Kreu Blog

Askush nuk ka të drejtë t’i kritikojë, t’i sulmojë apo t’i stigmatizojë të rikthyerit në besimin e krishterë për shkak të pagëzimit të tyre

Drini.us
-
0
Askush nuk ka të drejtë t’i kritikojë, t’i sulmojë apo t’i stigmatizojë të rikthyerit në besimin e krishterë për shkak të pagëzimit të tyre
Blerim Nika, Zvicër
____
Askush nuk ka të drejtë t’i kritikojë, t’i sulmojë apo t’i stigmatizojë të rikthyerit në besimin e krishterë për shkak të pagëzimit të tyre.
Po ashtu, nuk kanë të drejtë të heshtin institucionet shtetërore, të cilat kanë përgjegjësinë për ruajtjen, mbrojtjen dhe përcjelljen e kulturës, traditës dhe identitetit kombëtar shqiptar.
As kleri fetar nuk ka të drejtë t’i gjykojë e paragjykojë të rikthyerit për pagëzimin e tyre apo për angazhimin në ruajtjen e vlerave kombëtare. Secili duhet ta shikojë punën e vet, t’i njohë përgjegjësitë që ka dhe t’i përmbushë detyrimet e veta me ndërgjegje e përgjegjësi.
Besimi është çështje e ndërgjegjes personale, ndërsa kultura dhe tradita kombëtare janë vlera që kërkojnë përkushtim, respekt dhe përgjegjësi nga të gjithë.
Më 12.10.2026
_____
Shih videon:

Analisti Isa Mulaj mendon që “në vend të lirimit, Gjykata Speciale e Apelit në Hagë mund t’i ashpërsoj dënimet”

Drini.us
-
0
Analisti Isa Mulaj mendon që “në vend të lirimit, Gjykata Speciale e Apelit në Hagë mund t’i ashpërsoj dënimet”
Isa Mulaj, Istog
___
Institute for Economic Policy Research and Analyses (INEPRA)
Aktgjykimi dënues i shkallës së parë të Gjykatës Speciale të Kosovës në Hagë kundër Hashim Thaçit, Jakup Krasniqit, Kadri Veselit dhe Rexhep Selimit nuk ka shansa të anulohet në Gjykatën e Apelit. Jo se aktgjykimi nuk përmban të meta ose shkelje, kundërshtimi i të cilave mund të rezultoj në vendimin për zbutjen e dënimit apo eventualisht lirimin e ndonjërit nga të dënuarit, por se këtë nuk janë duke e lejuar as mbrojtja e të akuzuarve në Hagë, e aq më tepër trushpërlarët nga Ndërmarrja e Përbashkët Kriminale (NPK) në Kosovë. Kur Hashim Thaçi vetë dhe me ndihmën e dëshmitarëve të rëndësishëm siç ishte zëdhënësi i Shtëpisë së Bardhë, James Rubin, dhe komandanti i NATO-s për Evropë, gjenerali Wesley Clark, mundohej ta injoronte rolin dhe përgjegjësinë e tij në UÇK, doli një lajm bombastik me këtë titull: “Hashim Thaçi nuk ishte në UÇK, ai punonte për Shërbimin Sekret Francez si kontraktues i interesave serbe.” Kinse një gjë të tillë, siç është kopjuar në fotografinë e bashkangjitur, e kishte thënë avokati i tij mbrojtës Lluka Mishetiq.
Ndonëse menjëherë u denoncua publikisht si lajm i rrejshëm, për shkak se Mishetiq kurrë nuk e kishte thënë këtë gjatë seancave gjyqëqore, do t’i ndihmonte shumë Hashim Thaçit po që se avokati i tij e thotë dhe e paraqet këtë si provë në Gjykatën Speciale të Apelit, dhe në bazë të saj, të kërkoj lirimin e klientit të tij nga dënimi.
Kjo për shkakun se Hashim Thaçi ka qenë agjent i Drejtorisë së Përgjithshme për Siguri të Jashtme (DGSE) ose shërbimit të inteligjencës së Francës. Këtë e ka pohuar ish- shefi i DGSE-së, Peirre Siramy në dokumentarin e “Canal+” të Francës. Thaçi kishte qenë në kotakt me oficerin francez hulumtues për çështje të Ballkanit, Arnaud Danjean. Ky i fundit nuk ka pranuar të zbuloj hollësitë rreth veprimtarisë së Hashim Thaçit si agjent i DGSE-së, por u ka deklaruar të interesuarve se për këtë aferë mund të bisedoni me ish-ministrin e mbrojtjes Alain Richard. Vetë fakti se oficeri hulumtues për çështje të Ballkanit na rekomandon që për rolin e Hashim Thaçit në DGSE mund ta pyesni ish-ministrin francez të mbrojtjes, tregon se këtu ka shumëçka interesante, të dyshimt, dhe me pasoja që duhet ta dijë publiku.
Pavarësisht se çka dëshmon Pierre Siramy dhe çka mund të dëshmoj Alain Richard, do t’i injorojmë të gjitha si gjëra të paqëna ose nuk kanë ndodhur, se janë vetëm spekulime, dhe se pretendimi kinse avokati Mishetiq e ka thënë gjatë gjykimit këtë që shihet në fotografinë e bashkangjitur vërtetë është lajm i rrejshëm, gjendjen faktike e tregojnë provat.
Çka është prova e re dhe si i rrëzon ajo dënimet e formës së prerë?
Shpesh herë keni dëgjuar se si në Amerikë dikush dënohet me vdekje, aktgjykimi ekzekutohet duke e vrarë ose ekzekutuar të dënuarin, kurse pas 30 viteve shpallet i pafajshëm. Nuk po flasim për raste tjera të dënimeve me burgim afatgjatë dhe në fund shpalleni i pafajshëm, por pë raste kur personi i dënuar vritet me aktgjykim të gjykatës. Kjo ndodhë për shkak të provave të reja që i shqyrton gjykata, përmes të cilave zhbëhën ose zhvlerësohen dhe anulohen dënimet e mëparshme për të njëjtat raste, ose edhe të ndërlidhura. Provë e re, për shembull, është ajo që ia ka paraqitur Gjykatës Speciale avokati Mishetiq se si Gani Geci ka quajtur me armë në drejtim të Sandokanit dhe e ka vrarë. Kjo provë e pranuar nga Gjykata i rrëzon të gjithat versionet spakulative dhe qëllimisht shpifëse të gjertanishme, duke përfshirë edhe deklarimin e rrejshëm nën betim të Fadil Gecit, se Gania veç ka gju n’drejtim të tij, e sipas mjekësisë ligjore, ai [Sandokani] ka vdekë prej sulmit n’zemër para se me arritë plumat e Ganisë n’trup tina! Prova e re i rrëzon pretendimet e tilla të rrjeshme që janë krejtësisht të pakapashme për logjikën normale njerëzore, pavarësisht se a thotë kështu apo ashtu mjekësia ligjore, EULEX-i, apo se ekzistojnë disa aktgjykime paraprake të formës së prerë.
Në rastin e Hashim Thaçit, nëse paraqiten prova të reja, mund t’ia garantojnë lirimin nga dënimi në Gjykatë Speciale të Apelit. Akuza më e fortë përmes të cilës është dënuar, është përgjegjësia e tij për zhdukjen e Behajdin Hallaqit. Vetëm pas shpalljes së dënimit, mediat e kontrolluara nga financimet e dyshimta filluan ta përmendin emrin e tij, por vetëm në përpjekje për ta shfajësuar Thaçin, e jo duke sjellë ndonjë provë të re. Për shfajësimin e Thaçit nëpër media, u përdor një dëshmitar, Bedri Zyberaj, i cili, në një intervistë të Lirim Mehmetajt, pretendon se Gani Paçarizi ishte personi i fundit që ishte në shoqëri me Behajdinin. Zyberaj e tha këtë në shtator 2026 pas shpalljes së aktgjykimit dënues kundër Hashim Thaçit dhe Kadri Veselit, por të njëjtin version thotë se e ka dhënë kur është intervistuar më 2018 nga Prokurorinë Speciale të Kosovës dhe nga Dhomat e Specializuara në janar 2020. Për ta hutuar publikun përmes mediave, Zyberaj ankohet pse prokuroria e kishte hequr nga lista e dëshmitarëve dhe nuk e ka ftuar të dëshmonte. Çka kishte, dhe ende ka, për të dëshmuar Zyberaj rreth zhdukjes së Hallaqit? Se Gani Paçarizi, i cili është vrarë më 18.07.1998 ose pesë javë pas zhdukjes së Behajdinit, ishte i fundit që e ka përcjellë për në shtëpi në Prizren, e tani nuk dihet çka u bë me Bahajdinin? Kjo “dëshmi” e Zyberajt nuk është as informatë për shkak se nuk shpien askund. Prandaj, e ka injoruar Prokuroria, Dhomat e Specializuara, dhe Gjykata Speciale.
Gjykata u bazua në Komunikatën Nr. 61 të lëshuar më 30.10.1998 nga Shtabi i Përgjithshëm i UÇK-së (shiko dokumentin e bashkangjitur), ku në mesin e 54 të rënëve, figuron edhe Bejhajdin Hallaqi. Mirëpo, përderisa për të të gjithë 53 tjerët, për secilin veç e veç dihet saktë me data, vende, dhe mënyrën se si janë vrarë ose kanë rënë dhe ku i kanë eshtrat, vetëm për Behajdinin nuk ka kurrfarë të dhënash. Sipas Zyberajt, ai ka shkuar në shtëpi në Prizren, e tani ka rënë diku në betejë? Ku, dhe si? Hajt çele gur gojën, thuaje vendin dhe datën ku dhe kur ka rënë, a ka qenë edhe dikush me të, apo ai ishte fikall vetëm në betejë? Komunikata 61, sipas aktgjykimit të Gjykatës Speciale, e kishte futur emrin e Bahajdin Hallaqit se kinse ai kishte rënë dëshmorë në betejë, me qëllim për ta fshehur vrasjen e tij nga SHP i UÇK-së në Likovc të Skënderajt. Këtë e di më së miri Hashim Thaçi dhe Kadri Veseli. Deri më tani, kjo është provë më e besueshme, e jo pretendimet e Bedri Zyberajt “jo u shku te shpia në Prizren, jo Hashimi e Kadria s’janë kanë asajde, se me pas kanë unë i kisha pa!”
Provë e re që e zhbënë dhe anulon versionin e tanishëm të aktgjykimit për vrasjen e Behajdin Hallaqit, do të ishte nëse del dikush dhe tregon me cilën datë ose periudhë kohore është vrarë, çka u bë me trupin e tij, dhe ku i ka eshtrat. Le të del dikush ose vetëm një nga të gjithë këta protestuesit që po kërkojnë liri për çlirimtarët, të tregojnë, dhe Gjykata Speciale e Apelit patjetër se e merr për bazë si provë të re. Mos u bazoni në propagandën e Bedri Zyberajt, Lirim Mehmetajt, Shpend Gjocajt dhe vëllimin e madh të lloj-lloj spekulimesh që kanë për qëllim vetëm shfajësimin e Hashim Thaçit, por kurrsesi ndriçimin e zhdukjes së Behajdin Halaqit.
Ndonëse lajm i rrejshëm se kinse avokati Mishetiq ka thënë se Hashim Thaçi nuk ishte në UÇK, ai punonte në Shërbimin Sekret Francez si kontraktues i interesave serbe, mund t’i paraqitet gjykatës si provë e fortë ose e dorës së parë. A e dini pse? Dallimi është vetëm pse avokati Mishetiq nuk e ka thënë këtë, por gjithsesi mund ta thotë sepse është fakt, sidomos kjo pjesa e dytë. Pjesa e parë e fjalisë se Thaçi nuk ka qenë në UÇK, është e pavërtetë sepse demantohet me prova se ka qenë, madje në Kosovë e quajnë 1-shi i UÇK-së, pavarësisht mundimit të kotë të tij në Hagë për ta mohuar ndonjë rol me rëndësi. Por pjesa e dytë e fjalisë ose “Thaçi punonte për Shërbimin Sekret Francez si kontraktues i interesave serbe”, është fakt që mund të përdoret si provë e re në Gjykatën e Apelit. Avokati Mishetiq mund të ankohet dhe të na padisë secilin vetëm për atë se ai nuk e ka thënë një gjë tillë, por i njëjti avokat pajtohet dhe nuk mund ta mohoj faktin se Thaçi ishte agjent i DGSE-së që ka punuar për interesat e Serbisë deri në momentin e fundit kur është arrestuar. “Po, kjo është e vërtetë, por unë nuk e kam thënë këtë”, mund të përgjigjet avokati Mishetiq. Vetëm për shkak se nuk e ka thënë avokati, është cilësuar si lajm i rrejshëm. Kaq. Përndryshe, ja se çka tregojnë provat për Hashim Thaçin si agjent i DGSE-së dhe kontraktues i interesave serbe.
Franca është një ndër 12 shtetet themeluese të NATO-s, por në vitin 1966 ishte tërhequr nga struktura e komandës së bashkuar, të cilës iu ribashkua më 2009. Gjatë luftës në Kosovë, ishte pjesë e aleancës por jo edhe e komandës së bashkuar të NATO-s. Kishte interesat e veta, që dyshohej se favorizonin Sërbinë, dhe Hashim Thaçin si agjent të DGSE-së. Pas luftës, forcat paqëruajtëse franceze u vendosën në sektorin verior të Kosovës, ose në atë pjesë që Hashim Thaçi kishte planifikuar t’ia japë Sërbisë. Po të ishin vendosur francezët në sektorin e lindjes, atëherë Thaçi do të interesohej t’ia japë Sërbisë vendbanimet e rajonit të Gjilanit si Ranillugu, Parteshi, Pasjani, Kllokoti. Problemi ishte se francezët nuk e kishin komandën atje por në Mitrovicë, kështu që, për t’i realizuar interesat serbe, Thaçit si spiun i DGSE-së iu desht të përqëndrohet në atë pjesë për t’ia dhënë Sërbisë. Për ta realizuar planin e tij, Thaçi përdorte edhe gjuhë fyese kundër shtetit dhe popullsisë së Kosovës, e në veçanti kundër shqiptarëve të vrarë dhe të dëbuar nga ajo anë, se ajo pjesë është dhuratë e Rankoviçit që nuk duhet t’i përket Kosovës.
Përveç kësaj retorike fyese, Thaçi kishte punuar konkretisht shumë për t’ia dhënë Sërbisë pjesën veriore të Kosovës, për shkak se kështu ishte marrë vesh me DGSE-në dhe KFOR-in francez në terren. Duke e ditur se kërkohet një konsensus më i madh ndërkombëtar, Thaçi ishte angazhuar ta korruptoj ose blejë me pare edhe Amerikën për planin e tij të DGSE-së. Paguante nga buxheti i shtetit të Kosovës njerëz dhe kompani që të lobojnë për “korrigjim kufinjësh” (ndarjen e Kosovës). Ky në njërën anë, e Serbia në anën tjetër, për qëllimin e tyre. Kur mendoj se çdo gje është gati, i hipi aeroplanit për të shkuar në Amerikë vetëm që ta nënshkruaj ose finalizoj marrëveshjen. Nuk llogariti se amerikanët ishin duke e pritur në Vjenë, prej nga e kthyen mprapsht në Kosovë, e nga këtu në Hagë, për t’i treguar se tash e tutje nuk mundesh, siç i thoshe Adem Grabovcit në bisedë telefonike “hajt se luj koqe unë me ta!” Kurse për planin e copëtimit të Kosovës, këtu në Hagë je i lirë të thuash se veriu i Kosovës është dhuratë e Rankoviqit, Istogu dhuratë e Miliq Kërstës, Prizreni vendlindja e Ivica Daçiqit, Albin Kurti le të shkoj atje në Vlladimir e le ta çliroj nga Mali i Zi, Liburn Aliu le të shkoj ta çliroj Preshevën, e kështu me radhë.
Aferat politike dhe të inteligjencës së Vlorave me “loçkat, shpirtat, dhe zemrat”
NPK-ja nuk përbëhët vetëm nga ata që gjinden në Hagë por edhe nga bashkpunëtorët e tyre në terren të cilët janë prekur shumë nga dënimi i Gjykatës Speciale. Më së shumti duket të jetë prekur Vlora Çitaku, ish-përkthyesja e Hashim Thaçit, dhe e privilegjuara me pozita të ndryshme siç është ambasadore e Kosovës në SHBA. Ajo është mësuar të qarkulloj, të ketë takime, kontakte dhe biseda me diplomatë të ndryshëm, por kjo nuk e bënë profesioniste të lëmisë dhe me karakter. Më tepër është tërheqëse bukuria e saj, e cila poashtu është pjesë përbërëse e diplomacisë dhe çdo profesioni tjetër, por jo e vetmja dhe vendimtarja. Alistair Campbell, ish-këshilltar i kryeministrit Britanik, Tony Blair, tregon se si Vlora e kishte ftuar për kafe, ku me ditë se për çfarë qëllimi, por ai thoshte si me buzëqeshje, se e kishte refuzuar.
Pas shpalljes së aktgjykimit nga Gjykata Speciale më 16.09.2026 dhe komentit nga ambasadori britanik, Vlora Çitaku i reagon publikisht: “Mos na qitni hi syve!” Vlora e përdorë gabimisht në shumës këtë reagim, pasi komenti i ambasadorit kishte për qëllim t’ua hapë sytë kosovarëve. Nëse Vlora e kanë thënë në shumës por e ka menduar në njëjës ose personalisht, atëherë mund të kuptohet se ti [ambasadori i tanishëm britanik në Kosovë] nuk je i bukur dhe seksi si Alistair Campbell, mos me qit hi syve se po t’shoh. Pse Vlora nuk e ftoj privatisht për kafe ambasadorin sikur Alistairin por paraprakisht e akuzoj publikisht? A mos është se kjo i zgjedh diplomatët në bazë të pamjes, e jo të karakterit dhe diplomacisë? Ndoshta, për shkak se nuk ka pasur punë diplomatike me racat dhe kulturat tjera të Britanisë, nuk i ka rastisur lagjet e tëra gati si “no go zone” në Birmingham, Bradford, apo Oldham plot xhupa nga India, Pakistani, Banglladeshi, Shri Lanka, etj., të gjithë këta, brenda një shteti (atje nuk ka dhe nuk vlejnë “dhuratat e Rankoviqit” për t’i hequr qafe nga integriteti territorial shtetëror). Vlora mund t’i pyes për këtë edhe politikanët nga partitë tjera të Kosovës që kanë studiuar atje, si për shembull Lumir Abdixhikun nga LDK dhe Artane Rizvanollin nga VV, se si xhupat e Azisë në lagjen Shellton në çdo lloj gjelle qesin byber t’djegst me kacija, aq të djegst sa që veç një lugë me kërku, t’shkojnë lotët gurrë.
Por Vlora Çitaku nuk duket se mund të ketë kaq diferencime në qëndrimet e saj prej Alistair Campbell, tek Jonathan Hargreaves, e deri tek ata që u qesin gjellërave byber t’djegst me kacija. Më tepër se kacijat me byber t’djegst, këtë e ka djegur fakti qysh ia nxunën n’fyt Hashim Thaçit në aeroportin e Vjenës marrëveshjen finale për ndarjen e Kosovës. Përpos Amerikës, Vlora e din se kush tjetër ia u djegu atë marrëveshje, prandaj dihet se kujt dhe pse iu drejtua me akuzën e djegst: “Mos na qitni hi/byber syve!”
Një Vlorë tjetër, por gjithsesi më e famshme, e përfshirë në skandale duke e keqpërdorur pozitën zyrtare, është Vlora Hyseni. Ajo u shkarkua nga pozita e zëvendësdrejtoreshës së Agjencisë së Kosovës për Inteligjencë (AKI). Arsyet nuk u bënë të njohura për publikun. Pas shkarkimit, ajo u emërua në krye të Shërbimit Informativ të Shtetit (SHISH) të Shqipërisë. Pas shpalljes së aktgjykimit nga Gjykata Speciale e Hagës, më 22.09.2026 Vlora Hyseni u suspendua nga detyra, u vu në arrest shtëpiak dhe ndaj saj janë duke vazhduar hetimet penale për kepërdorim të detyrës zyrtare. Inteligjencën dhe insfrastrukturën e sigurisë shtetërore e kishte reduktuar dhe sakrifikuar në dashurinë e saj me Ergys Agasin, siç është vërtetuar, në mes tjerash, me mesazhet e saj, si vijon:
“…Shpirt, mos e përdor atë numrin tjetër sonte, se çunat ia kanë çuar veshin. Flej rehat. Të du…!”
“…Flej rehat, zemër, krejt radarët e shtetit i mbyll për ty…”.
Eh qishtu, këto Vlorat për interesat e veta personale romantike na bënë horë ne shqiptarëve si shtet, si në Kosovë, ashtu edhe në Shqipëri. Emri ose shprehja “horë” që e përdorim në shqip, rrjedh nga gjuha angleze “whore” (lexohet “horë”), ose, ndoshta gjuha angleze e ka huazuar nga gjuha shqipe me të njëjtin shqiptim duke e shkruar si “whore”, dhe me të njëjtin kuptim. Për të dy gjuhët, së pari mund t’i pyesni të dy Vlorat, jo vetëm pse këto e dijnë mjaft mirë gjuhën angleze, por edhe te provat nga përvoja e tyre me shprehjet shoqëruese si “shpirt, loçkë, zemër.” Disa po mendojnë se kështu ose me këto skandale në institucionet tona shtetërore mbrohen “çlirimtarët” e dënuar në Hagë. Sikur t’i spastrojmë institucionet shtetërore nga metodologjia dhe njerëzit e tillë, në cilën lloj mbrojtje dhe të personave tjerë duhet të bazohemi ose t’iu besojmë? Mos e çoni ma larg aftësinë dhe seriozitetin e argumenteve për mbrojtjen e “çlirimtarëve” në Gjykatën e Apelit në Hagë, por çka mund të pritet edhe nga Ganja (Ganimete Musliu), katunarja e cila në Kuvendin e Kosovës qershiave iu thotë “qurrshija”?

Nga kombi në shtet

Drini.us
-
0
Nga kombi në shtet

Safet Sadiku, Zvicër

Vetëdija kombëtare, shtetësia moderne, siguria dhe integrimi i brendshëm mbarëshqiptar në Gadishullin Ilirik përmes referendumeve, përbëjnë shtyllat themelore të zhvillimit demokratik dhe të së ardhmes së shqiptarëve. 

Përmes referendumeve të lira, të drejta dhe demokratike, të organizuara në përputhje me kushtetutat dhe të drejtën ndërkombëtare, qytetarët mund të shprehin vullnetin e tyre për çështje me rëndësi kombëtare, për forcimin e institucioneve, thellimin e bashkëpunimit ndërshqiptar dhe zhvillimin e mekanizmave të përbashkët ekonomikë, kulturorë e arsimorë. Një proces i tillë duhet të synojë forcimin e sigurisë kolektive, ruajtjen e paqes dhe të stabilitetit rajonal, si dhe ndërtimin e një hapësire bashkëpunimi ku identiteti kombëtar të bashkëjetojë me respektimin e sovranitetit shtetëror, të drejtave të pakicave dhe parimeve demokratike.

Kështu, referendumi mund të shërbejë si instrument i sovranitetit qytetar, i integrimit paqësor dhe i konsolidimit të vetëdijes kombëtare, duke e orientuar të ardhmen e shqiptarëve drejt bashkëpunimit, zhvillimit të qëndrueshëm dhe një pozite më të fortë në Evropë. Gjithmonë historia e një kombi nuk përcaktohet vetëm nga mënyra se si ai e ruan kujtesën e së kaluarës, por edhe nga aftësia që ka për ta kuptuar të tashmen dhe për të ndërtuar të ardhmen e vet mbi institucione të qëndrueshme, mbi dijen, mbi përgjegjësinë qytetare dhe mbi një vizion të qartë për vendin që dëshiron të zërë në botën moderne.

Për këtë arsye, pyetja se kush jemi si komb nuk mund të ndahet përfundimisht nga pyetja se çfarë shteti ndërtojmë, çfarë institucionesh krijojmë, çfarë marrëdhënieje vendosim ndërmjet qytetarit dhe pushtetit dhe çfarë kapacitetesh jemi në gjendje të krijojmë për të mbrojtur dhe zhvilluar interesin publik. Pikërisht në këtë hapësirë ndërmjet kombit dhe shtetit vendoset ky studim, me qëllim që t’iu përgjigjem shumë pyetjeve të publikut. Titulli “Nga kombi te shteti” nuk është vetëm një formulim tematik, por përmbledh një rrugëtim të tërë të mendimit. Ai niset nga vetëdija kombëtare, nga identiteti, historia, gjuha, kultura dhe kujtesa e përbashkët, por nuk ndalet aty.

Një komb mund ta ketë të fortë vetëdijen për identitetin e vet dhe, megjithatë, të përballet me pyetjen shumë më të vështirë se si kjo vetëdije mund të shndërrohet në institucione funksionale, në kulturë juridike, në ekonomi të qëndrueshme, në administratë profesionale, në siguri, në arsim cilësor dhe në një sistem demokratik ku qytetari nuk është vetëm bartës i një identiteti, por edhe subjekt i të drejtave dhe përgjegjësive shtetërore. Ky dallim është thelbësor. Kombi është më shumë se shteti, por shteti është një nga instrumentet kryesore përmes të cilit një shoqëri organizon jetën e saj të përbashkët. Për këtë arsye, vetëdija kombëtare dhe vetëdija shtetërore nuk duhet të shihen si koncepte konkurruese, por si dy dimensione që mund të plotësojnë njëri-tjetrin.

Vetëdija kombëtare i jep shoqërisë ndjenjën e përkatësisë dhe të vazhdimësisë historike, ndërsa vetëdija shtetërore i mëson asaj se si kjo përkatësi duhet të shndërrohet në përgjegjësi, në institucione, në respekt për ligjin dhe në aftësi për të mbrojtur interesin publik. Në këtë kuptim, një nga pyetjet themelore të këtij libri është: A mjafton të duam vendin tonë, apo duhet të dimë edhe ta ndërtojmë atë? Përgjigjja që përshkon të gjithë argumentin është se dashuria për vendin është një pikënisje e rëndësishme, por nuk është e mjaftueshme.

Ajo duhet të shoqërohet me dije, me institucione, me kapacitete dhe me përgjegjësi. Një shoqëri mund ta dëshirojë një ndryshim të madh politik ose kombëtar, por për ta bërë atë të qëndrueshëm duhet të dijë çfarë kërkon, cilat janë pasojat e tij, cilat institucione preken, cilat burime kërkohen dhe cilat procedura juridike e demokratike duhet të ndiqen. Këtu merr kuptim formula që përshkon pjesë të rëndësishme të këtij libri:

ME DASHTË, ME DITUR, ME PASUR.

Të duash është të kesh vullnetin për të vepruar. Të dish është të kesh aftësinë për të kuptuar rrugën dhe pasojat e veprimit. Të kesh është të disponosh burimet njerëzore, ekonomike, institucionale dhe teknologjike që e bëjnë të mundur realizimin e një projekti. Por në një shtet modern këto tri shtylla duhet të plotësohen edhe nga dy të tjera: me mbrojtur dhe me zhvilluar. Vullneti pa dije mund të prodhojë entuziazëm pa rezultat. Por, dija pa kapacitete mund të mbetet vetëm projekt, kurse burimet pa institucione mund të shpërdorohen, ndërsa ajo që ndërtohet pa mekanizma mbrojtjeje mund të dëmtohet nga krizat dhe kërcënimet.

Prandaj, formula merr kuptimin e plotë vetëm kur shndërrohet në një cikël të vazhdueshëm:

ME DASHTË, ME DITUR, ME PASUR, ME MBROJTUR, ME ZHVILLUAR.

Kjo qasje e çon diskutimin nga simbolika te përgjegjësia dhe nga aspirata te kapaciteti shtetëror. Në këtë studim, siguria nuk trajtohet si një fushë e kufizuar vetëm te policia, ushtria apo shërbimet e sigurisë. Siguria e një shteti modern është shumë më e gjerë dhe lidhet me funksionimin e institucioneve, sundimin e ligjit, qëndrueshmërinë ekonomike, mbrojtjen e infrastrukturës kritike, sigurinë energjetike, sigurinë kibernetike dhe informative, mbrojtjen civile, aftësinë e shoqërisë dhe aftësinë e institucioneve për të reaguar ndaj krizave.

Një shtet që nuk arrin të mbrojë sistemet e veta digjitale, ekonominë, informacionin publik, institucionet demokratike dhe qytetarët e tij nuk mund të konsiderohet plotësisht i aftë të përballojë sfidat e kohës sonë. Pikërisht këtu qëndron lidhja ndërmjet vetëdijes shtetërore dhe sigurisë. Një qytetar që respekton ligjin, që kërkon llogaridhënie nga institucionet, që verifikon informacionin para se ta përhapë, që merr pjesë në proceset demokratike dhe që kupton se institucionet publike janë pasuri e përbashkët, kontribuon drejtpërdrejt në aftësinë e shtetit.

Po kështu, një institucion që vepron me profesionalizëm, transparencë dhe përgjegjësi krijon besim publik dhe, përmes këtij besimi, forcon sigurinë e përgjithshme të shoqërisë. Prandaj, siguria nuk duhet të vendoset përballë demokracisë, por të kuptohet si një nga kushtet e funksionimit të saj. Një shtet i sigurt nuk është thjesht ai që ka mjete për të reaguar ndaj kërcënimeve, por ai që ka institucione të afta për t’i parandaluar, për t’i menaxhuar dhe për t’i kapërcyer ato pa cenuar ligjin dhe të drejtat e qytetarëve. Në këtë këndvështrim, kjo analizë e trajton edhe çështjen e integrimit të brendshëm mbarëshqiptar. Kjo çështje nuk paraqitet si një formulë e thjeshtë politike dhe as si një rezultat që duhet të arrihet pavarësisht rrethanave, por si një proces që kërkon të shqyrtohet me seriozitet historik, juridik, institucional, ekonomik dhe shoqëror.

Shqiptarët jetojnë në hapësira të ndryshme politike dhe juridike, brenda shteteve me kushtetuta, institucione dhe detyrime ndërkombëtare të ndryshme. Prandaj, çdo kërkesë për një afrim më të madh duhet të fillojë nga realiteti ekzistues dhe nga rrethanat historike që e kanë formësuar atë. Respektimi i normave juridike në fuqi duhet të ecë paralelisht me zhvillimet e kohës, me përparimin teknologjik, me proceset demokratike dhe me respektimin e realiteteve të identiteteve kombëtare në një bashkësi, komunë apo njësi të caktuar vendore. Megjithatë, respektimi i normave juridike në fuqi nuk nënkupton se çdo rregull, strukturë institucionale apo realitet i trashëguar duhet të mbetet përgjithmonë i pandryshueshëm.

Historia e rajonit tregon se shqiptarët, në periudha të ndryshme, kanë jetuar nën sisteme politike dhe juridike që kanë kufizuar ose kanë cenuar në mënyrë të pabarabartë të drejtat e tyre. Prandaj, vetë rendi juridik demokratik duhet të krijojë mundësinë që normat dhe institucionet të reformohen, të përshtaten dhe, kur është e nevojshme, të ndryshohen përmes procedurave kushtetuese, ligjore dhe demokratike.

Kjo logjikë nuk e zvogëlon aspak idenë dhe kërkesën për integrim mbarëshqiptar, përkundrazi, e bën atë më të studiuar, më të përgjegjshme dhe më të realizueshme. Integrimi mund të fillojë nga fusha ku bashkëpunimi është i dobishëm dhe i mundshëm: ekonomia, infrastruktura, arsimi, teknologjia, tregtia, energjia, shëndetësia, administrata, digjitalizimi, kërkimi shkencor, mbrojtja civile dhe mekanizmat e reagimit ndaj krizave.

Sa më shumë që institucionet dhe qytetarët arrijnë të krijojnë standarde të përbashkëta dhe mekanizma të koordinuar, aq më shumë krijohet një hapësirë funksionale ku kufijtë administrativë nuk pengojnë bashkëpunimin, lëvizjen, shkëmbimin ekonomik dhe zhvillimin e përbashkët. Këtu lind edhe një çështje tjetër e rëndësishme e këtij trajtimi: integrimi funksional mund të jetë një shkallë e ndërmjetme në mes bashkëpunimit të zakonshëm dhe ndryshimeve më të thella institucionale. Ai mund të krijojë besim, të testojë kapacitetet, të tregojë se cilët mekanizma funksionojnë dhe të ndërtojë gradualisht një kulturë të qëndrueshme bashkëpunimi.

Në vend që diskutimi të fillojë vetëm nga pyetja se cili duhet të jetë menjëherë rezultati përfundimtar politik, ai mund të fillojë edhe nga një pyetje më konkrete: çfarë mund të bëjmë së bashku sot, në mënyrë të ligjshme, demokratike dhe me përfitim të drejtpërdrejtë për qytetarët? Në këtë kuptim, integrimi nuk duhet të shihet vetëm si një rezultat përfundimtar, por edhe si një proces i ndërtimit të kapaciteteve, besimit dhe institucioneve të përbashkëta. Një proces i tillë mund të fillojë me marrëveshje dhe projekte konkrete, të vazhdojë me harmonizimin e standardeve dhe të procedurave dhe, nëse krijohen kushtet politike, juridike dhe demokratike, të hapë rrugë edhe për forma më të thella të organizimit dhe të bashkëpunimit ndërmjet shqiptarëve në Gadishullin Ilirik.

Në këtë mënyrë, respektimi i ligjit dhe synimi për integrim nuk janë në kundërshtim me njëri-tjetrin. Përkundrazi, ligji krijon kuadrin brenda të cilit ndryshimi mund të kërkohet, diskutohet, miratohet dhe zbatohet në mënyrë paqësore e demokratike. Ajo që është e rëndësishme është që realiteti juridik të mos trajtohet si diçka e ngrirë në kohë, por si një rend që mund të zhvillohet përmes proceseve të ligjshme dhe të kontrollueshme, ndërsa vullneti qytetar mbetet një nga burimet themelore të legjitimitetit demokratik.

Kjo qasje është veçanërisht e rëndësishme për hapësirat shqiptare në Gadishullin Ilirik. Në vend që qytetet dhe komunitetet shqiptare të shihen vetëm përmes kufijve administrativë që i ndajnë, ato mund të studiohen edhe përmes funksioneve që mund t’i afrojnë: infrastruktura, ekonomia, arsimi, teknologjia, tregu i punës, kultura, shërbimet publike, mbrojtja civile dhe bashkëpunimi institucional.

Në një vizion të tillë, Mitrovica, Gjirokastra, Presheva, Struga, Tutini, Plava e Gucia dhe, në një proces më të gjerë, edhe hapësirat shqiptare të Janinës, Artës, Igumenicës etj., mund të studiohen jo vetëm si realitete juridikisht identike, të cilat padyshim kërkojnë një proces administrativ për t’u bërë të tilla, nëse nuk anashkalohet foktori historik, siç ka ndodhur gjer më tani, por ato të paktën të shihen si pjesë të një hapësire njerëzore, ekonomike dhe kulturore ku bashkëpunimi funksional mund të krijojë vlera të reja.

Kjo është edhe arsyeja pse ky studim nuk e trajton integrimin si një koncept vetëm territorial, sepse dhuna dhe gjenocidi kur është marrë teritori duhet të trahjtohet nga aspekti historik. Ndërkohë, integrimi sot që flasim mund të jetë gjithashtu integrim i funksioneve, i standardeve, i dijes, i ekonomisë dhe i mundësive për qytetarin. Një qytetar duhet të jetë në gjendje të përfitojë nga standarde sa më të ngjashme të shërbimeve, nga procedura më të thjeshta administrative, nga mundësitë e përbashkëta ekonomike dhe nga një hapësirë më e gjerë bashkëpunimi, pavarësisht se në cilën anë të kufirit administrativ jeton. Në këtë pikë, heqja e burokracisë bëhet një element i rëndësishëm i integrimit modern.

Integrimi nuk duhet të prodhojë domosdoshmërisht më shumë institucione, më shumë formularë dhe më shumë procedura.

Përkundrazi, një nga matësit e suksesit të tij duhet të jetë aftësia për ta bërë jetën e qytetarit më të thjeshtë, më të shpejtë dhe më funksionale. Teknologjia dhe digjitalizimi luajnë këtu një rol të veçantë, duke mundësuar njohjen reciproke të dokumenteve, shkëmbimin e të dhënave aty ku lejohet nga ligji, shërbime më të shpejta dhe procedura administrative më pak të kushtueshme. Nëse një ditë do të ndërmerreshin hapa më të mëdhenj politikë ose kushtetues, ata do të kërkonin një shkallë shumë më të lartë të përgatitjes. Pikërisht këtu hyn në diskutim referendumi. Referendumi nuk duhet parë vetëm si një ditë votimi, por si një proces demokratik që kërkon pyetje të qartë, informacion të verifikueshëm, debat publik, transparencë, garanci procedurale dhe respektim të kushtetutës dhe ligjit. Qytetari që voton për një ndryshim të madh duhet të dijë jo vetëm se çfarë dëshiron, por edhe se çfarë ndryshon, çfarë përgjegjësish krijohen, çfarë institucionesh preken dhe cilat janë pasojat juridike, ekonomike dhe shoqërore të vendimit.

PLATFORMA PËR REFERENDUM KOMBËTAR DHE DRAFTI JURIDIK SI BAZË E VENDIMMARRJES QYTETARE

Njëkohësisht, propozimet konkrete të paraqitura në këtë proces duhet të kuptohen si pjesë përbërëse e Platformës për Referendum Kombëtar dhe e Draftit Juridik, i cili është përgatitur si një dokument juridik i konsoliduar, i ndërtuar mbi konsultime dhe shqyrtime me ekspertë të fushave të ndryshme, me qëllim që qytetari, përpara se të votojë, të ketë përpara vetes jo vetëm idenë politike dhe objektivin e përgjithshëm të referendumit, por edhe përmbajtjen juridike të ndryshimeve që propozohet të miratohen, mënyrën se si ato do të organizohen në sistemin institucional, të drejtat dhe përgjegjësitë që do të burojnë prej tyre, si dhe rrugën përmes së cilës vendimi qytetar do të shndërrohet në norma, institucione dhe mekanizma konkretë të zbatimit.

Në këtë kuptim, Drafti Juridik nuk paraqitet si një ligj që ekziston tashmë dhe që është në fuqi, por si një projekt juridik i përgatitur për vendimmarrje qytetare, ku përmbajtja e tij bëhet objekt i referendumit dhe, nëse qytetarët e miratojnë, ai shërben si bazë për fuqizimin juridik të ndryshimeve të propozuara, në përputhje me procedurat që do të përcaktohen për miratimin, harmonizimin dhe zbatimin e tyre. Këtu qëndron edhe dallimi themelor midis një dokumenti të zakonshëm programatik dhe një Drafti Juridik të vendosur përpara qytetarit për referendum, sepse qytetari nuk ftohet vetëm të shprehë një qëndrim të përgjithshëm mbi një ide politike, por të njihet paraprakisht me një paketë të strukturuar propozimesh, të kuptojë se çfarë ndryshimesh synohen, cilat institucione preken, cilat të drejta dhe përgjegjësi përcaktohen, cilat mekanizma të rinj parashikohen dhe çfarë rruge juridike hapet në rast të miratimit të tyre.

Prandaj, qëllimi i Draftit Juridik është pikërisht qartësimi i qytetarit, sepse qytetari duhet të dijë se për çfarë po voton, çfarë përmban paketa juridike, çfarë ndryshon me miratimin e saj, cilat janë institucionet përgjegjëse për zbatimin dhe si lidhet vendimi i referendumit me fuqizimin juridik të ndryshimeve të propozuara. Në modelin e paraqitur nga Platforma për Referendum Kombëtar, referendumi merr kështu një kuptim më të gjerë se një akt i vetëm votimi, sepse ai vendoset në një proces të plotë ku vullneti qytetar lidhet me një objekt të qartë, objektivi lidhet me një dokument juridik të përgatitur, dokumenti juridik i paraqitet qytetarit për shqyrtim dhe vendimmarrje, ndërsa miratimi qytetar krijon mandatin demokratik për ndërmarrjen e hapave juridikë dhe institucionalë të nevojshëm për fuqizimin dhe zbatimin e tij. Në këtë aspekt, dallimi është rrënjësor, sepse një propozim politik mund të shprehë një vizion, një synim ose një kërkesë, ndërsa një Draft Juridik i përgatitur për referendum synon ta bëjë këtë vizion të kuptueshëm në terma juridikë, institucionalë dhe praktikë, duke i dhënë qytetarit mundësinë të vendosë mbi një përmbajtje të përcaktuar dhe jo vetëm mbi një deklarim të përgjithshëm.

Nëse referendumi e miraton këtë paketë, atëherë vullneti i shprehur nga qytetarët bëhet pikënisje për fuqizimin juridik të ndryshimeve të propozuara dhe për zbatimin e tyre përmes mekanizmave përkatës ligjorë dhe institucionalë, duke e lidhur drejtpërdrejt vendimmarrjen demokratike me përgjegjësinë për zbatimin, kontrollin dhe vlerësimin e rezultateve.

Kjo logjikë mund të përmblidhet në formulën themelore: PLATFORMA PËR REFERENDUM KOMBËTAR, DRAFTI JURIDIK, INFORMIMI, REFERENDUMI, MIRATIMI QYTETAR, FUQIZIMI JURIDIK, ZBATIMI INSTITUCIONAL, KONTROLLI, PËRGJEGJËSIA dhe, në një kuptim më të gjerë të transformimit të propozuar: VULLNETI QYTETAR, REFERENDUMI, MANDATI DEMOKRATIK, DRAFTI JURIDIK, PAKETA LIGJORE, FUQIZIMI JURIDIK, HARMONIZIMI INSTITUCIONAL, SIGURIA, dhe ZHVILLIMI.

Prandaj, qytetari duhet ta ketë të qartë se Platforma për Referendum Kombëtar shpreh vizionin dhe objektivat e propozuara, ndërsa Drafti Juridik përmban mënyrën se si këto objektiva përkthehen në një strukturë të përcaktuar juridike dhe institucionale përpara se ato të vendosen në votim. Nëse qytetarët e miratojnë këtë përmbajtje përmes referendumit, atëherë fillon faza e fuqizimit dhe e zbatimit juridik, ku vendimi i qytetarëve duhet të përkthehet në akte, institucione, procedura dhe mekanizma konkretë.

Pikërisht këtu qëndron dallimi midis asaj që propozohet dhe asaj që është në fuqi, sepse Drafti Juridik është i përgatitur për të qenë objekt i vendimmarrjes qytetare dhe, në rast miratimi, për të shërbyer si bazë e procesit të fuqizimit juridik, ndërsa ligji në fuqi është norma që tashmë ka kaluar procedurat përkatëse dhe prodhon efekte juridike.

Në këtë mënyrë, qytetari nuk lihet përballë një ideje abstrakte, por përballë një dokumenti të strukturuar, të shpjeguar dhe të konsultuar, për të cilin ai mund të marrë një vendim të informuar, duke e bërë referendumin jo vetëm një mekanizëm të shprehjes së vullnetit, por edhe pikën lidhëse midis vullnetit qytetar, përmbajtjes juridike, fuqizimit të normës dhe përgjegjësisë institucionale për zbatimin e saj.

(Vijon)

Shqiptar Shaljani rreth rikthimit të djeshëm tek rrënjët e krishtera në Zogaj të Shalës së Bajgorës në Vushtrri

Drini.us
-
1
Shqiptar Shaljani rreth rikthimit të djeshëm tek rrënjët e krishtera në Zogaj të Shalës së Bajgorës në Vushtrri
____
RIKTHIMI TE RRËNJËT NUK ËSHTË PËRÇARJE !
Një përgjigje për «Zërin e Vushtrrisë» dhe portaleve të territ
____
Së pari, mirënjohje e përzemërt për të gjithë shqiptarët e vullnetit të mirë, e veçmas për miket e miqtë që, gjatë këtyre dy viteve, më kanë mbështetur mua dhe aktivistët e rikthimit moralisht e shpirtërisht.
Sipas informacioneve të përcjella nga persona të përfshirë drejtpërdrejt në këtë veprimtari, rreth 40 mijë shqiptarë në Kosovë janë rikthyer te besimi i të parëve, pa përfshirë mërgatën. Kjo shifër nuk është statistikë zyrtare publike, por një vlerësim i përcjellë nga burime të përfshira në këtë proces. Është një zhvillim që meriton të trajtohet me seriozitet, jo të mbulohet me paragjykime.
Pagëzimi djeshëm i një grupi nga bija e bijë të këtij kombi , në Zogaj të Shalës së Bajgorës, në komunën e Vushtrrisë, pikërisht në vendin ku u bekua guri i themelit të kishës së ardhshme, është pjesë e këtij rrugëtimi , ka nxitur reagime të shumta e në disa raste edhe të çuditëshme !
Portali «Zëri i Vushtrrisë» e pagëzoi ngjarjen me një titull tjetër: «Rikthimi te nxitja e përçarjes».
Vërtetë ?
Ku qëndron përçarja kur shqiptarët, me vullnet të lirë, zgjedhin besimin e tyre dhe kërkojnë të ruajnë trashëgiminë historike? Nëse ka shkelje ligjore, le të paraqiten faktet. Por liria e ndërgjegjes nuk është faj, pagëzimi nuk është provokim dhe kërkesa për një kishë nuk është vetvetiu nxitje e përçarjes.
E tani, një pyetje hipotetike për «Zërin e Vushtrrisë» dhe portalet e ngjashme: Cila është qendra juaj e orientimit editorial — Beogradi, Ankaraja, Katari apo Kandahari?
Pyetje retorike, natyrisht; jo akuzë për lidhje të paprovuara. Por kur çdo hap drejt rrënjëve tona iliro-arbërore shndërrohet në alarm, publiku ka të drejtë të kërkojë gazetari të paanshme, fakte dhe respekt për lirinë e qytetarëve.
Sa për ne, guri i bekuar mund të jetë larguar, por kujtesa nuk zhduket. Kisha katolike shqiptare në Zogaj mbetet synimi ynë dhe do të vazhdojmë të punojmë për realizimin e saj, sipas procedurave përkatëse dhe në respekt të ligjit.
Portaleve që na përcjellin me kaq zell, u themi me ironi: faleminderit për vëmendjen! Nëse ju kushton «çmimin e çmendurisë» të raportoni për çdo hap tonin, faturën e titujve tuaj llogariteni vetë. Ne kemi punë më të rëndësishme.
Rikthimi te rrënjët nuk ndalet nga titujt e portaleve. Guri mund të hiqet, por historia nuk fshihet; kujtesa nuk shuhet dhe vullneti nuk dorëzohet!
Tempuj të kujtesës shqiptare do të ngrihen në zemër të Kosovës!

Skenë e absurditetit, poezi elegjiake nga Arif Ejupi

Drini.us
-
0
Skenë e absurditetit, poezi elegjiake nga Arif Ejupi

SKENA TË ABSURDITETIT

Të krimit, të gozhdimit,
të kërcënimit dhe të linçimit,
të gjakut dhe të varreve,
të tekave dhe të hakmarrjeve,
që prangojnë duar e këmbë,
që na bëjnë të na vijë turp
kur veten shohim në pasqyrë.

T’i thërrasim mendjes së turbulluar
e ndërgjegjes së rrënuar,
ta ndërpresim këtë ves të ndytë,
të mos ia nxjerrim njëri-tjetrit sytë!

Ç ‘është kjo çmenduri e ky absurditet?
Babai djalin vret e djali nënën,
burri gruan, vëllai vëllain,
shoku shokun, miku mikun.

Jemi çmendur dhe verbëruar,
duke u bërë dorë e zgjatur e armikut!

Ves i lig, ves i ndytë!
Nëpër shekuj i kemi nxjerrë
njëri-tjetrit sytë.

Lëmshit të krijuar
asnjëherë nuk i është gjetur filli!

Mjaft me vrasje!
Mjaft me varre!
Mjaft me urrejtje, dhunë e hakmarrje!

Të ndërpritet kjo çmenduri,
ky mjerim dhe kjo ngrënie e vetvetes!

Arif Ejupi, Gjenevë, 12 tetor 2026

Emri dëshmi e identitetit personal e kombëtar

Drini.us
-
0
Emri dëshmi e identitetit personal e kombëtar

Nail Draga, Ulqin

Diskursi kulturor

Emri  i çdo individi paraqet çështje më rëndësi  jo vetëm personale, familjare e shoqërore por edhe kombëtare sepse përmes tij  dëshmojmë identitetin kombëtar në vend dhe në botën e jashtme. Si të popujt e tjerë edhe tek ne shqiptarët çështja e emërtimit ka evoluar në sajë të rrethanave shoqërore duke qenë dëshmi e kohës përkatëse

Kohë më parë mediat informuan se juristja Xhezide Selimi  nga Kosova ka treguar së dëshiron  të mbajë një emër shqiptar dhe jo arab. Ajo e lidhi këtë zgjedhje  me idenitetin  e saj dhe dëshirën për t´u përfaqësuar përmes një emri që, sipas  saj pasqyron më mirë rrënjët shqiptare.

“Dua emër shqiptar,  jo arab”!

Juristja shpjegoi se emrin Xhezide e ka trashëguar  nga gjyshja, por tashmë ka zgjedhur që në të ardhmen të identifikohet me emrin Zana.

Deklarata e saj ka nxitur reagime dhe diskutime rreth identitetit kulturor, traditës dhe të drejtës së secilit për të zgjedhur mënyrën  se si dëshiron të identifikohet. Ndaj  qendrimit të juristës Selimi, kishte reagime të ndryshme, nga ata që e kanë mbeshtetur, por edhe të tillë që nuk iu ka pëlqyer. Nuk ka dilemë se kemi të bëjmë me çështje personale, sepse askush nuk mund të imponojë emrin, por të gjithë jemi të vetëdijshëm se për fëmijet kanë vendosur prindërit e tyre, apo ndonjë mik i familjës.

Duke marrë parasysh se emri personal përveç identitetit personal paraqet edhe identitetin kombëtar, një dukuri e tillë  është e pranishme kudo në hapësirën etnogjeografike shqiptare

Emri arab në formë të shkurtuar

Ne shqiptarët kur shkojmë si vizitor apo për raste të tjera në shtetet e ndryshme evropiane e gjetiu, kur prezantohemi  me emrin personal, e kemi problem për ti bindur  të tjerët se jemi shqiptar, sepse në pjesën dominuese emrat tonë janë me përkatësi orientale(arab, turk, persian),  ku  përmes emrit të huajt  na përcaktojnë edhe përkatësinë kombëtare. Raste të tilla ka kudo, por unë do ceki një rast tipik që ma ka treguar një qytetar nga Kosova.

Në një takim me një individë nga Kosova i cili punon e jeton në Gjermani, me ka treguar se e ka ndier vetën të prekur kur një qytetar nga Algjeria i ka thënë se emrin personal e ke të shkruar gabim. Në pyetjen e tij se ku qëndron gabimi ai i ka thënë së emri duhet të shkruhet si Aburrahim e jo Rrahim  si e kam të shkruar. Ai kishte të drejtë se emri im është me kuptimin arab, dhe si i tillë është dashur të shkruhet, ndërsa prindërit  e kanë vendosur në formë të shkurtuar. Nuk ka dilemë se raste të tilla ka mjaft te shiptarët qoftë të emrat me origjinë arabe, apo edhe kristiane. Në lidhje me këtë çështje shqiptarët që janë vendosur në SHBA  me rastin e marrjës së dokumentëve personale ka nga ata  që për çështje praktike kanë  ndryshuar emrin apo kanë përmirësuar mbiemrin.

Emri dëshmi e rrethanave shoqërore

Përveç në kohën antike në Iliri, më pas në sajë të rrethanave historiko dhe shoqërore, emrat personal të shqiptarëve në të kaluarën ishin me përmbajtje fetare kristiane dhe të asaj islame. Nga një situatë e tillë nga shek.XVI e më pas  të shqiptarët kanë dominuar emrat me kuptim arab, persian e turk dhe më pak ata kristian, varësisht prej strukturës fetare të popullsisë shqiptare. Nga shpallja e pavarësisë së Shqipërisë e më pas të rrallë ishin emrat personal me kuptimin shqip, por pas Luftës së Dytë Botërore në sajë të shkollimit dhe vetëdijësismit të popullsisë shqiptare  pagëzimi i fëmijëve me emra me kuptimin shqip u bë dukuri e identitetit kombëtar. Në këtë drejtim Kosova ishte shëmbull edhe për viset tjera shqiptare nën Jugosllsavi, madje edhe për  shqiptarët në Shqipëri.

Emrat e trashëguar i takojnë së kaluarës

Në rrethana të reja shoqërore, mbajtja e emrave të cilët i kanë pasur gjyshërit e baballaret tanë me gjithë respektin ndaj tyre, paraqet çështje të tejkaluar, sepse emri personal dëshmon identitetin kombëtar. Nëse iu bëjmë një analizë emrave personal të cilët janë me origjinë  kristiane, arabe, turke apo persiane del qartë se nuk kemi të bëjmë me një realitet shoqëror, por emra të trashëguar dhe të imponuar. Në rrethana të tilla shoqërore përveç antarëve të familjes në emërtimin e foshnjëve kanë ndikuar edhe priftat e  hoxhallarët, të cilët  në këtë drejtim nuk kanë pasur ndonjë qendrim apo reagim, por në heshtje kanë miratuar emërtimet e tilla.

Kështu  në se analizojmë p.sh. emrin  e vajzës Shemsije nëse e kërkojmë kuptimin semantik në shqip është çadër, ku për qytetarin turk apo arab ndoshta nuk paraqet problem por për ne shqiptarët është qesharak! Emri Sabah, apo Sabahete në shqip është Agim, përkatësisht Agime, emër me kuptim e përmbajtje të plotë shqip, por ata janë sipas  gjuhës arabe.Të tillë janë edhe edhe emri Bahri ka kuptimin “detar”, Behlul “i qeshur”, Asllan me kuptimin “Luan”, Avni-“ndihmës”, Avdullah-“rob i Zotit”, Emin-“besnik”, Alim-“dijetar” etj.  Ndërsa emri Pjetër në shqip do të thot “shkëmb” ose “gur”, Vlash do të thot “i mbarë”, “i thjeshtë” ose “pa djallëzi”, Tonin ka kuptimin “i çmuar” ose  “i lavdërueshëm”etj. Varësisht prej rrethanave e disponimit personal, nuk është çudi që ndonjë individ, në të ardhmën  të kërkojë të ndryshojë emrin me kuptimin në shqip.

Deri më tash nuk kemi pasur rast të lexojmë ndonjë artikull apo studim  ne lidhje me anën semantike të  emrave personal me origjinë arabe, turke, angleze apo gjermane, që do  të ishte me interes për opinionin e gjerë.   Sepse kemi të bëjmë me problem të dyfishtë si emër i huaj, ndërsa janë të paktë ata që dinë të shpjegojnë anën semantike, përkatësisht kuptimin  e tyre në shqip.

Emrat e huaj si modë moderne

Në kohën tonë jemi dëshmitarë  se të posalindurve  iu vendosin emra të ndryshëm me kuptim italian, turk, arab, anglez etj., duke anashkaluar emrat me kuptimin shqip, dukuri e cila është shqetësuese. Si duket ndikimi i telenovelave në gjuhë të huaja ka pasur ndikimin e vet, dukuri e cila ka marrë përmasa të mëdha.

Një veprim të tillë  nuk duhet trajtuar  si trend bashkëkohor, por mungesë e  edukimit jo vetëm kombëtar. Pasi popujt e tjerë  veprojnë ndryshe  në mbrojtje të identiteti të tyre  kombëtar, në mënyrë analoge  duhet të veprojnë edhe shqiptarët, pa marrë parsysh se ku jetojnë  në hapësirën e tyre etnogjeografike  apo në diasporë. Ruajtja dhe mbrojtja e identitetit kombëtar shqiptar nuk rrezikon të tjerët, por është në mbrojtje  të identitetit kombëtar tash dhe në të ardhmën.

Përfundim

Nuk ka dilemë se emërtimi i fëmijëve është përgjegjësi e prindërve për të vendosur sipas dëshirës dhe shijës së tyre. Por, në kohën tonë vendosja e emrave me kuptim turk, arab, anglez, gjerman, italian etj., paraqet çështje jo vetëm personale, por me peshë të veçantë sepse rrezikon identitetin kombëtar shqiptar. Sepse të popujt tjerë si më parë edhe tash ekziston një fanatizëm  te emrat e tyre popullor e kombëtar, duke dëshmuar identitetin e tyre kombëtar. Por, në rrethana të reja shoqërore edhe shqiptarët kanë reflektuar ku një pjesë kanë dëshmuar së emërtimet e huaja mund të zëvëndësohen me emra me kuptimin shqip, duke dëshmuar dinjitet  personal e familjar dhe vlerësim të identitetit kombëtar.

(Tetor  2026)

Pritja e Nanës

Drini.us
-
0
Pritja e Nanës
Sak Muji. Zvicër
____
PO M’PRET NANA, BREEEEE!
____
Jam kjën ni herë i ri… po vjeshta m’ka xanë larg
Nga Sak Muji
Për Nanën time, në Breg t’Gjolle
HEEEEEEU, MOJ RUGOVË!
A po m’njeh hala, bre,
at djalin tand,
qi n’maj t’pesëdhetë e tetës
e preku dheun për t’parën herë
n’prehnin tand, moj Dukaivë?
Sa moti u bâ…
Sa udha i bana…
Sa herë u rrëzova e u çova…
E sa mall m’ka marrë
për nji grusht dheu t’vendlindjes!
Jam kjën ni herë i ri, bre—
me kambë t’lehta, me zemër plot,
me andrra sa krejt bjeshka,
e me nanën
qi m’pritte te dera.
Po sot…
N’Breg t’Gjolle,
aty n’kodër, afër shpisë,
asht ulë nana jeme.
Nandëdhetë e dy vjet i ka.
Shaminë mbi flokë t’bardhë,
duert ndër mjekërr,
sytë kah udha.
E pret at djalin e majit,
qi tash i ka gjashtëdhetë e tetë vjeshta
mbi supe.
E m’thirr:
“A POOOO VJEN, OOOOO SAK?
A PO VJEN, O BIRI JEM?
SE ENDE JAM KTU…
E ENDE PO T’PRES!”
HEEEEEEU, NANË, BREEEEE!
A e din sa e gjatë asht udha
prej Paradisos n’Breg t’Gjolle?
Jo me kilometra, nanë—
po me mall,
me lot t’pathanun,
me net pa gjumë,
me kujtime qi s’i merr era.
Ktu n’Zvicër, malet janë t’nalta,
qielli asht i kaltër,
lisat janë t’bukur…
Po asnji lis
s’ma ban hijen e lisit tonë.
Asnji bjeshkë
s’ma flet gjuhën e Rugovës.
Asnji erë
s’ma bjen erën e bukës tande.
E sot gjethet e verdha po bien—
si vitet e mia,
si ditët qi shkuen,
si flokët qi m’u zbardhën
tue pritë te pragu yt.
JAM KJËN NI HERË I RI, BREEEE!
Po ku m’shkoi rinia?
Kush m’i mori pranverat
e m’i ktheu kangët n’ofshama?
Tash po kndoj
kangën-vaj t’burrit—
jo pse m’ka hupë forca,
po pse edhe burri,
kur i kujtohet nana,
e ka nji lot
qi s’e nxen as bjeshka.
Sot i kqyri fotografitë:
Dukajva n’vjeshtë,
gjethja e verdhë,
mali i heshtun,
shpia e largët…
E ti, nanë—
n’Breg t’Gjolle.
Aty je,
sikur koha
mos me pasë lëvizë kurrë.
E pyes veten:
A THUE, A ASHT TOKA JEME KJO?
A m’njeh dheu ku kam le?
A m’njeh guri ku jam ulë?
A m’njeh kroi ku kam pi ujë?
A m’njeh nana
kur t’i dal përpara
me flokë t’bardhë
e me shpirtin plot mall?
Po, bre, po!
Se toka e nanës
nuk bahet kurrë e huej.
E nana asht ajo qi pret,
edhe kur krejt bota harron.
Kur nata zbret mbi Paradiso,
e vjeshta mi numron vitet,
m’duket se e ndiej zanin tand:
“O SAAAAK!
A PO VJEN, O BIR?
SE NANA HALA PO T’PREEEES!”
HEEEEEEU, MOJ NANË!
Mos m’i numro gjethet,
mos m’i numro ditët,
mos i lodh ata sy kah udha.
Se unë, edhe kur jam larg,
me mendje jam te ti:
N’Breg t’Gjolle,
te ajo shpi,
te ajo derë,
te ato duer
qi m’kanë përkundë dikur.
E po t’thirri prej larg:
“NANËËËË, BREEEEE!
JAM UNË, SAKU YT—
AI DJALI I MAJIT
QI DIKUR U NIS PREJ TEJE…
E QI KURRË S’TË NXORI PREJ ZEMRE!”
Po tash, nanë,
mos e mbyll derën!
Lene pak hapun,
si dikur kur m’prite.
Se unë kam me u kthye—
jo si udhëtar i huej,
jo si burrë i lodhun prej rrugëve,
po si ai djali i majit
qi e la pragun tand
me nji grusht dheu n’dorë.
Kam me ardhë n’Breg t’Gjolle
kur dielli t’prekë çatitë
e bjeshka t’i ndezë gurët me ar.
Ti ke me dalë ngadalë te dera,
me shaminë e bardhë mbi krye,
e ke me m’pa gjatë—
sikur me dashtë me e bindë veten
se s’jam veç zani yt n’largësi.
E unë kam me t’u afru, nanë,
kam me ta puthë dorën,
atë dorë qi m’ka rritë,
atë dorë qi m’ka përcjellë,
atë dorë qi edhe sot
ma tregon udhën e shpisë.
Atëherë,
nëse m’dridhet zani,
mos m’pyet pse.
Se krejt rrugët e jetës
kanë me u mbledhë n’atë çast—
në pragun tand,
nën hijen e lisit,
n’Breg t’Gjolle.
E kur t’ulem pranë teje,
kam me ta thanë veç nji fjalë:
“Nanë, erdha!”
E ti, ndoshta,
s’ke me pasë fuqi me folë.
Veç ke me buzëqeshë,
ke me m’i vu duert mbi krye,
e ke me m’mbajtë afër
si atëherë kur isha fëmijë.
E në atë çast,
krejt bota ka me heshtë.
Paradiso ka me mbetë larg,
vitet kanë me ra përdhé
si gjethe t’verdha,
e unë kam me u kthye
jo veç te nana—
po te vetja jem.

Se vendlindja nuk asht veç toka ku ke le.
Vendlindja asht nana
qi rri n’Breg t’Gjolle
me sytë kah udha.
Asht dera qi s’kyçet kurrë.
Asht zani qi t’thërret
edhe kur krejt bota hesht.
Asht ai djalë i majit
qi, sado larg të shkojë,
e gjen gjithmonë rrugën për me u kthye.
N’Breg t’Gjolle, nanë,
mbaje dritën ndezë!
Se biri yt po vjen!
Po vjen me krejt vitet mbi shpinë,
me krejt mallin n’zemër,
e me atë grusht dheu
qi s’e ka lëshue kurrë!
E kur t’mbërrij te dera jote,
mos m’thirr ma “o Sak”!
Veç hape krahët, nanë—
se unë s’kam me ardhë vetëm!
Kam me sjellë me vete
Rugovën, Dukajvën,
bjeshkët, krojet,
krejt djalninë teme—
e kam me i lanë
n’prehnin tand
për herë t’fundit!
“A POOOO VJEN, OOOOO SAK?”
“PO VIJ, NANË…
PO VIJ!”

Prizreni dhe shperthimi i frymës klerofashiste serbe

Drini.us
-
0
Prizreni dhe shperthimi i frymës klerofashiste serbe

Dr. Sadri Ramabaja, Prishtinë

Brukseli përballë përgjegjësisë, Tirana përballë provës strategjike

Deklarata e Ivica Daçiqit se flamuri serb do të valëvitet një ditë mbi Prizren nuk është thjesht një shpërthim retorik i nacionalizmit serb. Ajo është shprehje e një diskursi revizionist që vazhdon ta trajtojë Kosovën si objekt të pretendimeve territoriale të Beogradit, duke sfiduar realitetin e konsoliduar të shtetësisë së saj. Në thelb, kemi të bëjmë me një mentalitet politik që nuk pajtohet plotësisht me rendin e krijuar pas luftërave të viteve ’90 dhe që, përmes simbolikës historike e kombëtare, përpiqet ta mbajë të hapur çështjen e sovranitetit të Kosovës.

Prizreni nuk është një qytet çfarëdo. Ai zë një vend të veçantë në historinë politike e kombëtare shqiptare dhe përbën një nga simbolet e rëndësishme të shtetformimit kombëtar. Prandaj, pretendimi për ngritjen e flamurit serb mbi këtë qytet nuk mund të reduktohet në një provokim të çastit. Ai duhet lexuar në kontekstin e një diskursi territorial që, në vend se të kontribuojë në normalizimin e marrëdhënieve, ushqen mosbesimin dhe vë në pikëpyetje parimet mbi të cilat synohet të ndërtohet paqja në Ballkan.

Reagimi i Michael Rothit, ish-ministrit gjerman të Shtetit për Evropën dhe ish-kryetarit të Komisionit për Çështjet e Jashtme në Bundestag, ishte i drejtpërdrejtë: pretendimet territoriale ndaj një fqinji nuk mund të pajtohen me rrugën evropiane. Kërkesa e tij që Bashkimi Evropian të ndërpresë mbështetjen financiare për Serbinë e zhvendos debatin nga dënimi moral i deklaratave te përgjegjësia politike dhe pasojat institucionale.

Edhe reagimi i ministrit për Evropën dhe Punët e Jashtme të Shqipërisë, Ferit Hoxha, ka rëndësi të veçantë. Paralajmërimi i tij për rrezikun që retorika nxitëse të shndërrohet në veprime konkrete, i shoqëruar me referimin te sulmi i armatosur i 24 shtatorit 2023 në Banjë [Banjskë], rikujton se rajoni nuk mund ta trajtojë gjuhën nacionaliste si një lojë të padëmshme politike. Përvoja historike e Ballkanit dëshmon se, kur pretendimet territoriale ndërthuren me mobilizimin nacionalist dhe me veprime të dhunshme, pasojat mund të jenë tragjike.

Në këtë kuptim, koncepti i kleronacionalizmit serb ofron një kategori analitike për të shqyrtuar ndërthurjen e miteve historike, simbolikës fetare dhe ambicieve territoriale. Termi klerofashizëm, i përdorur në titull, shpreh një interpretim kritik të kësaj ndërthurjeje dhe të prirjeve autoritare e përjashtuese që mund të burojnë prej saj. Çështja nuk është të etiketohet një shoqëri e tërë, por të identifikohen ato diskurse dhe praktika politike që e mbajnë gjallë logjikën e revizionizmit territorial.

Brukseli përballë përgjegjësisë

Problemi thelbësor mbetet qëndrueshmëria e reagimit evropian. Bashkimi Evropian nuk mund ta kërkojë normalizimin e marrëdhënieve Kosovë–Serbi dhe, njëkohësisht, të relativizojë deklaratat që vënë në pikëpyetje sovranitetin e Kosovës. Perspektiva evropiane duhet të shoqërohet me përgjegjësi politike, kritere të verifikueshme dhe standarde të zbatueshme për të gjitha palët. Përndryshe, politika e zgjerimit rrezikon të humbasë besueshmërinë e saj.

Brukseli do të duhej të reagonte më ashpër dhe më konkretisht, sepse besueshmëria e politikës së tij ndaj Ballkanit Perëndimor nuk matet vetëm me deklaratat për stabilitetin dhe integrimin evropian, por edhe me gatishmërinë për të vepruar kur sfidohen parimet mbi të cilat mbështetet ky proces. Kur një zyrtar i lartë serb artikulon pretendime territoriale ndaj Kosovës, përgjigjja evropiane nuk mund të kufizohet në shprehje shqetësimi apo thirrje të përgjithshme për përmbajtje. Brukseli duhet të kërkojë sqarim zyrtar nga Beogradi dhe të vlerësojë përputhshmërinë e kësaj retorike me detyrimet politike të Serbisë në procesin e normalizimit.

Një reagim konkret nuk nënkupton domosdoshmërisht ndërprerjen automatike të të gjitha fondeve evropiane, por vendosjen e kushteve të qarta, të verifikueshme dhe me pasoja politike. Këto mund të përfshijnë kushtëzimin e përparimit në negociatat e anëtarësimit dhe rishikimin e mbështetjes financiare, aty ku ekzistojnë baza juridike dhe politike për masa të tilla. Nëse Bashkimi Evropian kërkon nga Kosova zbatimin e marrëveshjeve dhe përmbushjen e detyrimeve të saj, ai duhet të dëshmojë të njëjtën vendosmëri edhe ndaj Beogradit.

Përndryshe, krijohet përshtypja e një asimetrie të rrezikshme, në të cilën pala që sfidon rendin ekzistues mund të vazhdojë të përfitojë nga procesi evropian pa u përballur me koston politike të retorikës së vet. Për hir të ruajtjes së dialogut, Brukseli nuk duhet të tolerojë pikërisht ato sjellje që dialogu synon t’i kapërcejë. Dialogu është instrument i paqes, jo mekanizëm për normalizimin e pretendimeve territoriale.

Tirana përballë provës strategjike

Qëndrimi i Tiranës zyrtare, i artikuluar nga Ferit Hoxha, përbën një sinjal të rëndësishëm në mbrojtje të sovranitetit të Kosovës. Megjithatë, sfida nuk përfundon me një deklaratë diplomatike, sado i qartë të jetë qëndrimi i shprehur. Në fillim të javës, që sot, diplomacia shqiptare do të duhej ta thërriste ambasadorin e Serbisë në Tiranë, t’i dorëzonte një notë zyrtare proteste dhe t’ia bënte të qartë Beogradit se pretendimet territoriale ndaj Kosovës përbëjnë një vijë të kuqe në marrëdhëniet me Shqipërinë.

Nëse kjo retorikë vazhdon ose shoqërohet me veprime konkrete, Tirana do të duhej të shqyrtonte masa progresive diplomatike, përfshirë uljen e nivelit të përfaqësimit, duke e bërë të qartë se, në rrethana të caktuara, mund të vihej në diskutim edhe vazhdimi i marrëdhënieve diplomatike në nivelin aktual. Një qasje e tillë nuk do të përbënte ndërprerje të nxituar të dialogut, por do të dëshmonte se marrëdhëniet e fqinjësisë nuk mund të ndërtohen mbi pretendime territoriale dhe se solidariteti me Kosovën duhet të shprehet edhe përmes instrumenteve konkrete të politikës së jashtme.

Por këtu shtrohet edhe një pyetje më qenësore: a do të vazhdojë Tirana ta trajtojë raportin me Kosovën kryesisht si çështje solidariteti kombëtar e bashkëpunimi dypalësh, apo do të ndërmarrë hapa për ta shndërruar këtë raport në një projekt strategjik afatgjatë? Në një Evropë ku sovraniteti po merr gjithnjë e më shumë edhe dimensionin e kapaciteteve të përbashkëta ekonomike, energjetike, teknologjike dhe të sigurisë, shqiptarët nuk mund të mbeten vetëm te reagimet ndaj krizave. Ata duhet të mendojnë edhe për format institucionale që ua shtojnë kapacitetin për të vepruar së bashku.

Pikërisht këtu rikthehet ideja e Federatës Shqiptare: jo si reagim emocional ndaj një deklarate të Beogradit, por si projekt politik e kushtetues për rritjen e sovranitetit funksional, të kapaciteteve shtetërore dhe të peshës së shqiptarëve në Evropën e integruar. Një projekt i tillë do të kërkonte vullnet demokratik, marrëveshje politike ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës, respektim të rendit kushtetues të të dyja vendeve dhe mbështetje qytetare të shprehur përmes procedurave përkatëse.

Në këtë kuadër, dislokimi i një institucioni të përbashkët ose federal në Prizren mund të shqyrtohej si propozim konkret me domethënie simbolike dhe institucionale. Prizreni, i cili në retorikën e Daçiqit shfaqet si objekt i një pretendimi territorial, mund të përfytyrohet në një projekt të ardhshëm federal si hapësirë e bashkëpunimit dhe e ndërtimit të kapaciteteve të përbashkëta shqiptare. Kjo do të ishte një përgjigje politike e orientuar drejt së ardhmes: jo një garë flamujsh, por një përpjekje për ta shndërruar kohezionin kombëtar në kapacitet institucional.

Përfundim: paqe pa revizionizëm

Prizreni nuk është objekt i nostalgjisë politike të Beogradit. Ai është pjesë e Republikës së Kosovës. Paqja në Ballkan nuk mund të ndërtohet mbi paqartësinë ndaj pretendimeve territoriale, por mbi respektimin e sovranitetit, përgjegjësinë politike dhe refuzimin e çdo gjuhe që rrezikon ta rikthejë rajonin në hijet e së kaluarës.

Brukseli duhet ta dëshmojë se parimet evropiane kanë peshë reale, ndërsa Tirana duhet ta shndërrojë solidaritetin me Kosovën në një qasje strategjike të qëndrueshme. Në të njëjtën kohë, Prishtina dhe Tirana duhet ta trajtojnë bashkëpunimin e tyre jo vetëm si përgjigje ndaj sfidave të jashtme, por edhe si mundësi për ndërtimin e një hapësire të përbashkët të zhvillimit dhe të sovranitetit funksional.

Fjalët nuk janë gjithmonë vetëm fjalë. Në një rajon me historinë e Ballkanit, mënyra se si u përgjigjen institucionet mund të bëhet dallimi ndërmjet parandalimit të konfliktit dhe normalizimit të rrezikut. Prandaj, përgjigjja ndaj revizionizmit nuk mund të jetë vetëm diplomatike: ajo duhet të jetë parimore, institucionale dhe strategjike.

Kur historia na kthen te rrënjët, Illyricum Sacrum VII/1 dhe kujtesa e trevave shqiptare 

Drini.us
-
0
Kur historia na kthen te rrënjët, Illyricum Sacrum VII/1 dhe kujtesa e trevave shqiptare 
Nga Frank Shkreli
____
Federata Pan-Shqiptare e Amerikës Vatra në bashkëpunim me Qendrën Kulturore “Nënë Tereza” promovuan kolanën e veprave “Illyricum Sacrum” të përkthyera nga Luket Hasaj.
Të nderuar të pranishëm, të dashur miq:
Urimet e mia më të sinqerta për përkthyesin Lukë Hasaj! Puna juaj e palodhur në fushën e përkthimit është një kontribut i çmuar për kulturën dhe gjuhën shqipe. Me përkushtimin, kulturën dhe mjeshtërinë tuaj, ju keni dëshmuar se përkthyesi nuk është vetëm një përcjellës i fjalës, por edhe një lidhje e rëndësishme mes kulturave dhe qytetërimeve. Emri dhe vepra juaj meritojnë të zënë një vend të respektuar ndër përkthyesit më të njohur shqiptarë.  Dëshiroj të shpreh mirënjohjen time të veçantë edhe për Federatën Panshqiptare “Vatra” dhe Qendrën Kulturore “Nënë Tereza”, për organizimin e këtij tubimi dhe për mundësinë që na dhanë të ndajmë së bashku vlerat dhe mesazhet e një vepre kaq të rëndësishme.  Si gjithmonë, mirënjohje edhe për Dom Pjetrin – dëshmi e gjallë se në mërgatë vazhdon të jetojë dashuria për historinë, gjuhën, kulturën dhe trashëgiminë kombëtare.  Është pikërisht kjo frymë që na bashkon sot: bindja se një popull që njeh historinë e vet, e ruan edhe më mirë identitetin e tij.
“Illyricum Sacrum”, Vëllimi VII/1, është nje nga ato libra që na bëjnë të kthehemi në kohë e hapësirë.  Është një vepër që na afron me një pjesë të rëndësishme të historisë së Ilirisë dhe të trevave shqiptare, duke sjellë dëshmi, emra vendesh, qendra kishtare dhe të dhëna që kanë vlerë për studiuesit e historisë shqiptare, të mesjetës dhe të Krishtërimit në këto hapësira të Ilirisë së dikurshme. Vëllimi VII/1 i Illyricum Sacrum VII/1 është botuar në Venedik në vitin 1817 dhe lidhet me punën monumentale të Daniele Farlatit dhe Jacopo Coletit. VII/1 përfshin, pikërisht, historinë e Dioklesë/Tivarit dhe ipeshkvitë e Arbërisë, Balecit, Budvës, Danjës, Drishtit, Ulqinit, Polatit, Shurdhahut, Sardës, Shasit, Shkodrës dhe Durrësit, por që vazhdojnë edhe sot të jenë qendra të rëndësishme të hapësirës iliro-arbërore, si dhe materiale për Skënderbeun dhe Kuvendin e Arbërit. Illyricum Sacrum na sjellë dëshmi të një Arbërie që edhe në periudhat më të vështirë të historisë, nuk hoqi dorë nga identieti i saj, nga kujtesa e saj historike dhe nga lidhjet e saj me Evropën e krishterë. Këto nuk janë thjesht emra qytetesh në një indeks gjeografik. Ata janë pjesë e historisë së një hapësire ku kanë jetuar breza të tërë shqiptarësh dhe ku janë ndërthurur për shekuj zhvillime kombëtare, politike, kulturore dhe fetare.
Kjo vepër ka një kuptim të veçantë për mua, pasi më ofron një lidhje personale me ato treva. Jam me origjinë nga këto troje, lindur në një fshat afër Ulqinit dhe Shasit, të dyja këto qendra me referenca të rëndësishme në Illyricum Sacrum VII/1.
Prandaj, kur lexoj për Ulqinin, Shasin, Tivarin dhe hapësirat shqiptare për rreth tyre, nuk i shoh vetëm si tema të një studimi historik. I shoh edhe përmes kujtesës së vendit prej nga vij unë dhe të parët e mi. Kjo është një ndjenjë që besoj e kuptojnë shumë shqiptarë që janë larguar nga vendlindja dhe kanë jetuar për vite ose dekada në mërgim. Thuhet se mund të largohesh fizikisht nga vendi ku ke lindur, por kujtesa e tij mbetet me ty. Dhe ndonjëherë një emër në një libër të vjetër mjafton për ta rikthyer atë kujtesë. Kjo është një nga arsyet pse Illyricum Sacrum më duket veçanërisht domethënës. Ai na tregon se vendet që ne i njohim sot me këto emra kanë, në të vërtetë, një histori shumë më të gjatë se kujtesa jonë personale.  Ka një fjali që më duket veçanërisht domethënëse për ta kuptuar këtë vepër dhe lidhjen e saj me trevat tona. Në shënimet e Imzot Frano Illisë për përkthimin e Vëllimit VII/1, gjejmë këtë përfundim: “Këto krahina kanë lidhje e ndikime të vazhdueshme njëna me tjetrën gjatë shekujsh.” Është një fjali e shkurtër, por me një kuptim të madh. Sepse kur lexojmë për Ulqinin, Tivarin, Shkodrën, Durrësin, Drishtin, Pultin, Sapën, Shasin e qendrat e tjera të përfshira në këtë vepër, kuptojmë se kemi të bëjmë me një hapësirë historike që nuk mund të ndahet me kufijtë politikë të sotëm. Ky nuk është vetëm një përfundim i një studiuesi. Unë e shoh si një dëshmi të një realiteti historik që lidhet edhe me rrënjët e mia dhe të shumë bashkvendasve nga ato treva.
 
Ndoshta, pikërisht, këtu qëndron një nga bukuritë e historisë në këtë vepër. Ajo na tregon se vendet, që sot mund t’i shohim të ndara nga kufijtë politikë e administrativë, në të kaluarën, kanë qenë pjesë e një hapësire shumë më të ndërlidhur. Vepra në shqip, Illyricum Sacrum na ndihmon ta shohim përsëri atë hapësirë të përbashkuar dhe të kuptojmë tashti jo vetëm se ku kemi qenë, por edhe sa shumë kemi qenë të lidhur me njëri-tjetrin.  Një prej mësimeve më të rëndësishme që mund të nxjerrim nga një vepër e tillë është rëndësia e burimit.  Historia nuk mund të ndërtohet vetëm mbi kujtime, tregime apo interpretime të mëvonshme. Ajo kërkon dokumente, dëshmi dhe krahasim kritik të burimeve. Pikërisht, për këtë arsye, Illyricum Sacrum ka një vlerë të veçantë. Vepra mbledh dhe sistematizon një sasi të madhe materialesh historike e kishtare. Për studiuesin modern, këto materiale janë një pikë referimi që mund të krahasohet me burime të tjera dhe të ndihmojë në rindërtimin e së kaluarës historike. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për historinë shqiptare, e cila është shpesh e shpërndarë në arkiva, biblioteka dhe botime të huaja. Prandaj, përkthimi dhe botimi në shqip i një vepre të tillë është një mënyrë për t’ia afruar burimin historik edhe lexuesit shqiptar.
Kur flasim për këtë vëllim, nuk mund të mos ndalemi te hapësira e Ulqinit dhe e trevave për rreth.  Për mua kjo është edhe një pikë takimi mes historisë dhe kujtesës personale. Ulqini me rrethe, si Shasi, është një prej atyre qyteteve që bart në vetvete shumë shtresa historie. Pozita e tij në Adriatik e ka bërë, ndër shekuj, një pike-takimi të botëve të ndryshme politike, ekonomike, kulturore dhe fetare. Të lexosh dokumentet e vjetra për këto treva do të thotë të kuptosh se sa e gjatë dhe e ndërlikuar ka qenë historia e tyre dhe e jona. Dhe, pikërisht, këtu duhet të jemi të kujdesshëm. Historia shqiptare nuk ka nevojë për zbukurime. Faktet janë të mjaftueshme. Sa më seriozisht të studiohen burimet, aq më mirë mund ta kuptojmë të kaluarën tonë.  Kjo është edhe mënyra më e mirë për t’ua përcjellë historinë brezave të rinj, si një urë nga e kaluara drejt së ardhmes. Botimi në shqip (përkthyer nga latinishtja) i Illyricum Sacrum VII/1 mund të shihet si një urë.  Në njërën anë janë dokumentet dhe dëshmitë e mbledhura më shumë se dy shekuj më parë. Në anën tjetër jemi ne, lexuesit e sotëm, që kemi mundësinë t’i lexojmë në gjuhën shqipe dhe studiuesi t’i përdori si bazë për kërkime të reja. Kjo lidhje është, veçanërisht, e rëndësishme për brezin e ri. Një i ri shqiptar që jeton në Shqipëri, Kosovë, Mal të Zi, në diasporë apo në Shtetet e Bashkuara, duhet të ketë mundësinë të njohë jo vetëm historinë që mëson në tekstet shkollore, por edhe burimet mbi të cilat ndërtohet ajo histori. Vetëm kështu krijohet një marrëdhënie e shëndetshme me të kaluarën.  Edhe pse Illyricum Sacrum është në radhë të parë një vepër e historisë kishtare, rëndësia e saj për historinë shqiptare shkon më tej. Përmes dioqezave, qendrave urbane, emrave të vendeve dhe figurave të përmendura, ajo ndihmon në ndriçimin e një hapësire më të gjerë historike. Në këtë kuptim, vepra mund të lexohet edhe si pjesë e historisë kulturore dhe qytetare të këtyre trevave. Dhe kjo është një arsye më shumë që ajo të jetë e pranishme në bibliotekat shqiptare.
Për mua personalisht, ky botim është edhe një kthim simbolik te rrënjët. Në jetën e një njeriu vjen një moment kur nuk mjafton më vetëm të dish nga je. Dëshiron të dish çfarë historie ka pasur vendi prej nga vjen. Dëshiron të kuptosh se çfarë kanë parë brezat para teje. Cilat kanë qenë qytetet e tyre, institucionet, besimet, vështirsitë dhe shpresat. Në këtë kuptim, një libër si Illyricum Sacrum bëhet më shumë se një vepër referimi. Është një dritare. Një dritare përmes së cilës mund të shohim më qartë një të kaluar që shpesh e kemi njohur vetëm, pjesërisht.  Dhe kjo është ndoshta arsyeja më e mirë për ta promovuar. Jo vetëm sepse është një vepër e vjetër dhe e rëndësishme, por sepse na ndihmon të kuptojmë më mirë se nga vimë dhe kush jemi.  Historia nuk është vetëm ajo që ka ndodhur.  Është edhe mënyra se si ne zgjedhim ta njohim, ta dokumentojmë dhe t’ua përcjellim brezave. Illyricum Sacrum VII/1 na jep një mundësi të tillë. Dhe për mua, si njëri me origjinë nga ato treva, ky është edhe një moment personal — të kthehem, përmes faqeve të një vepre të vjetër, te një pjesë e rrënjëve të mia. Sepse vendlindja mund të jetë larg, por rrënjët nuk kanë distancë.
Përzemërsisht ju falënderoj të gjithëve që jeni sot këtu dhe që, me pjesëmarrjen tuaj, vazhdoni të kontribuoni që kujtesa shqiptare të mos shuhet kurrë.
Urime dhe përgëzime të përzemërta!
Frank Shkreli
      
Përkthyesi Luket Hasaj tha se “Illyricum Sacrum” është vepra më e plotë që është shkruar ndonjëherë për historinë e territoreve të Ilirisë nga antikiteti e deri në fillim të shekullint 19-të.
       No photo description available.
    
                     

Për “akademinë” e mendimit bardhezi…!

Drini.us
-
0
Për “akademinë” e mendimit bardhezi…!
Lirim Gashi, Prishtinë
____
AKADEMIA E MENDIMIT BARDHEZI DHE TELEVIZORI „RUDI ÇAJEVAC“ I HISTORISË
____
Budallenjtë e kanë një talent të rrallë:
Pyetjeve shumëngjyrëshe u përgjigjen bardhezi.
Jo sepse realiteti është bardhezi, por sepse mendimi me më shumë se dy ngjyra ua mbingarkon trurin.
Disa organizma njëqelizorë, në krahasim me ta, duken sikur i kanë përfunduar studimet pasuniversitare në filozofi.
Prandaj, kur kryebudallai i tyre e shpalli togfjalëshin madhështor: „Ose je me UÇK-në, ose me Slobodan Milosheviqin“, ata nuk e kuptuan budallallëkun e tij si një slogan politik tashmë të stërkonsumuar.
E morën për hartë gjeografike, për busull morale dhe për udhërrëfyes të përjetshëm turistik.
Që atëherë, kushdo që guxon ta bëjë një pyetje të tretë, dyshohet se e ka humbur rrugën për në Beograd.
Kjo është shkolla politike e PDK-së, e cila që nga themelimi e trajton realitetin si një televizor bardhezi: ose je hero, ose tradhtar; ose je me ne, ose je me armikun.
Ngjyrat e tjera janë të ndaluara, sepse mund të zbulojnë gjëra që nuk duhet të shihen.
Në këtë akademi të mendimit me dy butona, Hashim Thaçi e ka pasur statusin e rektorit të përjetshëm, ose, më saktë, e ka pasur statusin e idhullit legjendar dhe të mishërimit ceremonial të UÇK-së.
Sa herë që shpërthente ndonjë aferë mafioze, rektori dilte para publikut me tri shkronjat e shenjta të UÇK-së, të cilat i përdorte si çati politike.
Nën atë çati mund të fshihej gjithçka: ndonjë vjedhje e pasurisë publike, ndonjë tender i manipuluar, ndonjë vrimë në arkën e shtetit apo ndonjë shitje e pronës publike, zyrtarisht për disa qindarka, ndërsa jozyrtarisht për shuma që do ta bënin edhe ndonjë sheik të Gjirit të kërkonte mundësinë e pagesës me këste.
Çatia ishte patriotike. Prona ishte publike. Dyshimet për përfitime kërkonin hetime. Ndërsa qytetari duhej të qëndronte në shi dhe të mos pyeste se kush ia kishte marrë çelësin e shtëpisë.
Por historia bëhet edhe më interesante kur rektori duhej të përballej me akuzat e Gjykatës Speciale në Hagë.
Papritur, heroi i televizorit bardhezi u shndërrua në një figurë që, sipas paraqitjes së tij mbrojtëse, nuk e kishte parë kurrë me sytë e vet vijën e parë të frontit, nuk e njihte asnjë komandant të asnjë rajoni dhe nuk e kishte asnjë njohuri të drejtpërdrejtë për çështjet për të cilat duhej të përgjigjej para drejtësisë.
Deri dje, UÇK-ja ishte biografia e tij politike. Kur erdhi puna te përgjegjësia penale, biografia e tij filloi të dukej si një libër që dikush ia kishte futur gabimisht në bibliotekë.
Natyrisht, akuzat nuk janë dëshmi dhe secili ka të drejtë të mbrohet.
Por pikërisht këtu lind pyetja që televizori „Rudi Çajevac“ nuk mund ta transmetojë:
Si mund të jesh për vite me radhë mishërimi politik i një lufte, ndërsa, kur vjen puna te përgjegjësia konkrete, të sillesh sikur luftën e ke njohur vetëm nga fotografitë?
PDK-ja, megjithatë, nuk u mjaftua me kaq. Ajo e bëri një zbulim të ri që do t’i trondiste edhe laboratorët e biologjisë politike:
UÇK-së ia huazoi ADN-në e vet.
Sipas kësaj gjenetike të re partiake, meritat e luftës trashëgohen jo vetëm në familje, por edhe në parti, ndërsa prona publike mund të trajtohet si trashëgimi private.
Mjafton të kesh qenë në luftë, ose ta kesh njohur dikë që ka qenë, dhe papritur shteti të duket si shtëpia e gjyshit tënd: hyn brenda, merr çfarë të duash dhe u thua të tjerëve se nuk kanë të drejtë të të pyesin, sepse ti e ke çliruar shtëpinë.
Kështu, përmes propagandës, qytetarëve të Kosovës iu shit një përrallë madhështore:
Jo UÇK-ja, por PDK-ja e kishte çliruar popullin dhe territorin autokton të Kosovës nga armiku shekullor serb.
NATO-ja dhe populli i Kosovës, sipas kësaj tragjikomedie, paskëshin qenë thjesht spektatorë të rastësishëm, të ulur para televizorit bardhezi të markës „Rudi Çajavec“, duke i ndjekur me emocione të papërshkrueshme operacionet e PDK-së kundër ushtrisë serbe.
Në ekran, në krye të frontit që na e përshkruan kjo fantazi partiake, me siguri qëndronte gjenerali Enver Hoxhaj nga Peçani i Therandës, me zëvendësin e tij, kolonelin Shpend Maxhuni.
Mungonte vetëm spikeri që të njoftonte:
Të dashur shikues, NATO-ja mund t’i vazhdojë bombardimet, por ju lutemi, mos e ndërroni kanalin!
Fitorja është pronë e PDK-së.
Pas përfundimit të transmetimit do të fillojë privatizimi i lavdisë kombëtare, ndërsa reklamuesit tanë do t’ju njoftojnë për tenderët e radhës!“
Nëse ky version i historisë do të ishte i vërtetë, atëherë do të duhej të rishkruheshin edhe librat e historisë ushtarake.
Akademitë botërore do të duhej ta zëvendësonin studimin e strategjisë me studimin e konferencave partiake, ndërsa NATO-ja do të duhej ta pranonte se kishte shpenzuar miliarda dollarë për një luftë që, në të vërtetë, e kishte fituar një parti me telekomandë në dorë.
Madje, në vend të medaljeve ushtarake, veteranëve do t’u shpërndaheshin karta anëtarësie partiake, ndërsa çdo qytetari që kërkon llogari për pronën publike do t’i kërkohej fillimisht të dëshmonte se në cilin kanal e kishte ndjekur luftën.
Dhe tani vijmë te pyetja themelore.
A janë njerëzit që mendojnë bardhezi të vetëdijshëm se, kur e reduktojnë një realitet shumëngjyrësh në dy ngjyra, rrezikojnë të përfundojnë në njërën nga dy kategoritë më tragjikomike të historisë:
Ose janë manipulues që e keqpërdorin patriotizmin për t’i mashtruar të tjerët, ose janë njerëz që e kanë ngatërruar të menduarit me funksionimin automatik të një tostieri?
Sepse ekziston edhe një mundësi e tretë: të jenë budallenj sa lopët e Banatit.
Megjithatë, për hir të lopëve të Banatit, duhet bërë një sqarim shkencor: ato, të paktën, nuk pretendojnë se e kanë çliruar Kosovën, nuk kërkojnë tenderë në emër të UÇK-së dhe nuk e shpallin veten pronare të shtetit vetëm pse kanë kullotur në të njëjtën livadh.
Lopët kullosin. Qytetarët paguajnë taksa. Shteti duhet të funksionojë.
Ndërsa disa politikanë, pasi e përfundojnë kullotjen politike, vazhdojnë të na shpjegojnë se bari u takon vetëm atyre, sepse dikur kanë luftuar për livadhin.
Dhe nëse dikush guxon t’i pyesë se ku përfundoi bari, ata ia kthejnë me formulën e famshme:
„Ose je me UÇK-në, ose me Slobodan Milosheviqin!“
Në atë çast, debati përfundon, televizori mbetet bardhezi dhe lopët e Banatit, për herë të parë në histori, duken si e vetmja palë që nuk ka nevojë të mbrohet nga e vërteta.
123...1,769Faqja 1 nga 1,769