Kreu Blog

Atentati ndaj biznesmenit izraelit në Greqi, mos ia vishni kombit shqiptar terrorizmin e rrjeteve ekstremiste!

0

Luan – Asllan Dibrani, Durrës

Alarmi për mediat lokale, kombëtare dhe ndërkombëtare: Shqiptaria është identitet etnik dhe kombëtar, ndërsa islamizmi politik është ideologji mbikombëtare. Mos i ngatërroni!

Zbulimi i një komploti të dyshuar për vrasjen e një biznesmeni të lidhur me Izraelin në Greqi, me përfshirjen e pretenduar të një rrjeti të drejtuar nga një shtetas iranian, përbën një zhvillim shqetësues për sigurinë e Ballkanit dhe Europës.

Sipas njoftimeve të 17 nëntorit 2026, pesë shtetas të Maqedonisë së Veriut janë arrestuar, ndërsa një person tjetër është në kërkim. Hetimet flasin për një rrjet që dyshohet se kishte përgatitur një atentat të organizuar, i cili u parandalua përmes bashkëpunimit të shërbimeve të sigurisë.

Por ndërsa hetohet ky komplot, disa media kanë zgjedhur të theksojnë në titujt e tyre se katër të dyshuarit qenkan shqiptarë.

Përse duhet të vendoset në qendër emri shqiptar, kur thelbi i lajmit është organizimi i një atentati të dyshuar terrorist dhe lidhja e pretenduar me një rrjet ndërkombëtar kriminal?

Këtu lind nevoja për një dallim thelbësor: identiteti etnik shqiptar nuk është i njëjtë me identitetin fetar mysliman dhe as me ideologjinë e islamizmit politik.

Shqiptarët janë një komb me gjuhën, historinë, kulturën dhe trashëgiminë e tyre të lashtë. Ndërkaq, disa rryma të islamizmit politik e vendosin bashkësinë ndërkombëtare myslimane mbi kombin, duke synuar një identitet politik mbikombëtar.

Për përkrahësit e këtyre rrymave, përkatësia ideologjike dhe fetare mund të marrë përparësi ndaj identitetit kombëtar. Ata mund të identifikohen para së gjithash me bashkësinë myslimane botërore, duke e konsideruar kufirin kombëtar si dytësor.

Por kur një person e refuzon shprehimisht identitetin shqiptar dhe deklaron një identitet tjetër si përkatësinë e vet kryesore, përse duhet t’i imponohet një vetëidentifikim që nuk e pranon?

E drejta për vetëidentifikim duhet respektuar. Askush nuk mund të detyrohet të deklarojë një kombësi që e refuzon. Njëkohësisht, përkatësia fetare nuk e ndryshon vetvetiu prejardhjen etnike dhe nuk provon pjesëmarrjen në një organizatë ekstremiste.

Në rastin e komplotit të dyshuar në Greqi, ende nuk janë paraqitur prova publike se të arrestuarit e kanë refuzuar identitetin shqiptar apo se motivet e tyre ishin xhihadiste. Prandaj nuk duhet të shpiken identitete dhe motive që hetimet nuk i kanë vërtetuar.

Megjithatë, ky rast ngre një problem më të gjerë: përpjekjet e islamizmit politik ekstremist për ta zëvendësuar vetëdijen kombëtare me një identitet ideologjik mbikombëtar.

Në trojet shqiptare, ashtu si edhe në pjesë të tjera të Europës, ky fenomen meriton debat të hapur dhe vëmendje serioze. Kur një rrymë ekstremiste kundërshton identitetin kombëtar dhe mbështet dhunën politike, ajo duhet të identifikohet sipas programit dhe veprimtarisë së vet, jo të paraqitet si zë i një kombi.

Prandaj u drejtohem publikisht mediave lokale, kombëtare dhe ndërkombëtare:

MOS E NGATËRRONI KOMBIN SHQIPTAR ME ISLAMIZMIN POLITIK!

Mos e përdorni kombësinë si etiketë sensacionale për atentate, organizata terroriste dhe operacione të dyshuara të shërbimeve të huaja.

Identifikoni rrjetin kriminal. Identifikoni organizatorët. Hetoni motivet. Nëse ka prova për ekstremizëm islamist, emërtojeni qartë. Nëse dikush e mohon identitetin shqiptar, respektojeni deklarimin e tij, por mos e supozoni këtë vetëm nga besimi fetar.

Asnjë organizatë ekstremiste nuk përfaqëson automatikisht shqiptarët. Po ashtu, asnjë organizatë terroriste nuk mund të përfaqësojë të gjithë besimtarët e fesë islame.

Identiteti shqiptar nuk është përgjegjës për projektet e islamizmit politik, as për krimet e organizatave që mund të veprojnë në emër të tij.

Shqiptarët kanë identitetin e tyre kombëtar dhe trashëgiminë e tyre historike. Këto nuk mund të shndërrohen në mbulesë për veprimtaritë e rrjeteve terroriste ndërkombëtare.

Mediat kanë detyrimin profesional të dallojnë etninë nga feja, shtetësinë nga nacionaliteti dhe identitetin e deklaruar nga ideologjia politike.

TERRORIZMI DUHET TË MARRË EMRIN E VET. ISLAMIZMI POLITIK DUHET TË IDENTIFIKOHET SI IDEOLOGJI. SHQIPTARIA NUK DUHET TË PËRDORET SI ETIKETË E EKSTREMIZMIT!

Kjo nuk është vetëm mbrojtje e emrit shqiptar. Është kërkesë për të vërtetën, për gazetari të përgjegjshme dhe për respektimin e identitetit të çdo qytetari.

Më 18 nëntor 2026

Po të lidhen Plava e Gucia me Tropojen , Kosovën e trojet tjera, thotë Gjovalin Nikçi, ajo përalla e Sanxhakut do të mbetet vetëm përrallë, prandaj nuk investohet në këto anë

0
Pamje e shtëpisë së Gjovalin Nikçit në Dol të Gucisë
Intervistoj: Gjergj – Bajram Kabashi
____
Gjovalin Nikçi ka pesë vite që jeton në Dol të Gucisë. Ai është ndër mërgimtarët e hershëm që nga ajo anë është detyruar të migronte në SHBA. Në SHBA, si shumica e bashkatdhetarëve tanë nga ajo Malësi e njohur në historinë e kombit, ka punuar në restorante, por edhe si zjarrfikës.
Një kohë ia ka kushtuar edhe mendimit publik, duke shkruar për media të ndryshme.

Gjovalin kur je nisur në mërgim në SHBA 
Gjovalin Nikçi: Në Guci e kreva shkollen fillore e pasi nuk kishim shkoll të mesme, u regjistrova në shkollën e mesme në Gjakovë, kuni kreva 2 vitet e para e pastaj në Prishtinë. Në vitin 1981 u perjashtova nga shkolla dhe e dish se nuk ka prespektivë aty dhe vendosa të shkoj në ShBA në votin 1982, ku edhe e kisha shumicen e familjes .
Sa ndejte atje dhe kur u ktheve?
Gjovalin Nikçi: Plani im ishte të kthehem sa ma parë në vendlindje, duke shpresuar se Shqiptarët më në fund do t’i fitonin të drejtat e tyre e pastaj jeta e merr vetvetiu krahin e vetë. U martova, më linden gocat dhe ashtu deshta s’deshta mbeta aty. Dëshirën për t’u kthyer e kisha gjithmonë  në zemër dhe më në fund i premtova vajzës më të vogel se nuk do kthehem deri sa ajo t’i mush 21 vjet. Në ditëlindjen e saj e preva bileten e kthimit.

Cilia ishte arsyeja e kthimit në Guci?
Gjovalin Nikçi: Qysh në fëmijeri më pelqente historia e sidomos e asaj treve të malsis. Në moshën 13 vjeqare prifti i athershëm i Gucisë Atë Kol Berishaj, ish nxanës i Fishtes duke e parë kurreshtjen time me thirri dh në duar i kishte 2 libra. Njëra ishte Bibla. E vendosi në tavolinë dhe më tha: “Vendose dorën mbi bilblen dhe betohu se ky do të jetë sekreti Ynë, perndryshe nuk ta jap ket librin tjetër”. Në dorë e kishte Lahuten e Malcis. Vargjet e Fishtes në atë moshë më banë krenar të jem Malsor dhe diku në mes leximit të atyre vargjeve në një menyr sublime i premtova vetëvehtes se krejt jetënndo ja kushtoj kësaj Malsie edhe do vdes për të ashtu si e ban të parët e mij. Arsyeja e kthimit ishte gjithmon amaneti i Fishtes por pyetja ishte vetëm se kurë do të ndodh.

Ku jeton tash më shumë e me cka merresh më shumë? 
Gjovalin Nikçi: Jetoj në Guci tash e 5 vite. Vizitoj SHBA-në shpesh , se kam pothuajse krejt familjen atje, mirëpo kthimi im në vendlindje duket se ka hapur rrugën edhe per antarët e tjerë të familjes që tani vijnë shpesh e vizitojnë tevat e të parëve. Merrem nga pak me turizëm dhe pak aktivitete tjera. Fatkeqësisht kur nuk ke perkrahjen e qeverisë per arte, kulturë etj, atëherë pothuajse i ke edhe duart e lidhura e nuk mund të bindësh njerëzit se mund të bëjmë edhe na pa qeveri.
Çka është për ty Gucia; dashuri, nostalgji për vendin e të parëve, kujtim apo çka?
Gjovalin Nikçi: Gucia dhe krejt viset shqiptare janë gjaku që rrjedh nëpër damarët e mij më shumë se 5 mijë vjet. Kjo mund të duket absurde, por vertetë unë e ndiej ketë me krejt qënien time. Përmes atyre damarëve unë i ndigjoj katragjyshat e mij duke kuvenduar me Zanat e Malsisë e me atë bishtin e kalit në lahutë i thërrasin djemtë në mbrojte po të atij gjaku që sot rrjedh nëpër këta damarët e mij.
A ka ndryshime për të mirë në Plavë e Guci, kur dihet se banorët e atyshëm megjithese “me shumice boshnjake”, janë me origjinë shqiptare…A kanë filluar të ndërgjegjësohen për këtë fakt historik apo vazhdojnë të jene të tjerë, njerëz të “dalur prej lekurës” që jo vetëm se pranojnë por edhe e urrejnë origjinën e të parëve?! 
Gjovalin Nikçi: Fatkeqsisht e kundërta po ndodh. Situata veq se keqësohet dita ditës, unë personalisht jam optimist , por edhe realist. Kam dy shpresa rreth kësaj dhe besoj që e para do të na ndihmoj, kam fjalën për avancimet e shkences me ADN dhe në të rinjt e edukuar se do të pranojnë shkencën e jo thashethëmat e përallat e disa frymave anti-shqiptare, ku më e zeza e ksaj është se kemi disa shqiptarë që për nji karrier dhe disa foto me pushtetin harrojnë edhe emrin e tyre shqiptarë, ndërsa shpresa e dytë për të cilen shpresoj por me rezervë që akademitë tona të zgjohen nga gjumi dhe të ngrisin zërin njiherë e pergjithmon për ne “pakicat” në shpijat tona!
Jeni marrë me publicistikë …A mund të na thoni se cili ishte motivi (shtytja) që të merreshit me gazetari në SHBA dhe vendlindje? 
Gjovalin Nikçi: Unë gjithmon qysh në fëmijëri kam fillue të shkruaj poezi, këngë, humor etj. Psh në moshën 13 vjeçare kam shkruar nji vajtim për nji kushëri që vdiq në nji aksident dhe të cilin e doja shumë. Ajo kangë i kishte ra në duar të madhit Augustin Ukaj dhe në atë kohë ai e bëri hit në trojet shqiptare. Kur e mori vesh se unë isha në shkollë në Gjakovë kërkoj të takohemi… Kurrë nuk e harroj isha 14 vjeç  dhe u takuam në Hotel Pashtrikun dhe per mua kjo ishte nji gëzim i jashtzakonshëm, ta takoj të madhin Augustin Ukaj. Kur u takuam me pyeti se ku e kisha babain, ju pergjegja në Guci, ai tha po unë desha të takoj atë që e ka shkruar këngen. Kurë i tregova që unë e kam shkruar këngën më shikoj dhe më tha : Çka ke shkrue ti, more picimul ? Nuk e besoj se isha edhe i vogël me trup. Vite me rradhë kisha shoqëri me të. Nuk kisha fortë interes në gazetari, por kurë Z. Hajdar Bajraktari filloj me gazeten Illyria në New York, dhe atëbotë unë dhe disa shokë kishim nji radio program në NY (Zani i rinisë shqiptare në mërgim) dhe njifsha pothuajse të gjithë aktivistat nëpër New York i mbeldhnim në lagjen e Bronxit dhe redaktori i atëhershem Sinan Kamberaj më pyeti pse nuk shkruaj ndonji artikull, dhe ashtu filloj, pastaj pas rënjes së Murit të Berlinit, mora nji telefonatë nga kryeredaktori i gazetes italine America Oggi i cili kerkoj të shkruaj per situaten në Shqipëri, e sidomos pas asaj rrëmuje me shperguljen e mijëra shqiptarve për në Itali, dhe kështu filloj randevoux imi në gazetari.
Sigurisht ke informata se kur ia kanë nisur shqiptarët (tashmë “boshnjak) të flisnin “në një gjuhë tjetër”. Asimilimi i tillë ka ndikuar që të shtohej numri i atyre që në kuptimin identitar njihen “si boshnjak”. Ishte mungesa e shkollimit në gjuhën shqipe si pasojë e dhunës serbomadhe apo?
Gjovalin Nikçi: Të gjitha kto qendrojnë. Mendimi im (dhe jo vetem imi por edhe disa shkencëtarve) është se këta t’i quej ish-shqiptar kanë nji krizë të thellë identiteti. Duke besuar në atë parajsen e ashtuquajtur Jugosllavi, ata u shkolluan në gjuhen serbookrote dhe është e logjikshme që kishin përparime në punësim etj. Gjatë shkatërrimit të Jugosllavisë, ata në vend se të kthehen në djepin e tyre, sot krijojn kombësi të reja, identite të palogjikshme etj. Duket se historia po e përsëritet, ashtu ka ndodhë edhe në Zona tjer të Malsisë ku nipat e stërnipat e atyre burrave shqiptarë, sot jan më antishqiptarë se kushdo tjeter në botë
Cili është preokupimi yt më i madh në vendlindje – si qytetar i SHBA-së, në atë pjesë të Malit të Zi?

Gjovalin Nikçi: Liria që gëzohët në SHBA dhe sistemi atje të prishë pak edhe mëndjen se mendon se duhet gjithku të jetë ashtu, por mentaliteti dhe kultura këtu janë krejtësisht në kundërshtim me normat e jetës në SHBA. Unë në këtë drejtim jam shumë pesimist.

Ata që njihen si “boshnjak në Sanxhak” në hartën etnike të asaj që ata e quajnë Sanxhaku i bashkuar, e kanë futur edhe Plavën e Gucinë. Cili është shpjegimi yt?

Gjovalin Nikçi: Ata së pari as që e dijn se çka do të thotë fjala Sanxhak, e t’ua spjegosh shumicës së tyre sistemin e administrimit nëpër histori të ndryshme, kjo është thjeshtë humbje e kohës kot. Me këtë fenomen interesant duhen të merren historianët e mirëfillt dhe akademia e shkencave. Po presim.

Si e sheh komunikimin ndërnjerëzor me Shqiperinë, i cili që nga viti 1912 ka qenë i penguar nga shteti i Crna Gorës dhe Serbisë? A mungojnë ende rrugët që atë popullatë e lënë të ngujuar edhe tash, apo? Sidomos rruga që Plavën e Gucinë e lidhë me Tropojën dhe ajo me Deçanin në Kosovë, pasi nëse shqiptari i Kosovës duhet të vij në Plavë e Guci, duhet të kaloj kah Kulla për në Rozhajë etj..?!

Gjovalin Nikçi: Pas Kongresit të Berlinit dikush duket se u ka thanë pushtuesve tinza mos investoni në ato troje se nji ditë do t’i kthehen Nanës Shqiperi. Investimet në infrastrukturen në këto troje janë qesharake dhe rreziku për ta është bash fakti se po të lidhen Plava e Gucia me Tropojen e Kosovën e trojet tjera, ajo pralla e Sanxhakut do të mbetet vetëm përrallë. Absurditeti i madhë është se psh. Shumica e bjeshkve të Plavës dhe Gucisë janë prona të Malsorve dhe i posedojn edhe tapijat, por shteti i Malit të Zi i mori dhe krijoj nji farë parku nacional e nuk i dihet se ku do të mbaron kjo punë.
Nëse i kthehemi historisë , Betejës së Nokshiqit etj, duket sikur gjurmët e asaj dhune vërehen edhe sot në ato anë. A mund të shërohen ato, kur realiteti ka ndryshuar në favor të malazezve, ku edhe Nokshiqi është pa asnjë shqiptarë të asaj malsie, megjithese dikur ishte i banuar vetëm me shqiptarë?
Gjovalin Nikçi: Nuk është vetem Nokshiqi, të cilin tani e quajn Novshiq e askush nuk mund të spjegoj si ndodhi kjo, me rastin e Nokshiqit shifen edhe tentimet që të na çfarosin jo vetem fizikisht por edhe historikisht nga faqja e dheut. Çdo ditë shifen shkrime budallaqe se as Jakup Ferri, as Ali Pash Gucia e as shumica e atyre që dhanë jeten në ato lufta nuk janë aspak shqiptarë, por dreqi e dinë se ka edhen aty!

Si e sheh ti si person me mendje të hapur perspektivën e jetës së atyre banorëve…?

Gjovalin Nikçi: Pa ndihmen e shtetit të Shqipëris dhe të Kosovës, fatkeqsisht e shof sikur atë borën në majen e Visitorit që pomshkrihet dalkadal dhe nji ditë nukmdo të ket borë ma aty.
PS!
* Intervistën me Gjovalin Nikçin e bëra për librin “Intervistë e papërfunduar me Hasan Mekulin dhe intervista të tjera nga nga Plava e Guci”, që mendoj ta ribotoj së shpejti.  

Beteja e Fushë – Kosovës, fakte, dëshmi, kujtime

0

Rreth fletarrestit ndaj Millan Radoiçiqit nga Gjykata e Lartë në Beograd

0

Gani I. Mehmeti

POLITIKA E SHKAUT ËSHTË E THELLË…

Me rastin e fletarrestimit të Radoiçiqit

Gjykata e Lartë në Beograd ka caktuar masë të paraburgimit dhe ka lëshuar fletarrestim për Millan Radoiçiqin, konfirmuan për Radion Evropa e Lirë nga kjo gjykatë.

Radoiçiq, i cili kërkohet nga policia ndërkombëtare, INTERPOL, për organizimin e sulmit të armatosur në Banjskë të Kosovës, është nën hetime nga Prokuroria e Lartë Publike në Serbi.

Misioni i Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) ka lëshuar fletarrestimin për sulmin në Banjskë, për shkak se Kosova nuk është anëtare e INTERPOL-it. – Shkruan në BOTA SOT.

 

Çka do të thotë fletarrestimi për Radoiçiqin në Serbi? Përse një fletarrestim për të nuk lëshohej më përpara, deri sa Vuçiqi ishte kryetar i Serbisë?

Vërtet, serbët kanë politikë të thellë, në veçanti, kur bëhet fjalë për shtetin. Ata nuk e japin shtetin e tyre për asnjë individ. Por, të kuptohemi se, as nuk ka një individ që pranon ta dëmtojë shtetin e vet, për shkakun e tij.

A është i njëjti Radoiçiq sot me atë të mëparshmin? Si emër e si individ – po, por ka ndërruar politika brenda Serbisë, nuk do të thotë se ai do të dënohet ku ta dimë me sa vite. Ai, edhe po të arrestohej në Serbi, atje do të dënhej me një dënim të lehtë, sa për të thënë, apo edhe ndoshta nuk do të dënohej fare. Mirëpo fletarresti flet shumë në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Serbia, si gjithherë, dëshiron të jetë mirë edhe me Rusinë edhe me Bashkimin Europian, për çka edhe e lëshon fletarrestin. Tani, kur lëshohet fletarresti për Radoiçiqin, a do duhej të arrestohej edhe Vuçiqi, i cili ka gisht në sulmin e Banjskës në Zveçan, po përmes Radoiçiqit, i cili e kishte udhëzuar e këshilluar për të sulmuar? Pikërisht për këtë, Vuçiqi nuk e kishte dorëzuar në prokurori e as gjykatë, dhe as ishte lëshuar një fletarrest për të gjatë gjithë kohës, për më shumë se tri vite. Ai nuk u arrestua as sipas fletarrestit ë Interpollit nga UNMIK-u deri tani.

Fletarrestimi i tij është politik, se gjoja në Serbi gjkykatat janë të pavarura dhe nuk del askush mbi ligjin, pra as Radoiçiqi si tgerrrist e kriminel, i cili ka edhe aktakuza të tjera penale. 

Krtejt kjo është që Serbia të përfitojë nga Bashkimi Europian, jo se Serbia është bërë tjetër, jo se ajo do të jetë demokratike pas zgjedhjeve të 25 tetorit 2026

Fletarresti u lëhua ende pa u formuar qeveria e re e Serbisë, pas zgjedhjeve, gjoja se kjo është meritë e gjykatave të lira. Sikur nuk ishin të njëjtat gjykata edhe deri sa ishte Vuçiqi kryetar i Serbisë!

Prandaj, nuk duhet shpresuar fare se do të ndodhë diçka demokratike atje, e as se do të dënohet terroristi Radoiçiq me të tjerët pjesëmarrës në sulmin e Banjskës, përfshirë edhe Vuçiqin.

Pikërisht për këtë, pleqtë tanë na thoshin se, shkau ka politikë të fellë, dhe e tillë po del.

Ata janë largpamës, shohin edhe përpara edhe përanësh, ndërsa ne shohim shkurtë e përanësh nuk shohim fare. Pra, politikisht, jemi tepër shkurtpamës, apo nuk shohim hiç. Verbohemi nga lavdia, që nuk duam e nuk lejojmë të na e “ulë” askush atë, edhe kur nuk e kemi.

Nuk është lavd kur ne kryejmë detyrat tona ndaj shtetit. Ai është detyrim. Lavd mund të jetë kur ne kryejmë diçka më shumë se e kemi për detyrë ndaj shtetit. Ata japin edhe fëmijë, japin edhe familje për shtet, ne jo. Tek ne vetëm një Adem Jashar ka sakrifikuar dhe ka dhënë familjen për Liri, për shtet. Të tjerët, në veçanti pas luftës, vetëm sa e kemi zhvatur shtetin tonë krejt me çka kemi mundur, me gjithçka që na ka ardhur ndoresh.

Do ta shihni e dëgjoni, kur Serbia do të lavdërohet për këtë fletarrest nga BE-ja, si një hap i rëndësishëm i saj.

Kjo është politika e thellë serbe!

Shqipëria e 1929 përmes vështrimit të një udhëtareje zvicerane — Tri reportazhe nga Vérèna Pfenninger në gazetën “L’Impartial”

1

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 18 Nëntor 2026

Në vitin 1929, gazeta zvicerane L’Impartial botoi një cikël prej tri reportazhesh të udhëtares Vérèna Pfenninger, të shkruara gjatë qëndrimit të saj në Shqipëri. Përmes vëzhgimeve dhe përshtypjeve të mbledhura drejtpërdrejt në vend, autorja na ofron një dëshmi me vlerë historike mbi Shqipërinë e periudhës së Mbretit Zog. Në shkrimet e saj ajo ndalet te vendi dhe banorët e tij, te traditat, qytetërimi, gjuha dhe historia, te përkatësia fetare, si dhe te përpjekjet për përhapjen e arsimit dhe afirmimin kombëtar. Të botuara më 12 dhe 20 mars, si dhe më 9 prill 1929, këto reportazhe na rikthejnë në një Shqipëri të para gati një shekulli, të vështruar nga perspektiva e një udhëtareje zvicerane dhe të pasqyruar në faqet e shtypit evropian të kohës. Rëndësia e tyre qëndron jo vetëm në informacionin që përcjellin për vendin, por edhe në dëshminë që japin për mënyrën se si Shqipëria perceptohej përtej kufijve të saj: çfarë kurioziteti zgjonte, çfarë vlerësimesh nxiste dhe sa ndërthureshin admirimi e paragjykimet në përfytyrimin e një vendi ende pak të njohur për publikun evropian. Përmes blogut të tij, “Dars (Klos), Mat – Albania”, Aurenc Bebja sjell për lexuesin shqiptar këto tri reportazhe, si një dëshmi të veçantë të vështrimit të huaj mbi Shqipërinë e vitit 1929.

  1. NË SHQIPËRI — VENDI DHE POPULLI

L’Impartial, e martë, 12 mars 1929, ballinë dhe faqe n°3 :

Përpara se të zbresësh në këtë tokë «të harruar» të pellazgëve, në këtë vend të mbajtur në gjendje mesjetare nga shekujt e gjatë të sundimit osman, është mirë të dëgjosh historinë që pata rastin të dëgjoja një mbrëmje, pranë një zjarri ku digjeshin rrënjë të shkulura nga tokat e lëna djerrë.

Ati, Krijuesi i botës, vendosi një ditë të zbriste në tokë për të parë nga afër veprën e tij. Kur mbërriti, u habit së tepërmi, sepse nuk e njihte më krijimin e vet, aq shumë kishte ndryshuar ai. Për të mos humbur rrugën nëpër vendet që përshkonte, iu desh të merrte me vete një udhërrëfyes. Kështu, duke kaluar nga një krahinë në tjetrën, ai mbërriti në atë kufi ku takoheshin bota e krishterë, bota myslimane dhe bota greke, në vendin që quhet Shqipëri. Për habinë e tij të madhe, mundi ta largonte menjëherë udhërrëfyesin, sepse e njihte krijimin e vet dhe e dinte fare mirë se ku po shkonte…

Ndërsa i afroheni me anije brigjeve të Durrësit, do ta kuptoni me përulësi se nuk jeni veçse një njeri i zakonshëm, sepse, ndryshe nga Zoti i Mirë, për ne të tjerët, të mbërrish në Shqipëri nuk është aspak një punë e lehtë. Duhet të kalosh nga deti në tokë pa hyrë në një port. Prandaj, nga anija që hedh spirancën në det të hapur, zbresim nëpër varka, të cilat vozitës të fuqishëm, që flasin një gjuhë të çuditshme, i drejtojnë drejt bregut. Transportimi i pakove, valixheve, kafshëve dhe njerëzve nuk është aspak i lehtë. Adriatiku është një det që shpesh tërbohet dhe, në këtë stinë, ndonjëherë e bën krejtësisht të pamundur këtë kalim.

Kështu, udhëtari, pas një nate me shqetësime të stomakut, duke kërkuar një pikë të palëvizshme ku të mbështetet, i detyruar të vështrojë anijen që lëkundet pareshtur dhe, njëkohësisht, një varkë që përpiqet t’i afrohet bregut, por që lëkundet edhe më shumë, ndoshta krijon pikërisht në atë çast një gjykim përfundimtar: «Ky vend pa port dhe pa mundësi zbarkimi është një vend i pamundur».

Sapo arrin të zbresë në tokë dhe të përshkojë këtë qytet të vogël të një epoke tjetër, siç është Durrësi, udhëtari heq dorë nga dëshira për të parë përreth. Vëmendjen ia tërheqin balta e shumtë nëpër rrugë, shëmtia e dyqaneve, mungesa e taksive dhe rrëmuja e grumbujve me thasë, arka e hekurishte, që pengojnë kalimin. Ai heq dorë nga të parit.

Teksa po afrohej, nuk kishte vënë re atje, në horizont, malet e larta e të bardha dhe, më pranë, kodrat që i ngjanin atyre që pretendonte se i admironte në sfondet e tablove të piktorëve të «Quattrocento»-s. Kur udhëton me automobilin e Institutit Qiriazi (përveç këtij automobili, vendi nuk zotëron të tjerë), i cili e çon nga Durrësi në Tiranë, kryeqytet, ai nuk sheh asgjë tjetër veç rrugës me ulje-ngritje e gropa, përgjatë së cilës kalojnë karvane që ecin zigzag dhe habiten kur u duhet të hapin rrugë përpara shpejtësisë së automjetit. Ai nuk e kupton se kjo rrugë nëpër të cilën udhëton është një zgjatim i Via Appia-s, që përshkon botën nga Perëndimi drejt Lindjes. Nuk e ndien se është nisur drejt takimit me diellin.

E megjithatë, Shqipëria, kaq pak e rehatshme dhe kaq e vështirë për t’u arritur, Shqipëria e egër, ku gjatë këtij dimri, për shkak të të ftohtit dhe dëborës, ujqër të uritur janë afruar pranë qytetit malor të Korçës dhe kanë shqyer tridhjetë e dy njerëz; kjo Shqipëri, ku gjithçka duhet ndërtuar: rrugë, ura, hekurudha — ndoshta i vetmi vend në Evropë që ende nuk ka të tilla —, centrale elektrike apo gazsjellës; ky vend ku deri në fund të vitit të kaluar nuk ekzistonte as edhe një gazetë, ky vend vigjilent në hyrje të Adriatikut, është një mollë sherri. Më saktë, ajo ishte një mollë sherri, e lakmuar nga fqinjët dhe, pikërisht për këtë arsye, e gjykuar padrejtësisht nga po ata që e lakmonin. Kujtojmë se, në përfundim të Luftës së Dytë Ballkanike, më 1913, Austria «krijoi» Shqipërinë (kështu mund të thuhet) kundër Serbisë, me qëllim që të pengonte këtë të fundit të arrinte në brigjet e Adriatikut. Nga pakënaqësia serbe lindi atentati i Sarajevës, i cili shkaktoi shpërthimin e konfliktit të madh evropian.

Prej rreth dhjetë vjetësh, Shqipëria po organizohet dhe forcat e saj po bashkërendohen në përpjesëtim me dashurinë që patriotët shqiptarë kanë për vendin e tyre.

Bindja e tyre patriotike përqendrohet rreth figurës së heroit kombëtar, Skënderbeut, çlirimtarit të shekullit XV, të cilin e ka përjetësuar në vargje poeti anglez Longfellow. Kjo ndjenjë patriotike, për nga madhështia dhe intensiteti, i ngjan asaj që duhet të ketë qenë bindja patriotike e zviceranëve të vjetër të tri Luginave. Pa rënë në një anakronizëm të tepruar, mund të thuhet se, në këtë cep të dheut, ora e historisë ka mbetur katër ose pesë shekuj prapa. Arsyeja është se dëshira e shqiptarëve për pavarësi është shtypur, luftuar dhe çrrënjosur për shekuj me radhë, përmes dhunës, dinakërisë apo rrethanave të detyruara. Vetëm kohët e fundit populli ka guxuar të shprehë forcën e gjenisë së vet. Ora historike e këtij vendi thjesht ecën me vonesë në krahasim me atë të Evropës Qendrore. Dhe nëse hekurudhat, banjat, uji i ngrohtë, uji i ftohtë në çdo kat dhe rehatitë e jetës moderne ende nuk kanë mbërritur deri këtu, kjo nuk do të thotë se Shqipëria nuk është e qytetëruar.

Përkundrazi, ajo zotëron qytetërimin e saj, i cili përballet me një rrezik: atë që rehatitë e shekullit të njëzetë të mos vendosen tepër shpejt në gjirin e një populli të mësuar vetëm me gjërat e domosdoshme: me ujin e lumit apo të pusit, me zjarrin e qymyrit ose të druve mbi dyshemenë prej dheu, me respektin patriarkal dhe thuajse fetar ndaj të huajit, i cili, sapo kalon pragun e shtëpisë, bëhet mik i saj. Nuk ka dyshim se pranimi i nxituar i një mënyre jetese apo i një rehatie të huaj, tepër të re dhe të përvetësuar pa u asimiluar më parë, mund t’u heqë këtyre «Bijve të shqiponjës», siç quhen shqiptarët (emërtim me të cilin ata i referohen vetvetes), vlerat e tyre të veçanta e karakteristike. Shqiptari, nëse bëhet një imitues sipërfaqësor i francezit, anglezit apo amerikanit, nuk do të jetë kurrë veçse një karikaturë e trishtueshme për këdo që ka arritur të kuptojë vlerën kulturore të traditës së mirëfilltë shqiptare.

Do të ishte e padrejtë ta gjykonim këtë popull nisur nga zhvillimi i tij i tanishëm ekonomik dhe material; madje, nuk do të ishte as e arsyeshme të nxirrnim përfundime mbi vlerat e një populli, duke u mbështetur te niveli mesatar i zhvillimit të tij qytetar në ditët e sotme. Të mos harrojmë se zhvillimi ekonomik është penguar për shekuj me radhë pikërisht nga i huaji që sot merr përsipër të gjykojë; se zhvillimi artistik dhe lulëzimi moral janë frenuar nga pengesa e një feje të imponuar, islamit, të sjellë nga turqit.

Deri më sot, kam vënë re pothuajse gjithmonë, në shkollën e madhe ku jap mësim, se nxënëset e mia që kanë më pak aftësi për besim aktiv, entuziazëm krijues dhe kureshtje intelektuale të gjallë e të strukturuar, vijnë nga familje myslimane. Them pothuajse gjithmonë. Megjithatë, dhuntitë natyrore këtu janë të jashtëzakonshme. Për të gjykuar popullin shqiptar, mjafton të shohësh këtë pasqyrë të një kombi, që përfaqësohet nga më shumë se njëqind vajza të reja, të ardhura këtu nga të gjitha anët e Shqipërisë, në Institutin Qiriazi, për të studiuar gjuhët, shkencat dhe matematikën. E pra, përqindja e mendjeve dhe e inteligjencave mediokre është jashtëzakonisht e ulët, pavarësisht kushteve tepër të vështira për nxitjen e konkurrencës intelektuale.

Shumë shpejt, përballë cilësive të lindura të këtij populli, njeriu detyrohet të pranojë me përulësi se ndodhet në këtë tokë, e cila ka qenë një nga qendrat e hershme dhe burimore të një pjese të madhe të kulturës sonë evropiane. Dhe, pavarësisht rrëmujës së mbërritjes në brigjet e Durrësit dhe baltës së rrugëve, shumë shpejt duhet pranuar e vërteta dhe duhet kuptuar se drita ecën gjithmonë nga Lindja drejt Perëndimit.

  1. NË SHQIPËRI — QYTETËRIMI SHQIPTAR, GJUHA DHE TRASHËGIMIA KULTURORE

Qytetërimi shqiptar, paraardhës i qytetërimit grek. — Një qendër konfliktesh ndërmjet fuqive të mëdha fetare. — Gjuha.

L’Impartial, e mërkurë, 20 mars 1929, ballinë :

Kultura dhe qytetërimi shqiptar janë më të hershëm se kultura dhe qytetërimi grek: këtë pohojnë studiuesit.

Skulptura dhe arti i poçarisë thuhet se janë këtu më spontane dhe më origjinale se në çdo rajon tjetër të Ballkanit. Në shumë raste, grekët nuk do të kishin qenë veçse imitues të fqinjëve të tyre veriorë: shqiptarëve.

Megjithatë, nuk është lashtësia shqiptare ajo që studiojnë nxënësit tanë në shkollat klasike. Shqipëria është një copëz kaq e vogël toke, ku nuk gjen rrënojat romantike të një akropoli, as një Partenon që ngrihet mbi një kodër të zhveshur, përballë një qielli të mbuluar nga retë e stuhisë.

Gjurmët që kanë mbetur këtu nga një e kaluar e lavdishme janë aq të zhytura në dhe, aq të shkatërruara nga shekuj amullie dhe përplasjesh, saqë vetëm ndonjë arkeolog shumë këmbëngulës dhe i bindur në kërkimet e tij mund të nxjerrë nga toka dëshmitë që rrëfejnë të kaluarën e Shqipërisë. Ata që janë të interesuar për këtë çështje mund t’u drejtohen studimeve të profesorit Ugolini: Albania antica.

Po kështu, është e vështirë të gjesh këtu një trashëgimi letrare që të jetë ruajtur dhe përcjellë brez pas brezi përgjatë shekujve.

Në Zvicër, letërsia e periudhës antike dhe mesjetare nuk pati «kohën» e nevojshme për t’u zhvilluar deri në atë pikë sa të shndërrohej në një trashëgimi madhështore. Kjo ndodhi sepse Konfederata, e formuar përmes bashkimit të bashkësive të ndryshme, e fitoi pavarësinë dhe vendosi ekuilibrin e saj të qëndrueshëm në zemër të fuqive të mëdha ekonomike të Evropës, duke zhvilluar një luftë, madhështia dhe urgjenca e së cilës ua kufizuan ndjeshëm kohën e lirë poetëve të mundshëm.

Në Shqipëri, një qendër përplasjesh ndërmjet fuqive të mëdha fetare — myslimane, ortodokse dhe katolike —, një ekuilibër i qëndrueshëm kombëtar po vendoset ngadalë, mes betejash tejet rraskapitëse dhe poshtëruese: betejash politike dhe fetare. Edhe këtu, poetët dhe romancierët e mundshëm nuk kanë pasur shumë kohë e hapësirë për të lindur. Koha për të shkruar dhe për të kënduar sapo po vjen. Madje, kënga që dëgjohet, kënga popullore, është ende një melodi e përndjekur nga frika, që duket se vjen nga një e kaluar e mbushur me persekutime, shtrëngime dhe ankth.

Për shekuj me radhë, shqiptarët e patën pothuajse të pamundur të shkruanin dhe madje edhe të flisnin — të paktën zyrtarisht — gjuhën e tyre. Pushteti turk kundërshtonte gjithçka që mund të dëshmonte ekzistencën e popullit shqiptar, i cili kishte qenë i krishterë përpara pushtimit osman. Nga ana tjetër, ortodoksia greke, me synimin për të realizuar bashkimin e një Perandorie të re të Lindjes, impononte gjuhën greke dhe përndiqte këdo që fliste shqip.

Kjo shpjegon historinë e kësaj gjuhe «pa histori»: një enigmë për filologët dhe një fushë kërkimi për studiuesit që zbulojnë gjuhë të panjohura me synimin për të shpjeguar… prejardhjen e gjuhës njerëzore.

Nuk e kam kuptuar kurrë plotësisht se çfarë duan të thonë filologët kur flasin për një gjuhë më të vjetër se një tjetër. Ndoshta është njësoj si të pyesësh nëse Noeja është sot më i moshuar se Abrahami. Thuhet se shqipja është një gjuhë shumë e lashtë dhe pak e zhvilluar, primitive për shkak të pasurisë së saj me fjalë njërrokëshe, të cilat përfaqësojnë shprehjen më të papërpunuar të britmës së njeriut ose të kafshës. Por, nga ana tjetër, një gjuhë duhet të jetë tashmë jashtëzakonisht e përpunuar për të kërkuar atë larmi tingujsh që dëgjohen në të folurën shqipe: tingujt «th», «dh», bashkëtingëlloret e forta, ato të butat, bashkëtingëlloret e aspiruara dhe ato që shqiptohen duke prekur dhëmbët ose qiellzën e gojës! Fakti është se kjo gjuhë, për atë që e kupton, duhet të jetë jashtëzakonisht e bukur, pasi është kaq shprehëse edhe për atë që nuk e kupton.

Gjuha shqipe e fitoi qëndrueshmërinë e saj gramatikore vetëm nga fundi i shekullit XIX, pas themelimit të shoqërisë së parë letrare shqiptare, në vitin 1877, gjatë një kongresi të studiuesve dhe intelektualëve në Kostandinopojë. Aktualisht, ajo po kalon një fazë zhvillimi të ngjashme me atë që kishte frëngjishtja në shekullin XV. Si nga pikëpamja gjuhësore, ashtu edhe nga pamja e jashtme e vendit, të vish këtu do të thotë të transportohesh, përmes një «makine që e kthen kohën pas», katër shekuj prapa.

Për të qenë të saktë, duhet thënë se, pavarësisht kundërshtimit të turqve dhe të ortodoksëve, libra në gjuhën shqipe ishin botuar që në kohët e hershme. Katolikët dhe jezuitët qenë të parët që i dhanë popullit shkrime në shqip. Më pas erdhi përkthimi i Biblës në shekullin XIX, zëvendësimi i alfabetit grek me atë latin dhe botimi i një libri të vogël që synonte t’i mësonte popullit shqiptar zbulimin e gjuhës së vet. Këto qenë mjetet e vërteta shpërthyese, ato që ngjallnin frikë, të cilat e shkatërruan që në themele ndërtesën fataliste dhe prapambetëse që turku shpresonte të ngrinte si një kullë vrojtimi mbi Adriatik. Nga ana tjetër, ato shthurën edhe unitetin artificial që ortodoksia greke pretendonte t’i impononte Perandorisë Osmane.

III. NË SHQIPËRI — NJË PARADOKS: SHQIPËRIA DHE FETË E PUSHTUESVE TË SAJ

Një vend ku gjithçka është përmbysur. — Intelektualë, patriotë, shkolla dhe përndjekje. — Aty ku kuptohet se Vilhelm Teli vazhdon të ngjallë frikë dhe të mbetet një figurë e rrezikshme.

L’Impartial, e martë, 9 prill 1929, ballinë dhe faqe n°3 :

Populli shqiptar, në konflikt të përhershëm herë me turkun mysliman, herë me grekun ortodoks, megjithatë, në shumicën dërrmuese të tij, i përket njërës ose tjetrës prej këtyre feve. Një gjendje që bie ndesh me arsyen e shëndoshë, por që shpjegohet me plogështinë e zakoneve të rrënjosura e të imponuara, si dhe me ndërthurjen e pazgjidhshme të interesave të ndryshme politike dhe ekonomike. Një e kaluar e gjatë dhe e rëndë: pesëqind vjet dhune, sundimi dhe luftërash, të cilat synonin të shfarosnin shqiptarët e krishterë, e nënshtruan vendin ndaj besimeve fetare që duhej të pranoheshin për të mbijetuar. Në konflikt interesash me tiranët, populli nuk pati mundësi të ruante doktrinën dhe besimin e tij. Dalëngadalë, u detyrua të harronte se liria e tij e lashtë ishte ushqyer nga burimet e krishterimit romak.

Nuk është vetëm historia e ideve ajo që bie ndesh me ndjenjën tonë të logjikës dhe me njohuritë e fituara. Nëse veshi juaj dëgjon të shqiptohet një «jo» tingëlluese, mendja juaj duhet ta kuptojë si «jo». Mirëpo, veshi i mësuar me «jo»-në e dialektit zvicerano-gjerman, me «ja»-në gjermane dhe me «yes»-in anglez, nuk e përfytyron menjëherë një përmbysje të tillë të kuptimit të tingullit.

Edhe pa folur, shqiptari të çorienton. Disa banorë të zonave malore e tundin kokën nga lart-poshtë ose nga poshtë-lart për të shprehur «jo»; ndërsa kur e lëvizin nga e djathta në të majtë dhe anasjelltas, shprehin «po».

Nëse jeni mësuar të udhëtoni mbi kuaj të mëdhenj, këtu do të gjeni vetëm kuaj të vegjël, jo më të lartë se gomerët. Në shtigjet që shërbejnë si rrugë, me kalin tuaj të vogël, do të ndesheni edhe me breshka. Ju mendoni se shumëkëmbëshi është një krijesë e vogël, me një numër të pafund këmbësh; por këtu do t’ju duhet të përballeni me shumëkëmbësha të vërtetë, të mëdhenj e të gjatë, pothuajse si gjarpërinj të vegjël, të cilët lëvizin me përdredhje elastike dhe të fuqishme mbi dyshemenë e dhomave. Po veshja e banorëve vendas? Burrat mbajnë pantallona që ngjajnë me funde (fustanella), ndërsa gratë funde që ngjajnë me pantallona (çitjane). Po zakonet? Gjatë agjërimit të madh të Ramazanit, i cili zgjat tridhjetë ditë, myslimani ha gjatë natës. Një vend ku gjithçka është përmbysur për ne, zviceranët, por që ka ruajtur, i veçuar në të kaluarën e vet, madhështinë e lashtësisë në gjeste dhe në qëndrime, edhe në veprimet më të zakonshme të jetës së përditshme. Një madhështi e lashtë që nuk është zhdukur në muzetë e pluhurosur: përulësia e thellë e përshëndetjes, mikpritja dinjitoze ndaj mysafirit; gjithçka të krijon përshtypjen se ke hyrë drejtpërdrejt në atmosferën e Biblës.

Shkollat, shkollat e vërteta, ato ku kultivohet mendja dhe formohet shpirti, i përkasin këtij shekulli. Dikur, pranë xhamisë, ekzistonte një vend i errët, ku djemtë, të ulur këmbëkryq në tokë, mësonin përmendësh Kuranin. Për gratë nuk kishte asgjë.

Megjithatë, Shqipëria kishte intelektualë të shquar: Vaso Pasha i Shkodrës, autor i veprave E vërteta mbi Shqipërinë dhe shqiptarët dhe Mbi origjinën pellazgjike të poemave homerike, si dhe Sami bej Frashëri, autor i Fjalorit turqisht-frëngjisht, janë shembuj të ndritur të kësaj plejade.

Përpjekjet e këtyre patriotëve intelektualë, të shpërndarë në vende të ndryshme, në Kostandinopojë, Bullgari, Itali, Egjipt dhe Angli, u bashkërenduan. Falë njërit prej tyre, profesorit Kristo Dako-Qiriazi, pavarësia e Shqipërisë bëhej çdo ditë e më e mundshme dhe, në vitin 1912, ajo u bë realitet. Pasi rifitoi lirinë, Shqipëria e pavarur, siç dihet, u afrua me Italinë, ndërsa Kisha e saj Ortodokse u shkëput nga Patriarkana e Kostandinopojës.

Për t’u kthyer te shkollat, një prej themeleve të çlirimit, duhet ditur se, pavarësisht përndjekjeve, ndalimeve dhe përçmimit, gjuha shqipe kishte vazhduar të mbijetonte me një gjallëri të jashtëzakonshme dhe këmbëngulje të admirueshme, veçanërisht po të kemi parasysh numrin tepër të kufizuar të botimeve në gjuhën shqipe.

Që në vitin 1884, disa shqiptarë me ndikim arritën të merrnin nga Sulltani lejen për të themeluar shkolla, të cilat u kundërshtuan menjëherë nga kleri grek.

Një patriot shqiptar, Gjerasim Qiriazi, ndërmori nismën për të themeluar në Korçë, në zonën malore, një shkollë për vajza, në kushte ndoshta edhe më të vështira se ato në të cilat u krijua shkolla e Pestalozzit. Instituti Qiriazi e nisi rrugëtimin e tij heroik që në vitin 1891. Historia e themeluesit të tij është historia e një apostulli, i cili duhej të përballej me vështirësi të jashtëzakonshme, si rrëmbimi nga banditët, dënimi me vdekje dhe tërmetet. Shkolla e tij, e cila duhej t’u bënte ballë njerëzve, në të vërtetë u detyrua të përballonte edhe një varg tërmetesh që zgjatën gjashtë muaj. Shqipëria përshkohet nga paraleli i Napolit, në një zonë ku korja e Tokës paraqet një qëndrueshmëri më të ulët.

Pas dy vitesh përpjekjesh, Gjerasim Qiriazi u sëmur, i rraskapitur nga lodhja. Megjithatë, Instituti, që do të shndërrohej në një qendër të rëndësishme të arsimit për vajzat e këtij vendi, tashmë ishte krijuar dhe, nën drejtimin e zonjës Dako-Qiriazi, e më pas të zonjushës Qiriazi, nuk mund ta humbiste më vrullin e fituar në fillimet e tij.

Vështirësitë më të mëdha — lufta, revolucioni, izolimi, mungesa e përkohshme e mjeteve financiare, si dhe mungesa e plotë e teksteve mësimore, që i detyronte mësuesit të kopjonin gjatë natës tekste në gjuhën shqipe, duke u kujdesur njëkohësisht që ato të mos binin në duart e përndjekësve — nuk arritën t’i dekurajonin ata që po bënin për Shqipërinë atë që Pestalozzi kishte bërë për Zvicrën një shekull më parë.

Në krye të Institutit qëndronte ajo që kronikat e këtij vendi e kanë quajtur ndonjëherë «Zhan d’Arka shqiptare»: zonjusha Qiriazi, e përmendur më sipër. Një Zhan d’Arkë e vërtetë, së cilës iu desh të luftonte kundër një barbarie të mirëfilltë mesjetare përpara se të dilte fitimtare. Përpiquni të përfytyroni se çfarë do të thotë të themelosh një shkollë për vajza në një vend ku gjysma e grave mbajnë perçe dhe bëhen nëna që në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare, ndërsa gjysma tjetër habitet përballë kërkesave të kulturës moderne.

Komedia e mirëfilltë nuk mungoi të ndërhynte gjatë zhvillimit dhe përparimit të Institutit: pasi vajzat kishin vënë në skenë pjesën teatrale Vilhelm Teli, të Shilerit, drejtoresha u thirr përpara gjykatës me akuzën e fyerjes së rëndë ndaj qeverisë dhe iu desh të luftonte fort për të dalë e gjallë nga kjo çështje. Ne, zviceranët, kishim harruar se sa i rrezikshëm mund të ishte Vilhelm Teli… Me këtë rast, mund të shtrojmë pyetjen nëse e kemi kuptuar gjithmonë vlerën çlirimtare të figurës së heroit tonë kombëtar, një vlerë që mbetet gjithnjë aktuale dhe bashkëkohore.

Tashmë, ditët heroike, ndonëse ende të afërta, i përkasin së kaluarës për Institutin Qiriazi. Ai ngrihet mbi një kodër, pranë kryeqytetit të ri, Tiranës: një ndërtesë e madhe, e re, me ngjyrë rozë, që mbizotëron mbi një fushë të gjerë. I vetmi heroizëm që kërkohet prej nesh është ai që na imponon qielli në ditët me shi. Sepse këtu, ujërat e përmbytjes vazhdojnë të bien mbi tokë dhe kodra jonë shndërrohet atëherë në një mal Ararat, të shkëputur nga pjesa tjetër e botës, mbi të cilin Instituti shkëlqen nën rrezet e diellit që sapo ka dalë, si Arka e Noes mbi malin e saj. Lumi fryhet, zgjerohet dhe mbulon gjithë fushën, pasi shtrati i tij nuk është shumë i thellë. Ndërtimi i një ure, natyrisht, nuk bëhet fjalë. Kur lind nevoja për të kaluar përmes ujërave, kjo bëhet me anë të një kamioni, i cili kërkon vendin më të përshtatshëm për të kaluar lumin. Nëse automjeti pëson defekt në mes të ujit, shoferi, si një Shën Kristofor i ri, e merr me guxim pasagjerin mbi shpatulla dhe futet pa frikë në ujë. Kështu, një herë, edhe disa ministra që kishin ardhur për të vizituar Institutin, u kthyen në shtëpitë e tyre në këtë mënyrë.

Arrestimet në RMV, Mossad ndihmoi në parandalimin e atentatit ndaj biznesmenit izraelit në Greqi, me urdhër nga Irani

0
Informacionet e shërbimit sekret izraelit, Mossad, dyshohet se kanë ndihmuar në parandalimin e një atentati të planifikuar ndaj një biznesmeni izraelit në Greqi, i cili ishte vënë në shënjestër të një rrjeti të dyshuar me lidhje iraniane.

Sipas raportimeve të mediave izraelite, informacionet e mbledhura nga shërbimet izraelite kanë kontribuar në identifikimin e kërcënimit dhe në zbulimin e planit për eliminimin e shtetasit izraelit.

Objektivi i dyshuar ishte një biznesmen izraelit me origjinë greke, i cili ushtron aktivitet në Greqi dhe mban një pozicion drejtues në një kompani izraelite. Sipas hetimeve, ai kishte qenë prej kohësh në vëmendjen e personave të lidhur me rrjetin.

Në qendër të organizimit dyshohet se qëndronte shtetasi iranian Edris Jahangiri Mavaneh, i cili, sipas autoriteteve të Maqedonisë së Veriut, kishte lidhje me shërbimet iraniane të sigurisë dhe inteligjencës.

Për realizimin e atentatit dyshohet se ishte angazhuar edhe Naji Sharifi Zindashti, një person i kërkuar nga FBI-ja, i cili akuzohet se kishte ndihmuar në rekrutimin e personave nga Shkupi dhe Kumanova për të kryer sulmin.

Operacioni u zhvillua në bashkëpunim mes shërbimeve greke dhe atyre të Maqedonisë së Veriut. Në kuadër të tij janë arrestuar pesë persona, një në Greqi dhe katër në Maqedoninë e Veriut, shqiptarë të RMV, ndërsa një tjetër i dyshuar vijon të kërkohet.

Gjatë kontrolleve, autoritetet kanë sekuestruar armë, municione, telefona, kompjuterë, USB, shënime me të dhëna kontakti dhe skica që shënonin vendndodhje të caktuara.

Hetimet kanë zbuluar gjithashtu se disa prej të dyshuarve kishin udhëtuar drejt Iranit dhe vendeve të tjera, ku dyshohet se kishin zhvilluar takime me personin që koordinonte planin. Sipas autoriteteve të Maqedonisë së Veriut, hetimi kishte nisur që në fillim të vitit 2026 dhe ishte zhvilluar në bashkëpunim me shërbimet greke dhe partnerë të tjerë ndërkombëtarë.

Ndërkohë, pretendimet për përfshirjen e shërbimeve iraniane në organizimin e atentatit mbeten pjesë e hetimeve. /Top Channel

____

Një operacion ndërkombëtar i sigurisë ka zbuluar një komplot të dyshuar për vrasjen e një biznesmeni izraelit me origjinë greke, ku dyshohet se ishin përfshirë gjashtë persona nga Shkupi dhe Kumanova, të moshës 29 deri në 73 vjeç.

Sipas gazetës greke Protothema, personi që ishte shënjestruar mbante pozitë drejtuese në një kompani dhe ishte në interes të shërbimeve iraniane të inteligjencës. Ai ndodhej nën mbrojtje policore për shkak të kërcënimeve të mëparshme.

Hetimet dyshojnë se operacioni ishte organizuar nga shtetasi iranian Edris Jahangiri Mavane, me ndihmën e Naxhi Sharifi Zindashtit, person i kërkuar nga FBI-ja.

Të dyshuarit nga Maqedonia e Veriut, sipas raportimeve, kishin zhvilluar takime me organizatorët në Iran dhe vende të tjera, ndërsa detyra e tyre ishte të udhëtonin drejt Greqisë për të realizuar atentatin.

Gjatë aksionit policor janë sekuestruar armë, municion, telefona, kompjuterë dhe skica të lokacioneve të rëndësishme. Katër persona ndodhen në paraburgim, një në arrest shtëpiak, ndërsa i gjashti është ende në kërkim.

Operacioni është realizuar në bashkëpunim ndërmjet shërbimeve të sigurisë së Maqedonisë së Veriut dhe Greqisë, duke parandaluar atentatin e dyshuar.

Hetimet vazhdojnë për zbardhjen e plotë të rrjetit dhe lidhjeve të tij ndërkombëtare.

Koha për t’i dhënë fund diskriminimit të pensionistëve!

0
Politika diskriminuese ndaj pensionistëve duhet të ndryshojë urgjentisht. Kjo kërkon domosdoshmërisht ndryshimin e Ligjit për Skemat Pensionale, i cili vazhdon t’i penalizojë qytetarët duke ua kushtëzuar të drejtën pensionale me kontributet e paguara edhe gjatë kohës së pushtetit kriminal të Millosheviqit.
Një padrejtësi tjetër që duhet të marrë fund është mosnjohja e viteve të punës nga viti 1999 deri në vitin 2002, kur u zyrtarizua Trusti Pensional. Këto vite përbëjnë një periudhë reale pune dhe kontributi, prandaj nuk mund të fshihen nga historia e punësimit dhe e jetës së qytetarëve.
Shteti nuk mund t’i mohojë vitet e punës atyre që kanë punuar, as t’i ndëshkojë pensionistët për rrethanat politike dhe historike në të cilat kanë jetuar.
Ndryshimi i ligjit nuk është çështje vullneti politik, por detyrim ndaj drejtësisë dhe dinjitetit të pensionistëve.

Deri kur këto diskriminime, maltretime dhe mashtrime ndaj shqiptarëve të Luginës, sidomos neve të Medvegjës?!

0

Haki Emini , Tupallë, Medvegjë

Është folur shumë, ose më mirë të them, është mashtruar shumë nga Kurti me pretendimin se gjoja i paska ndihmuar me mijëra euro shqiptarët e Medvegjës. Kjo është një mashtrim ordiner i opinionit të gjerë, për një grusht votash! Në portalin Blic u botua shkrimi i Albin Kurtit, përmes profilit të tij zyrtar në Facebook, ku thuhej se i paska ndihmuar shqiptarët e Medvegjës me 100.000 euro.

I dërgova portalit Blic demantin tim, sepse ajo që pretendon, ose më mirë, ajo që mashtron zoti kryeministër Albin Kurti, aspak nuk është e vërtetë. Kryeministri Kurti e ndihmoi Komunën e Medvegjës, jo shqiptarët e Medvegjës, dhe atë përmes një banke gjermane, pasi Serbia nuk e njeh shtetin e Kosovës dhe nuk mund t’i pranojë mjetet e dërguara nga Qeveria e Kosovës përmes bankave serbe. Pra, ndihmoi një komunë e cila nuk ka financuar asnjë projekt në fshatrat shqiptare dhe e cila hesht përballë pasivizimit të adresave të më shumë se 5.000 shqiptarëve. Më poshtë do t’ju dërgoj faktet nga procesverbali i Komunës së Medvegjës, ku dëshmohet se kujt i është dhënë kjo ndihmë e Kurtit: Komunës, e jo shqiptarëve! Shfrytëzoj rastin të them diçka edhe për maltretimin e mërgatës së Medvegjës, e cila maltretohet dhe kthehet në kufijtë e Kosovës, sidomos në Aeroportin e Prishtinës, pasi na janë marrë adresat dhe nuk kemi letërnjoftime të Serbisë. Ndërkohë, Qeveria e Kosovës, në bazë të një reciprociteti, lejon qytetarët e Serbisë të hyjnë në Kosovë vetëm me letërnjoftimet e Serbisë. Për këtë çështje ka folur edhe vetë zoti kryeministër në kanalin televiziv Kanal 10, kur gazetari Halil Matoshi i drejtohet zotit Kurti, duke i thënë se ka disa indikacione se mërgata e Luginës po maltretohet në Aeroportin e Prishtinës. Kryeministri reagon me një mashtrim ordiner, duke pretenduar se gjoja askush nuk guxon t’i maltretojë ata njerëz, se kjo nuk është e vërtetë dhe se duhet të merret numri i policit që i maltreton. Menjëherë pas kësaj interviste, më thërrasin në Kanal 10 dhe unë e demantoj zotin kryeministër Kurti, duke përmendur emra konkretë të mërgimtarëve nga Medvegja që janë kthyer mbrapsht dhe janë maltretuar. Një rast të tillë maltretimi e ka botuar edhe portali juaj, Bota Sot! Mashtrimi i radhës i kryeministrit Kurti ndodhi disa muaj para zgjedhjeve të shkurtit 2025, kur zëvendëskryeministri, zoti Bislimi, deklaroi në media se kishin përgatitur disa miliona euro ndihma për bujqit e Luginës. Por, sapo përfunduan zgjedhjet, zoti Bislimi deklaroi përsëri se Serbia nuk po lejonte që t’ua dërgonin ndihmat bujqve të Luginës. Ndërkaq, as ndihmën për Komunën e Medvegjës Serbia nuk e lejoi të transferohej përmes bankave serbe, por ajo u dërgua përmes një banke gjermane. Kjo do të thotë se Kurti dhe Bislimi e kanë ditur shumë mirë se Serbia nuk do ta lejonte Qeverinë e Kosovës t’i ndihmonte bujqit e Luginës përmes bankave serbe.

Pra, përsëri një mashtrim ordiner nga zoti Albin Kurti! Më duhet gjithashtu të theksoj se, sipas ligjit të votuar nga LVV-ja dhe Lista Serbe, serbët e Kosovës, në mënyrë automatike, mund ta marrin shtetësinë e Kosovës me një dokument të lëshuar nga Administrata e Serbisë. Çdo serb që ka jetuar në Kosovë deri në vitin 1998 do të mund ta marrë shtetësinë e Kosovës.

Ndërsa për shqiptarët e Luginës kërkohen miliona dokumente, të cilat duhet t’i sigurojnë nga Serbia. Por, nëse u është pasivizuar adresa, ata nuk mund t’i nxjerrin fare këto dokumente. Edhe kur bëhet kërkesa në zyrat e Kosovës, duhet të pritet pesë vjet, me një kusht shtesë: të mos dalin jashtë Kosovës. Domethënë, duhet të qëndrojnë në një lloj burgu shtëpiak!

Unë vetëm dëshiroj t’i drejtohem zotit kryeministër me një pyetje: Deri kur do të vazhdojnë këto diskriminime, maltretime dhe mashtrime ndaj shqiptarëve të Luginës, sidomos ndaj nesh, shqiptarëve të Medvegjës?!

Isuf Sherifi prezanton librin “Exil – Mes Såntisit dhe mallit” në St. Gallen

0

Shqipe Bytyçi, Zvicër

Një mbrëmje letrare ku poezia, muzika dhe miqësia ndërkulturore u bashkuan rreth përvojës së mërgimit. Një mbrëmje e veçantë kushtuar poezisë, muzikës dhe letërsisë u organizua të shtunën, më 14 nëntor 2026, në qytetin e St. Gallenit, me rastin e prezantimit të librit „EXIL -Zwischen Säntis und Sehnsucht“ (EXIL- Mes Säntisit dhe mallit), të autorit Isuf Sherifi. Takimi letrar u mbajt në hapësirën kulturore „Raum für Literatur“, në St. Leonhardstrasse 40, në bashkëpunim me Richard Butz dhe GdSL-në (Shoqata për Gjuhën dhe Letërsinë Gjermane).

Mbrëmjen e hapi Richard Butz, organizator dhe njëherësh folësi i parë, i cili përshëndeti të pranishmit dhe prezantoi këtë takim letrar. Ai është një mik shumëvjeçar i autorit dhe i komunitetit shqiptar, me një lidhje të veçantë me hapësirën shqiptare. Vizitat e tij në Kosovë, Shqipëri, Tetovë, Theth, Shkodër e Gjirokastër kanë ndërtuar një afërsi të vazhdueshme me kulturën, njerëzit dhe traditat shqiptare.

Në vijim, romansierja dhe poetja Christine Fischer lexoi intermecot poetike, duke krijuar ura lidhëse ndërmjet pjesëve të programit dhe duke i dhënë mbrëmjes një rrjedhë të veçantë letrare. Një rol të rëndësishëm në këtë prezantim pati edhe Christian Imhof, botues nga shtëpia botuese Qultur Verlag, me seli në Schiers, duke përfaqësuar dimensionin botues të këtij projekti letrar. Atmosferën e mbrëmjes e pasuroi përcjellja muzikore nga Werner Meier dhe Christian Fitze. Ndërthurja e leximit poetik me muzikën krijoi një hapësirë ku fjala dhe tingulli plotësonin njëri tjetrin, duke e bërë prezantimin më shumë se një takim të zakonshëm me librin.

„EXIL- Zwischen Säntis und Sehnsucht“ është një titull që bart në vetvete dy përmasa të përvojës së mërgimit, një vend konkret, të mishëruar nga Säntisi, dhe një gjendje të brendshme shprehur përmes mallit. Pikërisht në këtë hapësirë ndërmjet vendit ku jetohet dhe vendit qe mbetet brenda njeriut, letërsia gjen një nga temat e saj më të ndjeshme si përkatësinë, kujtesën, largësinë dhe kërkimin e vazhdueshëm të vetvetes.

Autori Isuf Sherifi shprehu mirënjohjen e tij të thellë për të gjithë ata që e shoqëruan që nga hapat e parë, besuan në librin „EXIL“ dhe kontribuuan në realizimin e tij. Mbrëmja u përmbyll me një aperitiv të përbashkët, ku bashkëbisedimi dhe shkëmbimi i përshtypjeve vazhduan në një atmosferë miqësore.

Prezantimi në St. Gallen dëshmoi edhe një herë se letërsia mund të bëhet hapësirë takimi përtej gjuhëve dhe kufijve. Ajo i afron njerëzit përmes përvojave të përbashkëta dhe krijon ura ndërmjet kulturave, duke i dhënë edhe mallit një gjuhë poetike, e cila mund të ndahet me të tjerët.

Shtëpia botuese Routledge në Oksford njofton botimin e librit të ri të Gëzim Alpion

0

Saint Teresa of Calcutta’s Fame Capital

https://www.routledge.com/Saint-Teresa-of-Calcuttas-Fame-Capital/Alpion/p/book/9781041115182

Ky vëllim përfshin studime të zgjedhura akademike dhe shkrime të tjera të Gëzim Alpion, të cilat shqyrtojnë jetën, veprën dhe trashëgiminë e Shën Terezës së Kalkutës, e njohur më gjerësisht si Nënë Tereza.

Në këtë libër, Alpion shqyrton statusin e ndërlikuar dhe polisemik të Terezës, duke mos e parë atë thjesht si objekt adhurimi. Duke u mbështetur në karizmën Weberiane, studimet mbi figurat e famshme (celebrity studies) dhe shkrimet biografike (life writing), Alpion shtjellon se si Tereza i përdori me zgjuarsi mediat për të rritur dukshmërinë dhe qasjen te të varfrit. Ajo shfaqet njëherësh si një figurë e mrekullueshme dhe paradoksale, e cila e promovoi në mënyrë aktive imazhin e saj, ndërkohë që ndikohej nga fama globale. 

Analizat kryesore shqyrtojnë përkatësinë e saj etnike të kontestuar si një mjet për krenari gjeopolitike, si dhe konceptin e ‘kapitalit të famës’ te zhvilluar nga Alpion. Në rastin e Nënë Terezës, argumenton Alpion, ky koncept vazhdon të shërbejë si aset marketimi dhe alibi morale për elitat globale.

Autori hulumton se si kultura e famës ndikoi në marrëdhënien parasociale të Terezës me Jezusin, duke rikonfiguruar shenjtërimin publik për të krijuar ura lidhëse mes botës laike dhe asaj shpirtërore. Libri analizon gjithashtu edhe krizën e saj të thellë fetare. 

Ky vëllim ofron një rivlerësim bindës të trashëgimisë së Nënë Terezës; duke ndërlidhur botën e shenjtërisë me atë të famës.

Me studimet e tij, Alpioni po kontribuon në zhvillimin e sociologjisë së famës, hagiografisë moderne, si dhe studimeve kulturore dhe fetare. 

E shkruar si për studiuesit ashtu edhe për publikun e gjerë, kjo vepër gërsheton në mënyrë të natyrshme kërkimin rigoroz shkencor me ligjërimin publik, duke i bërë të kapshme temat e ndërlikuara shpirtërore në jetë përmes një stili të qartë dhe tërheqës. 

Parathënia e librit është shkruar nga Profesor Sean Redmond, redaktori themelues i revistës shkencore Celebrity Studies (Routledge) dhe një studiues me reputacion ndërkombëtar në fushën e personazheve të famshëm. 

Libri është vlerësuar para botimit nga disa studiues të shquar nga vende të ndryshme, si dhe nga figura me ndikim në industrinë e medias në Mretërinë e Bashkuar, SHBA dhe Australi. 

Gëzim Alpion, një akademik i nderuar me disa çmime ndërkombëtare, dhe i vlerësuar si themeluesi i studimeve për Nënë Terezën, është Profesor i Asociuar i Sociologjisë në Universitetin e Birminghamit (Mbretëria e Bashkuar), si dhe Anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Ai ka një BA nga Universiteti i Kajros dhe PhD nga Universiteti i Durhamit. Alpion është gjithashtu një dramaturg i shquar, ligjërues global dhe aktivist me ndikim në shoqërinë civile. Ndër botimet kryesore të Alpion përfshihen: Mother Teresa: Saint or Celebrity? (Routledge 2007), Madre Teresa: Santa o Celebrità? (Salerno Editrice 2008), If Only the Dead Could Listen (Globic Press 2008), Encounters with Civilizations: From Alexander the Great to Mother Teresa (Routledge 2017), Mother Teresa: The Saint and Her Nation (Bloomsbury 2020) – fitues në SHBA i Çmimit të Ekselencës në Botime të Shoqatës së Botuesve Katolikë (ACP) vitin 2023 në kategorinë e biografisë – dhe Saint Teresa of Calcutta’s Fame Capital (Routledge 2027). Ai është gjithashtu anëtar i bordeve editoriale të disa revistave shkencore, përfshirë Celebrity Studies. Aktualisht, Alpion po shkruan një libër mbi figurën e artistit në veprën e D. H. Lawrence.