Flas pse besoj në ruejtjen dhe mbrojtjen e kombit shqiptar, historisë, identitetit e trashëgimisë së tij, kombit që më ka formuar në gruan që jam sot.
Si kemi arritë deri aty sa dikush me u ba me u ndi më pak shqiptar për shkak të Kryqit që mban apo fesë që zgjedh?
Kjo e ka një emër:
KRISTIANOFOBI.
Liria fetare nuk matet me numra. Një katolik nuk është më pak shqiptar pse katolikët janë pakicë. Kryqi nuk bëhët i huej vetëm pse përbërja fetare e trojeve tona ka ndryshuar gjatë shekujve.
Na nuk kemi me kërkue falje për fenë tonë. Nuk kemi me e fshi historinë tonë. As nuk kemi me ia lëshue kujt vendin tonë në kombin shqiptar.
Mundeni me na përqeshë, po nuk mundeni me na fshi. Mundeni me na kërcënue, po nuk mundeni me na heshtë. Mundeni me e rishkrue të kaluarën, po të ardhmen nuk keni me e kontrollue.
Kemi qenë këtu para urrejtjes suaj, jemi këtu sot dhe këtu kemi me mbetë shqiptarë, të krishterë dhe pa frikë.
Elizabeta Tomë Mrijaj
New York • Klinë

Mirë se u ktheve në mëmëdhe, Mbretëreshë Teuta!

Drini.us
-
0
Mirë se u ktheve në mëmëdhe, Mbretëreshë Teuta!
Blerim Nika, Zvicër
___
Sot, mbi “Rânën e Hèdhun”, në Shëngjin, u inaugurua statuja monumentale e Mbretëreshës Teuta, mbretëreshës së Ilirisë së lashtë, e cila tashmë ngrihet krenare mbi Adriatik, aty ku historia, deti dhe kujtesa shqiptare takohen.
Nga brigjet e lashta të Ilirisë, nga koha kur anijet ilire lundronin Adriatikun dhe emri i Teutës jehonte përtej brigjeve, ajo vjen sot të qëndrojë sërish mes nesh.
I lumtë Paulin Zefit, Marin Memës dhe të gjithë atyre që me pasion, përkushtim dhe dashuri për historinë tonë bënë të mundur këtë vepër gjigande!
____
Paulin Zefi, Lezhë
Një ditë historike! 🇦🇱
Eventi më i rëndësishëm kulturor i këtij viti në Lezhë dhe në mbarë Hapësirën Shqiptare.
Sot inauguruam statujën monumentale të Mbretëreshës Teuta (231–228 p.K.), të vendosur në “Ballkonin Panoramik”, mbi “Rânën e Hèdhun”, në Shëngjin. Kjo vepër monumentale është një dhuratë e çmuar e Fondacionit “Shqipëria Tjetër”, me President Z.Marin Mema, dhe është realizuar nga skulptori Julian Muçollari. Personi që e solli Teutën në Lezhë është Paulin Zefi dhe personi që përzgjodhi vendndodhjen: Pjerin Ndreu. Financimi i statujës është mundësuar nga shqiptarët e zakonshëm🇦🇱, të cilët iu përgjigjën me bujari nismës së Marin Memës për mbledhjen e fondit. Ndërsa, Bashkia Lezhë ka financuar ndërtimin e piedestalit të statujës dhe ka rehabilituar të gjithë hapësirën përreth, duke krijuar një pikë të re identitare, kulturore dhe turistike për Lezhën dhe Shqipërinë Veriperëndimore.
Urojmë që ky projekt madhështor të shërbejë si një shembull frymëzues për të gjitha bashkitë dhe qytetet e tjera shqiptare, për ta pasuruar hapësirën publike me vepra monumentale që nderojnë historinë, kulturën dhe figurat e shquara të parardhësve tanë të lavdishëm, Ilirëve!
Teuta jonë tashmë qëndron me shumë hijeshi mbi “Rânën e Hèdhun”, pranë Rrugës Shëngjin-Velipojë, si një dëshmi e gjallë e kujtesës sonë historike dhe e lidhjes së Lezhës me trashëgiminë e lashtë ilire.
Një kryevepër arti për sot dhe një simbol i jashtëzakonshëm për brezat që do të vijnë🇦🇱
Ingen bildebeskrivelse er tilgjengelig.
Kan være et bilde av en eller flere personer, Frihetsgudinnen og tekst
Kan være et bilde av tekst
Kan være et bilde av monument
Marin Mema, para përmendores së Mbretëreshës Teuta
Marin Mema
Teuta përsëri në mesin tonë, mirë se erdhe!
* ***
Rrugëtimi i Teutës, Mbretëreshës së Deteve, nuk mund të ishte pa tallaze. Por, siç ndodh me detin, edhe pas furtunave vjen gjithmonë një breg. Në vitin 2022 nisa me shumë dashuri e përkushtim këtë projekt: t’i jepnim Shqipërisë dhe trojeve shqiptare një monument kushtuar Mbretëreshës Teuta. Gjithçka nisi këtu, në faqen time. Ideja, mbledhja e fondit, organizimi, konkursi, përzgjedhja e skulptorit, realizimi dhe, në fund, konkretizimi i projektit. Nuk e mendoja se do të duheshin katër vite për ta përfunduar. Rrugëtimi pati pritje, vështirësi dhe jo pak hezitime për vendin ku do të vendosej shtatorja. Por, në fund, ndoshta këto vështirësi i destinuan Teutës një hapësirë të denjë për madhështinë e saj. Në Lezhë. Për gjithë historinë e këtij rrugëtimi do të flas më gjatë në vijim. Sot dua të qëndrojmë te gëzimi i këtij momenti dhe te fakti që një ide e nisur katër vite më parë tashmë është bërë realitet. Faleminderit të gjithë shqiptarëve që e mbështetën këtë projekt. Pa mbështetjen tuaj, ju që e besuat këtë ide që në fillim, ai nuk do të ishte bërë i mundur. Ju ishit forca dhe oksigjeni i tij. Urime skulptorit Julian Muçollari për madhështinë që i ka dhënë kësaj shtatoreje. Mirënjohje për Pjerin Ndreun, Kryetarin e Bashkisë Lezhë, i cili e mirëpriti këtë ide dhe krijoi mundësinë që Teuta të vendosej në territorin e kësaj bashkie. Faleminderit mikut tim Paulin Zefi, që ndihmoi, u përpoq dhe ishte një nga shtytësit më të mëdhenj që Teuta të vinte në Lezhë. Një përqafim zemre për miqtë e afërt, Behlul Gashi, Mevlan Mata, Albin Laci, Vilson Dautaj dhe Klodian Marku. Pa mbështetjen e tyre, konkretizimi i këtij projekti do të ishte shumë më i vështirë. Në fund, Teuta gjeti bregun e saj në Lezhë, në një vend prej nga ku horizonti hapet larg dhe deti duket si vazhdim i historisë së saj. Ndoshta nuk mund të kishte vend më të përshtatshëm se Ballkoni Panoramik: aty ku ajo mund të vazhdojë të shohë përtej, ashtu siç ka bërë gjithmonë.
____
Shih videon: 
Marin MEMA Zgjodhi/ muzika dhe mbititulli: @dardanet, 150926 #marinmema #teuta #dardanet #dardania #kosova #shqiperia #albania #lezha #shengjini #ballkonipanoramik — her: Shëngjin, Lezhë, Albania.

Ibrahim Kelmendi thotë se “nesër nga trupi i gjyqtarëve në Gjykatën e Hagës pres verdikt ligjor!”

Drini.us
-
1
Ibrahim Kelmendi thotë se “nesër nga trupi i gjyqtarëve në Gjykatën e Hagës pres verdikt ligjor!”

Ibrahim Kelmendi, Gjermani

MARRËZIA HISTERIKE…
Fatkeqësisht, duke kërkuar në internet diçka të re, më doli përpara emisioni i TV Klan Kosova, “Kosova Today”, të cilin e moderojnë një gazetare dhe një gazetar në dukje simpatikë, por kësaj radhe edhe ata ishin histerikë. Kur e kyçën edhe Nasim Haradinajn përmes video-skajpit, e parandjeva se do të ma mundnin durimin ndaj marrëzisë histerike, e cila duket e inskenuar nga BIA e Serbisë dhe po plasohet nga mercenarët e saj klandestinë në televizione e rrjete sociale, bashkë me profiterët e luftës dhe shumë viktima të luftës diversioniste të agjenturave armiqësore. Pra, kanë imponuar alarmime histerike, sikur Kosovën e pret nesër “përmbytja e madhe” (ajo e shpifura, biblike), nëse verdikti gjyqësor do të jetë dënim për katër të akuzuarit.
Përherë jam shprehur: nga trupi i gjyqtarëve pres verdikt ligjor! Nuk kam simuluar juristin më kompetent se gjithë ai staf profesionistësh që janë të inkuadruar në Zyrën e Prokurorisë së Specializuar (ZPS), në Dhomat e Specializuara (“gjykatën speciale”) dhe në stafin e hetuesve, të cilët vijnë vetëm nga shtetet që e kanë bërë Kosovën SHTET – për herë të parë në historinë e njerëzimit!
Përherë më ka neveritur diskreditimi që ua bënin dhe po ua bëjnë gjithë atyre juristëve matrapazët e karagjozët e Kosovës, duke u përjargur se gjoja janë më të kualifikuar se pjesëtarët e atyre institucioneve të drejtësisë të Republikës së Kosovës, të cilët paguhen me taksat e qytetarëve të SHBA-së, BE-së, Anglisë, Zvicrës dhe Norvegjisë – vetëm për ta demantuar e diskredituar raportin e zviceranit famëkeq Dick Marty, i miratuar në dhjetor 2010 nga Asambleja famoze e Këshillit të Evropës.
Uroj e apeloj që nesër qytetarët e Kosovës ta presin me qetësi verdiktin e trupit gjykues, sepse është – së pari – në interes të shtetit tonë!
Ja emisioni televiziv që ma mundi durimin.

Shih videon:

LIVE nga shtëpia e Hashim Thaçit! Shqiptarët nisen në HAGË në prag të vendimit të MADH!

Beteja e Vjenës më 12 shtator 1683 shpëtoi Europën nga myslimanët

Drini.us
-
0
Beteja e Vjenës më 12 shtator 1683 shpëtoi Europën nga myslimanët

Fitorja e Mbretit Jan III Sobieski kundër myslimanëve në betejën e Vjenës në 1683. Piktura nga Jan Matejko ndodhet në Muzeun e Vatikanit. Riprodhim nga Jean-Pol Grandmont

Arnt Jensvoll  / Document.no

Në vitin 1683, Jan III Sobieski udhëhoqi një aleancë të forcave polake dhe gjermano-romake për të çliruar Vjenën, e cila ishte rrethuar nga Perandoria Osmane. Sobieski personalisht udhëhoqi sulmin më të madh kavaleri në histori, ku 18,000 kalorës – duke përfshirë 3,000 husarë të fluturueshëm – shkatërruan myslimanët në më pak se një orë.

Europa përballej në 1683 me një kërcënim ekzistencial. Një ushtri e madhe myslimane prej midis 90,000 dhe 150,000 burrash nën urdhrat e Merzifonlu Kara Mustafa Pasha kishte rrethuar Vjenën për më shumë se dy muaj. Qyteti ishte gati të binte. Një garnizon i lodhur nën komandën e Ernst Rüdiger von Starhemberg luftonte me dëshpërim për të qëndruar në pozicione kur erdhi shpëtimi më 12 shtator – i udhëhequr nga mbreti polak Jan III Sobieski dhe husarët e tij legjendarë fluturues.

Jan III Sobieski

Jan III Sobieski. Pikturë nga Marcello Bacciarelli

Jan Sobieski lindi më 17 gusht 1629 në një familje fisnike polake në Olesko, në Ukrainën e sotme. Ai mori arsimin e tij në Universitetin Jagiellonian në Krakov dhe më pas udhëtoi nëpër Evropë, ku mësoi gjuhë dhe artin e luftës.

Ai filloi karrierën e tij ushtarake si vullnetar në ushtri në vitin 1648, pasi u kthye nga udhëtimi i tij arsimor në Evropë. Në vitin 1666 u promovua në felthetman, komandant i lartë ushtarak në fushën e betejës, dhe në vitin 1668 u emërua groothetman, komandant suprem i ushtrisë polako-lituane.

Sobieski luftoi kundër kozakëve, rusëve, kundër “Përmbytjes” suedeze dhe, jo më pak, ndaj osmanëve. Fitorja e tij mbi turqit në betejën e Khotynit në Ukrainën e sotme në vitin 1673, e bëri atë hero kombëtar dhe hapi rrugën që në vitin 1674 të zgjidhej mbret i Polonisë me emrin Jan III Sobieski.

Sobieski luftoi kundër kozakëve, rusëve, kundër «Përmbytjes» suedeze dhe natyrisht kundër osmanëve. Fitorja e tij mbi turqit në betejën e Khotynit në Ukrainën e sotme në 1673, e bëri atë hero kombëtar dhe hapi rrugën që ai të zgjidhej mbret i Polonisë në vitin 1674 me emrin Jan III Sobieski.

Sobieski ishte një komandant ushtarak i aftë, një kristian i thellë besimtar dhe një burrë me karizëm të madhe personale. Ai ishte i njohur për guximin e tij, forcën fizike dhe aftësinë për të frymëzuar ushtarët. Kur u nis për në Vjenë, ai ishte një komandant ushtarak me përvojë 54 vjeç me besimin se do të ndalonte zgjerimin e myslimanëve në Europë.

Perandoria Osmane nën sundimin e sulltan Mehmed IV donte të depërtonte thellë në Europë. Veziri i madh Kara Mustafa pa një mundësi kur kurucët kërkuan ndihmë. Osmanët shpallën luftë Perandorisë së Shenjtë Romake dhe marshuan drejt Vjenës në 1683.

Veziri i Madh , gjithashtu shkrua si vezir i madh, ishte titulli i ministrit më të lartë ose kryeministrit në një sërë mbretërish muslimane historike. Kuruc-et ishin emri i kryengritësve hungarezë që luftuan kundër Habsburgëve në Hungari midis viteve 1670 dhe 1711.

Rrethimi i Vjenës nga turqit
Rrethimi i Vjenës filloi më 14 korrik 1683. Otomanët gërmuan tunele nën muret e qytetit, përdorën mina dhe e vranin garnizonin me forcë. Popullsia e Vjenës vuajti nga uria, sëmundjet dhe bombardimet e vazhdueshme. Perandori Leopold I ishte arratisur, dhe situata dukej e zymtë për Europën dhe krishterimin.

Papa Innocenti XI punoi pandërprerë për të mbledhur një koalicion. Ai dha mbështetje ekonomike dhe bëri thirrje prinçipëve europianë për ndihmë. Aleanca vendimtare u arrit mes Poloni-Lituanisë dhe monarkisë Habsburg në mars 1683.

Sobieski premtoi të vinte në ndihmë të Perandorit Leopold I. Në gusht/shtator 1683 ai udhëhoqi një ushtri polake me 20,000–27,000 burra drejt veriut.

Gjatë rrugës, ata takuan dhe u bashkuan me trupat nga Saksonia, Bavaria dhe shtete të tjera gjermane, si dhe me forcat perandorake nën udhëheqjen e Dukës Charles të Lotharingjës.

Në total, forcat aleate të shpëtimit arrinin rreth 70,000–80,000 vetë. Kjo ishte hera e parë që Polonia dhe Perandoria e Shenjtë Romake bashkëpunuan ushtarakisht kundër myslimanëve në masë të madhe. Sobieski mori komandën e përgjithshme.

Më 6 shtator, polakët kaluan lumin Danub në Tulln të Austrisë. Më 11 shtator arritën në kodrën Kahlenberg në veri të Vjenës. Nga maja i shihnin myslimanët dhe qytetin nën rrethim.

Beteja e 12 shtatorit 1683
Beteja filloi herët në mëngjes. Osmanët sulmuan fillimisht për të shqetësuar rreshtimin e aleatëve. Forcat perandorake nën Lorraine sulmuan në krahun e majtë dhe në mes, duke marrë disa fshatra (Nussdorf, Heiligenstadt).

Sobieski priti. Ai ndiqte luftime nga Kahlenberg. Në mesditë, rreth orës 16–17, vendosi të nisë sulmin vendimtar, dhe në orën 18 filloi sulmi më i madh kavaleri në histori.

Rreth 18.000 kalorës polak, austriak dhe gjerman sulmuan poshtë kodrave. Në krye udhëtuan rreth 3000 husarë polak me krahë – një kavaleri elitë e njohur për lëndët e tyre të gjata, armët e rënda dhe ‘dekorimet’ e frikshme në formë krahu në shpinë që krijonin një zhurmë gjatë sulmit. Vetë Sobieski udhëhoqi sulmin me armëmbajtjen e tij madhështore dhe me shkopin e marskalkut në dorë.

Me britmën «Jesus Maria, ndihmo!», vala masive shkatërroi rreshtat osmane. Janëtarët dhe kavaleria sipahi u mbushën me panik. Paniku përhapet shpejt. Kur Kara Mustafa u largua nga tendat e tij të kuqe, mbrojtja osmane u shemb.

– Ne erdhëm, pamë, Zoti fitoi!
Beteja zgjati gjithsej rreth 15 orë, por sulmi i kavalërisë zgjati vetëm gjysmë ore. Osmanët humbën kampin, artilerinë dhe pjesën më të madhe të pajisjeve të tyre. Aleatët morën shumë plaçkë lufte.

Sobieski hyri në Vienë dhe u prit si një hero. Banorët e përgëzuan si shpëtimtarin e tyre.

Mbreti Johan III Sobieski pushton flamurin e turqve. Pikturë nga Jacobus Peeters, Biblioteka Mbretërore, Hagë

Sobieski i shkroi Papës: «Venimus, vidimus, Deus vicit», «Ne ardhëm, pamë, Zoti fitoi» – një shprehje e krishterë e fjalëve të Julius Cæsar «Veni, vidi, vici», «Unë erdha, pashë, fitova».

Gjatë një interviste televizive më 20 tetor 2011, Hillary Clinton e mori shprehjen e Julius Cæsar në një nivel të ri pa kaluar përmes latinishtes së dijetarëve, kur mësoi se diktatori i Libisë Muammar Gaddafi ishte vrarë: «Ne ardhëm, pamë, ai vdiq».
Osmanët kishin humbur shumë dhjetëra mijëra ushtarë përveç të plagosurve dhe dezertorëve. Humbjet e aleatëve ishin shumë më të ulëta, midis 3500 dhe 4500.

Fitorja çoi në krijimin e Lidhjes së Shenjtë në vitin 1684, një aleancë ushtarake e organizuar nga Papa Inoçenti XI, gjë që shkaktoi një ofensivë të gjatë kundër myslimanëve. Monarkia habsburgase rifitoi pjesë të mëdha të Hungarisë në vitet që pasuan.

Beteja shënoi fillimin e fundit për zgjerimin e myslimanëve në Europë. Osmanët ose turqit nuk kanë kërcënuar më kurrë Vjenën ushtarakisht.

Për Poloni-Lituaninë, fitorja ishte një triumf i fundit. Komonuelthi ishte dobësuar nga konfliktet e brendshme dhe hyri në një periudhë zbritjeje.

Sobieski vdiq në vitin 1696, i zhgënjyer që Polonia nuk mori më shumë përfitime nga fitorja.

Një nga betejat më vendimtare në historinë e Europës
Beteja e Vjenës konsiderohet si një nga më vendimtarat në historinë evropiane. Ajo ndaloi zgjerimin e myslimanëve në Europë dhe forcoi identitetin kristian të europianëve.

Husarët me krahë u bënë një simbol i trimërisë polake, dhe Jan III Sobieski u bë një hero kombëtar që ende festohet në Poloni.

Sot kujtohet beteja si një shembull që tregon se një Europë e bashkuar mund të qëndrojë kundër një armiku të pushtetshëm. Fjalët e Sobieski-t ndaj Papës – «Zoti fitoi» – theksuan se ishte një luftë e shenjtë. Pa fitoren e Sobieski-t në 1683, Europa mund të ishte si Afrika Veriore sot. Por kjo ishte gjithashtu një triumf ushtarak klasik: Udhëheqje e mirë, disiplinë dhe një sulm i guximshëm i kavalierisë në momentin e duhur. Husarët me krahë ishin një nga kavaleri më vizualisht mbresëlënës në histori. Ata ngjitnin korniza druri me pupla të rosave, shqiponjave ose grifoneve në armaturë. Në galop, krahët krijonin një tingull të frikshëm që trembte kuajt e armikut dhe shqetësonte këmbësorinë e kundërshtarit. Ata mbanin armatura të rënda të dekoruara me lëkurë eksotike kafshësh për të treguar pasurinë dhe statusin.

Armët e tyre kryesore ishin një kopje prej 4,5–6 metrash, e zbrazët, që ishte mjaft e lehtë për t’u përdorur me një dorë dhe mjaft e gjatë për të goditur këmbësorinë e armikut para se ata të arrinin husarët me kopjet e tyre. Ata ngisnin kuaj specialë polakë që kombinonin forcën e kuajve të rremtë të rëndë me qëndrueshmërinë dhe shpejtësinë e racave aziatike dhe sulmonin në një formacion të ngjeshur, si muri.

Kombinimi i shpejtësisë, kopjeve të gjata dhe pamjes frikësuese bënte që ata të mund të thyenin gati çdo linjë këmbësorie. Husarët përbëheshin vetëm nga fisnikë të pasur polakë që financonin vetë pajisjet e tyre. Ata ushtruan gjithë jetën për luftë.

Slaget ved Wien 12. september 1683 reddet Europa fra muslimene

Telegram ngushëllimi i Qendrës “Gjenocidi në Kosovë – Plagë e Hapur” rreth ndarjes nga jeta të Flora Brovinës

Drini.us
-
1
Telegram ngushëllimi i Qendrës “Gjenocidi në Kosovë – Plagë e Hapur” rreth ndarjes nga jeta të Flora Brovinës

TELEGRAM NGUSHËLLIMI

Me pikëllim të thellë morëm lajmin për ndarjen nga jeta të humanistes, poetes e atdhetares së shquar Dr. Flora Brovina.

Kosova humbi një grua të jashtëzakonshme, humaniste, mjeke, poete dhe veprimtare të palodhshme, e cila me guximin dhe përkushtimin e saj la gjurmë të pashlyeshme në historinë dhe kujtesën tonë.

Dr. Flora Brovina ka qenë një përkrahëse e madhe e Qendrës “Gjenocidi në Kosovë-Plagë e Hapur” si dhe kauzës për ngadhënjimin e drejtësisë për gjenocidin në Kosovë. Ishte ndër të parat që ka përkrahur iniciativën tonë që lulëkuqja me katër petale të bëhet simbol zyrtar i përkujtimit të viktimave të gjenocidit në Kosovë.

I shprehim ngushëllimet tona të sinqerta familjes së Dr. Flora Brovinës si dhe të gjithë të afërmve e miqve të saj të shumtë.

Lavdi jetës dhe veprës së Dr. Flora Brovinës!

Gjenevë, më 15 shtator 2026

Qendra “Gjenocidi në Kosovë – Plagë e Hapur”

Bardhyl Mahmuti, Kryetar

Adnan Asllani, Zëvendëskryetar

Çfarë na mëson një studim kritik mbi fiset shqiptare për leximin e historisë së Peshterit

Drini.us
-
0
Çfarë na mëson një studim kritik mbi fiset shqiptare për leximin e historisë së Peshterit

Ismet Azizi, Gjilan

  • Kur fisi largohet nga territori, a zhduket edhe prejardhja?

Historia e popullsisë së Peshterit nuk mund të kuptohet vetëm përmes regjistrimeve të popullsisë dhe kategorive kombëtare që shtetet kanë përdorur në shekujt XIX dhe XX. Nën emërtimet që shfaqen në statistika mund të fshihen procese shumë më të gjata: shpërngulje, islamizim, dygjuhësi, ndryshim i gjuhës, integrim në mjedise të reja dhe, më në fund, reinterpretim i identitetit.

Një këndvështrim interesant për t’i kuptuar këto procese ofron studimi i Caspar ten Dam, “What (Little) We Know about Albanian Tribes: Reflections and Tabulations”, i ndërtuar si një lexim kritik dhe plotësues i veprës së njohur të Robert Elsie-t The Tribes of Albania: History, Society and Culture.

Leximi krahasues i këtij studimi hap një pyetje që ka rëndësi të veçantë edhe për Peshterin:

Çfarë ndodh me identitetin fisnor kur një degë e fisit largohet nga territori i vet, vendoset në një mjedis tjetër dhe gjatë brezave ndryshon gjuhën, fenë ose mënyrën e vetëidentifikimit?

Përgjigjja, siç del nga literatura që shqyrton Ten Dam, është shumë më komplekse sesa formula e thjeshtë: “fisi u zhduk”.

Fisi nuk është vetëm territor

Një nga problemet themelore të literaturës mbi fiset shqiptare është vetë terminologjia. Fjala shqipe fis është përkthyer në literaturën e huaj herë si tribe, herë si clan dhe herë si kin. Për më tepër, studiuesit jo gjithmonë kanë bërë dallimin ndërmjet fisit, bajrakut, vëllazërisë dhe krahinës.

Në kuptimin e ngushtë, fisi shqiptar ishte para së gjithash një bashkësi farefisnore patrilineare: anëtarët e tij e konsideronin veten pasardhës, në vijën mashkullore, të një paraardhësi të përbashkët, historik ose legjendar.

Por fisi nuk ishte domosdoshmërisht i njëjtë me bajrakun. Bajraku kishte edhe funksion territorial, politik dhe ushtarak. Një bajrak mund të përfshinte një fis, disa fise ose vetëm një pjesë të një fisi.

Ky dallim është shumë i rëndësishëm kur studiohen migrimet.

Nëse një degë e Kelmendit, Shkrelit, Hotit apo një fisi tjetër largohej nga territori i vet dhe vendosej qindra kilometra më larg, humbja e territorit të përbashkët nuk nënkuptonte domosdoshmërisht humbjen e menjëhershme të lidhjes farefisnore.

Ten Dam përdor për bashkësi të tilla edhe konceptin “grupe farefisnore pa unitet territorial”.

A mund të mbijetojë fisi pas shpërnguljes?

Pikërisht këtu Ten Dam hyn në debat me Robert Elsie-n.

Elsie kishte vërejtur se pas komunizmit, urbanizimit, emigrimit dhe shpërbërjes së shumë strukturave tradicionale, identiteti fisnor shqiptar shpesh ishte reduktuar në pak më shumë se vetëdijen e familjeve për prejardhjen e tyre.

Ten Dam e sheh këtë ndryshe.

Sipas tij, pikërisht kjo vetëdije mund të jetë “bërthama e vërtetë, thelbi i fortë i identitetit fisnor”.

Ky dallim është thelbësor.

Një fis mund të mos funksionojë më si njësi politike apo territoriale. Anëtarët e tij mund të jetojnë në vende të ndryshme, të flasin gjuhë të ndryshme dhe madje t’u përkasin identiteteve të ndryshme bashkëkohore. Por familjet mund të vazhdojnë ta dinë se nga cili trung rrjedhin, cilat vëllazëri konsiderohen të afërta dhe me cilat familje, tradicionalisht, nuk lidhej martesë për shkak të gjakut të përbashkët.

Kjo nuk provon vetvetiu një identitet etnik bashkëkohor. Por është një dëshmi historike për prejardhjen, e cila meriton të studiohet.

Kelmendi, Hoti, Shkreli dhe Shala në vitin 1918

Një nga burimet më interesante që përdoret në këtë debat është regjistrimi austro-hungarez i viteve 1916–1918, i sistematizuar nga Franz Seiner dhe botuar më 1922.

Sipas tabelës së ndërtuar nga Ten Dam mbi të dhënat e Seiner-it dhe Elsie-t, më 1918 dokumentoheshin në territoret e përfshira nga regjistrimi:

Kelmendi – 4.679 banorë dhe 779 shtëpi;

Hoti – rreth 4.000 banorë dhe rreth 500 shtëpi;

Shkreli – 2.688 banorë dhe 415 shtëpi;

Shala – 2.512 banorë dhe 431 shtëpi.

Dokumentimi më i hershëm i njohur i emrit të Hotit në burimet që përdor Elsie shkon në 1330, i Shkrelit në 1416, i Kelmendit në 1497, ndërsa i Shalës në 1634.

Këto data nuk tregojnë “krijimin” e fiseve. Ato tregojnë vetëm dokumentin më të hershëm të njohur ku emri përkatës është identifikuar.

Po aq e rëndësishme është që harta e Seiner-it nuk përfshin Peshterin. Ajo paraqet zonën shqiptare që kishte qenë nën administrimin austro-hungarez.

Prandaj nuk mund të përdoret si provë për praninë e Kelmendit apo Shkrelit në Peshter. Ajo dokumenton bërthamën e tyre historike, ndërsa rrugët e migrimit dhe degët e vendosura jashtë saj duhet të provohen me burime të tjera.

Mungesa e të dhënave nuk do të thotë zhdukje

Ndoshta rezultati më domethënës i analizës së Ten Dam-it është një tjetër.

Nga 77 njësi fisnore dhe krahinore që ai sistematizon duke u mbështetur te Elsie, për rreth 57 nuk ka informacion të mjaftueshëm për të përcaktuar nëse vazhdojnë të ekzistojnë ose kur kanë pushuar së funksionuari.

Kjo na mëson një rregull elementar, por shpesh të harruar të kërkimit historik:

Mungesa e informacionit nuk është dëshmi e zhdukjes.

Ky parim është veçanërisht i rëndësishëm për studimin e Peshterit.

Nëse një burim i një periudhe dokumenton një prejardhje të caktuar, ndërsa një regjistrim i mëvonshëm nuk e shënon më atë, heshtja e burimit të dytë nuk mjafton për të provuar se kujtesa e prejardhjes, gjuha apo identiteti i mëparshëm ishin zhdukur në të njëjtën kohë.

Duhet studiuar çfarë ka ndodhur ndërmjet dy momenteve historike.

Peshteri kërkon një metodë tjetër leximi

Pikërisht këtu studimi i Ten Dam-it bëhet i dobishëm për Peshterin.

Në këtë hapësirë janë ruajtur tradita familjare për prejardhjen nga Kelmendi, Shkreli dhe fise të tjera shqiptare. Por një traditë gojore, sado e fuqishme, nuk duhet të shndërrohet automatikisht në fakt historik

Ajo duhet ballafaquar me kategori të tjera dëshmish: gjenealogjinë, patroniminë, toponiminë dhe mikrotoponiminë, dokumentet historike, kujtesën e gjuhës, strukturën e vëllazërive dhe rregullat tradicionale të martesës.

Veçanërisht interesante është ekzogamia – zakoni i mosmartesës ndërmjet njerëzve që konsideroheshin pjesëtarë të të njëjtit trung farefisnor.

Nëse dy familje me mbiemra të ndryshëm në një fshat të Peshterit kujtojnë se tradicionalisht nuk martoheshin ndërmjet tyre sepse konsideroheshin “një gjak”, kjo mund të jetë një gjurmë e rëndësishme e strukturës së vjetër farefisnore.

Por edhe kjo duhet krahasuar me gjenealogjinë dhe burimet e tjera.

Feja, gjuha dhe prejardhja nuk ndryshojnë domosdoshmërisht në të njëjtën kohë

Një tjetër mësim i rëndësishëm është se feja, gjuha dhe identiteti fisnor nuk duhet të trajtohen si një kategori e vetme.

Një degë e një fisi fillimisht katolik mund të islamizohej, por të vazhdonte për breza të tërë të fliste shqip. Më pas mund të bëhej dygjuhëshe, ndërsa vetëm më vonë gjuha sllave lokale të bëhej dominante. Edhe pas kësaj mund të vazhdonte kujtesa e prejardhjes fisnore.

Pra procesi mund të ketë kaluar nëpër disa etapa:

shpërngulje → islamizim → dygjuhësi → ndryshim gjuhësor → transformim i vetëidentifikimit → ruajtje ose reinterpretim i kujtesës së prejardhjes.

Këto etapa nuk duhet të vendosen paraprakisht në të njëjtën datë.

Nga Ugao dhe Boroštica drejt një historie më të plotë të Peshterit

Kjo metodë mund të provohet në mënyrë konkrete në vendbanime të Peshterit si Ugao/Uglla dhe Boroštica/Boroshtica/Borashtiza.

Në vend që të pyetet vetëm “çfarë kombësie ishin banorët?”, hulumtimi duhet të zbresë në nivelin e familjes dhe të vëllazërisë:

Nga cili vend thuhej se kishte ardhur paraardhësi?

Cilat familje konsideroheshin të një gjaku?

Me kë nuk martoheshin?

Çfarë gjuhe flisnin gjyshërit dhe stërgjyshërit?

Çfarë emrash të vjetër ruhen në ara, kroje, qafa, lugje dhe kullota?

Kur shfaqet familja për herë të parë në dokumente?

Vetëm pasi këto dëshmi të vendosen pranë njëra-tjetrës mund të flitet me siguri më të madhe për vazhdimësinë ose transformimin e një bashkësie.

Jo histori e “pastërtisë”, por histori e transformimit

Rëndësia e këtij këndvështrimi shkon përtej çështjes së fiseve.

Historia e Peshterit nuk duhet të shndërrohet në kërkim të një identiteti “të pastër” dhe të pandryshueshëm. Hapësirat kufitare dhe malore janë pikërisht vende ku njerëzit kanë lëvizur, janë përzier, kanë ndryshuar gjuhë, fe dhe mënyra vetëidentifikimi.

Detyra e historianit është të rindërtojë procesin, jo t’ia imponojë së kaluarës kategoritë e sotme.

Në këtë kuptim, studimi i Caspar ten Dam-it na kujton se humbja e territorit nuk është domosdoshmërisht humbje e kujtesës; ndryshimi i gjuhës nuk e fshin automatikisht prejardhjen; ndërsa kujtesa e prejardhjes, nga ana tjetër, nuk duhet marrë si provë e mjaftueshme pa verifikim.

Pikërisht ndërmjet këtyre dy skajeve gjendet një nga fushat më interesante për hulumtimin e ardhshëm të Peshterit: ndërmjet kontinuitetit dhe reinterpretimit.

Burimi:

Caspar ten Dam, “What (Little) We Know about Albanian Tribes: Reflections and Tabulations”, Forum of EthnoGeoPolitics, Vol. 6, No. 3, Winter 2018, f. 22–65; analizë e zgjeruar e veprës së Robert Elsie, The Tribes of Albania: History, Society and Culture, I.B. Tauris, 2015. Për të dhënat e vitit 1918, Ten Dam mbështetet te Franz Seiner, Ergebnisse der Volkszählung in Albanien…, 1922

123...1,732Faqja 1 nga 1,732