Kreu Blog

Pal Canaj, profili i intelektualit bashkëkohor

Drini.us
-
0
Pal Canaj, profili i intelektualit bashkëkohor

Lekë Mrijaj, Klinë

PROF. PAL CANAJ, PROFIL I FORMUAR INTELEKTUAL, PEDAGOGJIK DHE QYTETAR NË DINAMIKAT SHOQËRORE TË KOSOVËS BASHKËKOHORE

Studimi i një figure intelektuale nuk mund të reduktohet vetëm në kronologjinë e jetës, në listimin e funksioneve apo në përmbledhjen e veprimtarive publike. Një qasje bashkëkohore dhe akademike kërkon që individi të analizohet në raport me kontekstin historik, strukturat shoqërore, sistemin arsimor, modelet kulturore dhe format e angazhimit publik që kanë ndikuar në formimin, zhvillimin dhe veprimtarinë e tij.

Në këtë perspektivë, profili i prof. Pal Canajt paraqet interes të veçantë për shkak të ndërthurjes së disa dimensioneve themelore: dimensionit pedagogjik, intelektual, krijues, qytetar, kombëtar, kulturor dhe institucional. Në figurën e tij bashkohen përvoja e mësimdhënësit, përgjegjësia e intelektualit publik, angazhimi i veprimtarit shoqëror, ndjeshmëria e krijuesit dhe përvoja e qytetarit të përfshirë në proceset historike e demokratike të Kosovës.

Biografia e tij është e lidhur ngushtë me transformimet që ka kaluar shoqëria kosovare gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX dhe dekadave të para të shekullit XXI. Për këtë arsye, trajtimi i figurës së tij nuk ka vetëm karakter biografik, por edhe vlerë sociale, kulturore dhe historike.

I.Prejardhja familjare dhe struktura e formimit të hershëm

Pal (Ndue) Canaj u lind në Ranoc të Lugut të Drinit, në komunën e Klinës. Sipas kujtesës familjare, trungu Canaj e kishte origjinën nga veriu i Shqipërisë, përkatësisht nga rajoni i Mirditës. Para vendosjes në Ranoc, familja kishte kaluar nëpër Ramajë dhe Lukinjë të Hasit, ndërsa rreth mesit të shekullit XIX ishte ngulitur në Lugun e Drinit.

Ky itinerar familjar mund të lexohet brenda proceseve më të gjera të lëvizjeve demografike shqiptare gjatë sundimit osman, kur faktorët ekonomikë, politikë dhe të sigurisë shpesh ndërthureshin. Pas vendosjes së paraardhësve të tij në Ranoc, familja Canaj krijoi gradualisht një pozitë të qëndrueshme ekonomike, të mbështetur në punën bujqësore, zgjerimin e pronës dhe sigurimin e dokumentacionit pronësor.

Në kontekstin e shoqërisë tradicionale, toka kishte një funksion shumë më të gjerë sesa ai thjesht ekonomik. Ajo përfaqësonte siguri, vazhdimësi familjare, autonomi, status shoqëror dhe lidhje të qëndrueshme me vendin. Në këtë kuptim, prona ishte edhe pjesë e identitetit familjar.

Me instalimin e regjimit socialist jugosllav, kjo strukturë u përball me ndërhyrje politike dhe ekonomike. Gjyshi dhe i ati i Pal Canajt u cilësuan si “elemente borgjeze” dhe “kulakë”, ndërsa familja pësoi forma të ndryshme represioni dhe shpronësimi.

Ky kontekst familjar ka rëndësi të veçantë në analizën e formimit të tij të mëvonshëm. Përvoja e padrejtësisë, kufizimi i pronës dhe presioni shtetëror krijojnë herët një marrëdhënie të veçantë me nocionet e drejtësisë, lirisë, autoritetit dhe përgjegjësisë.

Në këtë kuptim, rrënjët e formimit intelektual të Pal Canajt nuk lidhen vetëm me arsimin formal, por edhe me përvojën familjare, kujtesën sociale dhe me vetëdijen e krijuar përmes përballjes së familjes me strukturat e pushtetit.

II. Arsimi dhe formimi universitar

Shkollën fillore Pal Canaj e kreu në Zllakuqan, ndërsa arsimin e mesëm në Gjimnazin “Luigj Gurakuqi” të Klinës. Më vonë ai përfundoi studimet në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës, në degën Filozofi–Sociologji.

Ky orientim universitar është përcaktues për profilin e tij intelektual. Filozofia zhvillon aftësinë për të problematizuar konceptet themelore të jetës shoqërore, si liria, drejtësia, përgjegjësia, morali, e vërteta dhe raporti ndërmjet individit dhe shtetit. Sociologjia, ndërkaq, e vendos individin brenda strukturave konkrete të jetës shoqërore dhe analizon marrëdhëniet ndërmjet njerëzve, institucionet, grupet, normat, konfliktet dhe ndryshimet historike.

Kombinimi i këtyre dy disiplinave krijon një profil intelektual të orientuar drejt analizës së realitetit, por edhe drejt reflektimit mbi kuptimin e tij. Filozofia ofron thellësinë e pyetjes, ndërsa sociologjia jep instrumentet për ta kuptuar funksionimin e shoqërisë.

Ky formim do të ndikonte drejtpërdrejt në mënyrën se si Pal Canaj e ushtronte mësimdhënien, e interpretonte shoqërinë dhe merrte pjesë në proceset publike.

III. Pedagogjia si praktikë e formimit qytetar 

Pas përfundimit të studimeve, Pal Canaj filloi punën si profesor në Shkollën e Mesme “Hajdar Dushi” në Gjakovë, ndërsa më pas vazhdoi karrierën në Gjimnazin “Luigj Gurakuqi” në Klinë. Veprimtaria e tij pedagogjike shtrihet në afro katër dekada.

Nga një perspektivë moderne e shkencave të edukimit, roli i mësuesit nuk kufizohet vetëm në transmetimin e njohurive. Mësuesi merr pjesë edhe në formimin e kompetencave kritike, identitetit qytetar, aftësive komunikuese dhe kapacitetit të individit për ta interpretuar botën.

Në këtë aspekt, mësimdhënia e filozofisë dhe sociologjisë kishte rëndësi të veçantë. Nxënësi nuk duhej vetëm të mësonte teoritë e filozofëve apo konceptet sociologjike. Ai duhej të mësonte të argumentonte, të pyeste, të dyshonte, të analizonte dhe të ndërtonte mendim të pavarur.

Pedagogjia moderne e konsideron nxënësin subjekt aktiv të procesit mësimor. Në këtë frymë, figura e mësuesit nuk është vetëm burim informacioni, por moderator i mendimit, udhëzues i procesit reflektues dhe nxitës i formimit kritik.

Profesor Canaj përfaqësonte një model ku autoriteti bazohej më shumë në përgatitjen profesionale, disiplinën, korrektësinë dhe seriozitetin sesa në imponim. Ky autoritet krijon një marrëdhënie më të qëndrueshme me nxënësin, sepse nuk mbështetet në frikë, por në respekt dhe besueshmëri.

IV. Edukimi në kushtet e represionit

Vitet nëntëdhjeta e vendosën arsimin shqip në Kosovë në një situatë jashtëzakonisht të vështirë. Masat represive të regjimit serb, të zbatuara në kuadër të strukturave shtetërore jugosllave të asaj kohe, çuan në largimin e shqiptarëve nga institucionet arsimore dhe në organizimin e sistemit paralel të mësimit.

Në këtë periudhë, arsimi shqip mori një funksion të dyfishtë. Ai mbeti proces pedagogjik, por njëkohësisht u shndërrua edhe në formë të rezistencës qytetare dhe kombëtare.

Shtëpitë private u shndërruan në klasa, ndërsa mësuesit dhe nxënësit krijuan një sistem alternativ të dijes. Në këtë kontekst, prof. Pal Canaj u angazhua në organizimin dhe vazhdimësinë e mësimit.

Roli i tij duhet parë si pjesë e një procesi më të gjerë të mbrojtjes së strukturës arsimore dhe të vazhdimësisë kombëtare. Në një shoqëri të privuar nga institucionet e veta, shkolla bëhet një nga mekanizmat kryesorë të vetëruajtjes kulturore dhe identitare.

Kjo periudhë i dha mësimdhënies një dimension që tejkalonte profesionin. Mësuesi u bë aktor shoqëror, ndërsa klasa u shndërrua në një hapësirë ku ruhej vazhdimësia e dijes, gjuhës dhe identitetit.

V. Angazhimi qytetar dhe kombëtar

Pal Canaj ishte pjesë e lëvizjes për liri, demokraci dhe shtetësi të Republikës së Kosovës, të udhëhequr nga dr. Ibrahim Rugova. Ai zhvilloi aktivitet në kuadër të Forumit të Intelektualëve Shqiptarë dhe ishte i angazhuar në Sindikatat e Pavarura të Kosovës. Njëkohësisht ishte gjithashtu anëtar i Kryesisë së Kongresit të Parë të Sindikatave të Pavarura të Kosovës.

Në kontekstin e viteve nëntëdhjetë, sindikalizmi kishte funksion më të gjerë sesa mbrojtja e të drejtave profesionale. Ai ishte pjesë e një strukture të organizimit paralel shoqëror dhe qytetar.

Pavarësia në këtë periudhë ndërtohej edhe përmes krijimit të organizatave, institucioneve dhe rrjeteve që funksiononin jashtë kontrollit të pushtetit serb. Në këtë kuptim, organizimi intelektual, sindikal dhe qytetar përbënte një segment të rëndësishëm të rezistencës paqësore.

Pal Canaj ishte i angazhuar edhe në nismat kundër shpërnguljes së shqiptarëve dhe për kthimin e tyre në trojet e veta. Këto aktivitete kishin dimension të qartë politik, por edhe sociologjik dhe human.

Shpërngulja nën presion nuk është vetëm ndryshim i vendbanimit. Ajo është shkëputje nga prona, kujtesa, rrethi shoqëror, tradita dhe struktura komunitare. Për këtë arsye, kundërshtimi i saj lidhej drejtpërdrejt me mbrojtjen e identitetit dhe të vazhdimësisë kombëtare.

VI. Represioni dhe rezistenca psikologjike 

Veprimtaria e tij u përcoll vazhdimisht nga strukturat e sigurimit dhe policisë serbe. Ai u përball me arrestime, presione dhe të ashtuquajtura “biseda informative”.

Nga pikëpamja psikologjike, represioni shtetëror funksionon jo vetëm përmes ndëshkimit fizik apo juridik, por edhe përmes prodhimit të frikës. Frika synon ta kthejë individin në subjekt të vetëkontrollit dhe vetëkufizimit.

Kur individi fillon ta kufizojë vetë fjalën dhe veprimin, kontrolli bëhet më efektiv, sepse mekanizmi represiv zhvendoset nga jashtë në brendësi të ndërgjegjes.

Në këtë aspekt, vazhdimi i angazhimit të Pal Canajt dëshmon një shkallë të lartë të rezistencës psikologjike dhe të qëndrueshmërisë në bindje. Guximi, në këtë rast, nuk duhet kuptuar si mungesë frike, por si aftësi për të vazhduar veprimtarinë pavarësisht saj.

VII. Dimensioni human dhe procesi i pajtimit

Pal Canaj mbështeti Lëvizjen e Pajtimit të Gjaqeve, të udhëhequr nga profesor Anton Çetta. Nga këndvështrimi sociologjik, kjo lëvizje ishte një formë e fuqishme e vetërregullimit shoqëror dhe e mobilizimit qytetar.

Ajo transformoi një normë tradicionale përmes një procesi të brendshëm kulturor. Koncepti i nderit u zhvendos nga hakmarrja drejt faljes, nga konflikti drejt pajtimit dhe nga izolimi familjar drejt kohezionit shoqëror.

Kjo nuk ishte vetëm çështje morale. Ishte proces i rëndësishëm i mobilizimit shoqëror dhe i krijimit të unitetit kombëtar në një periudhë të ndjeshme historike.

Angazhimi i Pal Canajt në këtë dimension tregon se ai nuk e shihte sociologjinë vetëm si disiplinë teorike. Ai e shihte atë edhe si instrument për interpretimin, ndërmjetësimin dhe përmirësimin e marrëdhënieve njerëzore.

VIII. Krijimtaria dhe komunikimi publik

Pal Canaj u mor me shkrime dhe krijimtari që nga fillimi i viteve tetëdhjetë. Ai ka shkruar poezi, prozë, satirë, ese, thënie filozofike, analiza sociologjike, publicistikë dhe vështrime kritike.

Punimet e tij janë botuar në një numër të madh gazetash dhe revistash në Kosovë dhe Shqipëri, ndër to “Rilindja”, “Zëri i Rinisë”, “Koha Ditore”, “Bota Sot”, “Iliria Post”, “Shkëndija”, “Thumbi”, “Bota e Re”, “Drita”, “Forumi”, “Koha”, “Tribuna”, “Zëri i Lirisë”, “Gazeta Shqiptare”, “Fokus” dhe revista “Mirdita”.

Ky aktivitet tregon se ai nuk e kufizoi mendimin vetëm në klasë. Ai e zhvendosi atë edhe në hapësirën publike.

Në studimet moderne të komunikimit, intelektuali publik është ai që ndërmjetëson ndërmjet dijes profesionale dhe debatit shoqëror. Në këtë kuptim, publicistika e Pal Canajt përbën një pjesë të rëndësishme të profilit të tij intelektual.

IX. Kontributi historiografik dhe monografik

Pal Canaj botoi dy monografi në bashkautorësi. Njëra i kushtohet figurës së Llesh Gjon Lleshajt, ndërsa tjetra, “Mësonjëtorja e Zllakuqanit”, trajton historinë e arsimit shqip në Zllakuqan.

Këto vepra kanë rëndësi të veçantë në kontekstin e mikrohistorisë. Historiografia moderne nuk e sheh më historinë vetëm si rrëfim të ngjarjeve të mëdha politike. Ajo i kushton rëndësi edhe historisë lokale, institucioneve të vogla, komuniteteve, familjeve dhe individëve.

Në këtë kontekst, dokumentimi i një shkolle, i një figure lokale apo i një tradite arsimore bëhet pjesë e ndërtimit të kujtesës kombëtare.

“Mësonjëtorja e Zllakuqanit” ka pikërisht këtë funksion. Ajo lidh historinë lokale me procesin më të gjerë të zhvillimit të arsimit shqip dhe e vendos përvojën e Zllakuqanit në një kontekst më të gjerë kulturor e kombëtar.

X. Angazhimi institucional i prof. Canajt 

Pas luftës, prof. Pal Canaj vazhdoi angazhimin në jetën publike. Ai u zgjodh në dy mandate anëtar i Kuvendit Komunal të Klinës dhe ishte kandidat edhe në zgjedhje të nivelit kombëtar.

Ky kalim nga rezistenca qytetare në institucionet demokratike është karakteristik për një brez të tërë veprimtarësh. Në periudhën e okupimit, fokusi ishte te mbijetesa institucionale. Pas çlirimit, sfida u bë ndërtimi i institucioneve funksionale dhe demokratike.

Ky tranzicion kërkon ndryshim të rolit. Aktivisti që dikur kundërshtonte sistemin duhet të bëhet pjesë e përgjegjësisë institucionale dhe e mekanizmave të vendimmarrjes publike.

Në këtë aspekt, angazhimi i Pal Canajt mund të shihet si pjesë e procesit të tranzicionit demokratik në nivel lokal.

XI. Asociacioni i Intelektualëve “Luigj Gurakuqi”

Një dimension i rëndësishëm i veprimtarisë së tij është puna në Asociacionin e Intelektualëve “Luigj Gurakuqi” në Klinë, i cili vepron që nga viti 1990. Pal Canaj ushtron funksionin e kryetarit të këtij asociacioni.

Përmes tij janë inicuar dhe organizuar aktivitete kulturore, shkencore, letrare dhe përkujtimore. Në shoqëritë lokale, organizata të tilla kanë rëndësi të veçantë, sepse krijojnë hapësirë për debat, ruajnë kujtesën, promovojnë librin dhe lidhin komunitetin me institucione më të gjera akademike e kulturore.

Në këtë kuptim, Pal Canaj ka luajtur një rol të rëndësishëm në ruajtjen dhe zhvillimin e një hapësire të vazhdueshme intelektuale në Klinë.

XII. Profili psikologjik dhe kultura e komunikimit

Në marrëdhënien time miqësore  personale dhe në bashkëpunimin shumëvjeçar me prof. Pal Canajn kam pasur mundësinë ta njoh jo vetëm në rrafshin e veprimtarisë publike, por edhe në dimensionin njerëzor dhe profesional.

Bashkëpunimi ynë i përbashkët nuk është ndërtuar mbi një raport të ngurtë hierarkik, por mbi bazën e mirëbesimit, respektit dhe orientimit drejt qëllimeve të përbashkëta kulturore.

Në këtë proces kam vërejtur disa tipare të qëndrueshme të personalitetit të tij: urtësinë, maturinë, disiplinën, korrektësinë dhe seriozitetin.

Qetësia e tij nuk është mungesë urtësie. Ajo është formë e vetëkontrollit. Ai dëgjon, analizon dhe pastaj formon pozicionin e vet.

Në një kulturë komunikimi ku reagimi i shpejtë shpesh zëvendëson argumentin, ky është një tipar i rëndësishëm.

Ai asnjëherë nuk e përdor fjalën në mënyrë të tepërt. Kjo fjalëpakësi lidhet si me kulturën tradicionale shqiptare, ashtu edhe me formimin intelektual.

Në traditën shqiptare, fjala e matur kishte peshë morale. Në kulturën moderne akademike, fjala e saktë ka peshë argumentuese.

Te Pal Canaj këto dy dimensione takohen

XIII. Tradita dhe moderniteti

Një nga tiparet më interesante të profilit të tij është ndërmjet traditës dhe modernitetit.

Nga njëra anë, ai vjen nga një kulturë ku rëndësi kishin familja, fjala e dhënë, nderi, puna dhe autoriteti moral.

Nga ana tjetër, formimi universitar e lidhi me filozofinë, sociologjinë, debatin racional dhe kulturën demokratike.

Ai nuk e shihte traditën si pengesë për modernizimin, as modernitetin si arsye për ta mohuar traditën.

Ky ekuilibër është karakteristik për shumë intelektualë shqiptarë që janë formuar në kapërcimin ndërmjet dy modeleve kulturore.

Në këtë kuptim, Pal Canaj mund të shihet si një figurë ndërmjetëse ndërmjet kujtesës tradicionale dhe kulturës moderne qytetare.

XIV. Autoriteti dhe etika profesionale

Në marrëdhëniet profesionale dhe pedagogjike, Pal Canaj ndërtoi autoritet mbi përgatitjen, korrektësinë dhe konsekuencën.

Ai mund të ishte kërkues në raport me disiplinën. Mirëpo kjo rreptësi nuk duhet parë si autoritarizëm. Ajo lidhej me bindjen se edukimi kërkon përgjegjësi.

Në teorinë bashkëkohore të edukimit, liria dhe përgjegjësia nuk janë kundërshtare. Ato janë të ndërvarura.

Një sistem që prodhon liri pa përgjegjësi rrezikon individualizmin ekstrem. Një sistem që prodhon disiplinë pa liri rrezikon konformizmin.

Pedagogjia moderne synon ekuilibrin.

Në këtë aspekt, praktika pedagogjike e Pal Canajt mund të lexohet si përpjekje për ta ruajtur këtë masë.

XV. Trashëgimia profesionale

Pas afro katër dekadash në arsim, Pal Canaj, pesë vite më parë e përfundoi karrierën formale të mësimdhënësit. Por pensionimi nuk e përfundon ndikimin pedagogjik.

Breza të shumtë nxënësish kanë kaluar nëpër orët e tij. Sot ata janë të pranishëm në profesione dhe institucione të ndryshme.

Ky është një dimension i rëndësishëm i trashëgimisë së mësuesit.

Ndikimi i pedagogut nuk është gjithmonë i matshëm menjëherë. Ai shfaqet me kalimin e kohës në mënyrën se si ish-nxënësit marrin vendime, komunikojnë, punojnë dhe ushtrojnë profesionin.

Në këtë kuptim, trashëgimia e tij është edhe një trashëgimi e shpërndarë.

Ajo jeton në individë, në kujtesën e tyre dhe në mënyrën se si ata bartin më tej vlerat e mësuara.

XVI. Dorëshkrimet dhe nevoja për sistemim

Pal Canaj ka një fond të konsiderueshëm dorëshkrimesh, analizash, kumtesash, shkrimesh letrare dhe publicistike.

Sistemimi i tyre ka rëndësi të veçantë.

Në studimet kulturore, arkivi personal është një burim i rëndësishëm për rindërtimin e historisë së një periudhe.

Kujtimet individuale, kur dokumentohen me kujdes, mund të shndërrohen në burim për historinë shoqërore dhe kulturore.

Në këtë kuptim, dorëshkrimet e Pal Canajt nuk kanë vetëm vlerë personale. Ato mund të kenë edhe vlerë dokumentuese, hulumtuese dhe historiografike.

Pikërisht për këtë arsye, sistemimi, redaktimi dhe botimi i tyre do të përbënte një kontribut të rëndësishëm në ruajtjen e kujtesës intelektuale dhe kulturore të kësaj treve.

Në këtë hark kohor ai ka kaluar nga nxënësi në Zllakuqan te profesori në Klinë, nga studenti i filozofisë dhe sociologjisë te intelektuali publik, nga mësimdhënësi te veprimtari qytetar, nga rezistenca te institucionet.

Në njëfarë mënyre, kjo biografi pasqyron edhe historinë e Kosovës moderne, e cila kalon nga socializmi jugosllav te represioni, nga sistemi paralel te çlirimi dhe nga rezistenca te shtetndërtimi.

Kjo e bën figurën e tij relevante jo vetëm në plan personal.

Ajo fiton edhe vlerë si dëshmi brezore dhe si pjesë e kujtesës së transformimeve shoqërore të Kosovës.

Në përmbyllje mund të thuhet se Pal Canaj përfaqëson profilin e një intelektuali të angazhuar, i cili e ka lidhur profesionin me përgjegjësinë publike.

Në figurën e tij ndërthuren mësimdhënia, krijimtaria, veprimtaria qytetare, kultura, humanizmi dhe pjesëmarrja institucionale.

Ai i përket një brezi që e përjetoi arsimin si profesion, por, në momente të caktuara historike, edhe si formë qëndrese.

Ai e ka parë dijen si instrument të formimit individual, por edhe si burim përgjegjësie shoqërore.

Në planin pedagogjik, ndikimi i tij shtrihet te brezat.

Në planin kulturor, te veprat dhe aktivitetet.

Në planin qytetar, te angazhimi publik.

Në planin njerëzor, te marrëdhëniet e ndërtuara përmes kohës.

Në këtë kuptim, profili i tij mund të lexohet edhe si rast për të reflektuar mbi rolin e intelektualit në shoqërinë shqiptare dhe mbi mënyrën se si dija mund të shndërrohet në shërbim publik.

Në një shoqëri moderne, intelektuali nuk ka nevojë të jetë gjithmonë figura më e zhurmshme.

Mjafton që mendimi i tij të ketë peshë, puna të ketë vazhdimësi dhe prania të ketë kuptim.

Në këtë profil, Pal Canaj ka ndërtuar një trajektore që meriton të analizohet, të dokumentohet dhe të ruhet si pjesë e kujtesës intelektuale, pedagogjike dhe qytetare të Kosovës bashkëkohore.

Më 20 gusht 2026

Për Kishën e Shën Anës në fshatin Dunav të Epërm të Gjilanit

Drini.us
-
0
Për Kishën e Shën Anës në fshatin Dunav të Epërm të Gjilanit
Qahil Halili, Zhegër, Gjilan
____
Në zemër të Grykës së Karadakut, në fshatin Dunav të Epërm të Gjilanit, qëndron Kisha e Shën Anës, një objekt që bart në vete një histori të veçantë të shqiptarëve të kësaj ane. E ndërtuar në vitin 1938, në të njëjtin vit kur u ndërtua edhe xhamia e fshatit, kjo kishë është një nga dëshmitë më të rëndësishme të pranisë dhe traditës katolike shqiptare në këtë trevë.
Për dekada me radhë, Shën Ana nuk ishte vetëm vend i lutjes. Ajo dhe objektet përreth saj kanë pasur edhe rol shëndetësor e humanitar për banorët e zonës. Sipas dokumentacionit të trashëgimisë kulturore, aty janë ofruar shërbime shëndetësore dhe humanitare për më shumë se pesëdhjetë vjet, duke i shërbyer një popullsie që në pjesën më të madhe ishte shqiptare dhe myslimane.
Me kalimin e viteve dhe sidomos pas luftës së vitit 1999, rrethanat ndryshuan. Popullsia shqiptare e Dunavit u largua dhe fshati mbeti i boshatisur. Kështu, kisha mbeti pa komunitetin katolik që tradicionalisht e kishte përdorur dhe mirëmbajtur. Dokumentet e trashëgimisë kulturore e lidhin boshatisjen e objektit me gjendjen e krijuar pas vitit 1999.
Por historia e Shën Anës nuk përfundoi me largimin e banorëve.
Pikërisht këtu qëndron veçantia e saj: edhe pse komuniteti katolik shqiptar nuk jeton më në Dunav si dikur, shqiptarët myslimanë të Grykës së Karadakut kanë vazhduar ta ruajnë dhe ta respektojnë këtë kishë si pjesë të historisë dhe trashëgimisë së përbashkët shqiptare. Në burime është dokumentuar kujdesi i banorëve myslimanë të kësaj ane për kishën, ndërsa janë zhvilluar edhe aktivitete të përbashkëta të bashkësive fetare për pastrimin dhe mirëmbajtjen e saj.para luftës se fundit Forumi Rinor i Lidhjes Demokratike me Nendeget e Grykës se Karadakut disa herë e ka ber pastrimin e Hapësirës se Kishës dhe oborrit te saj
Një pamje domethënëse e kësaj tolerance u dëshmua edhe në vitin 2015, kur përfaqësues të Bashkësisë Islame, Kishës Katolike dhe komunitetit protestant, së bashku me besimtarë të tri feve, morën pjesë në pastrimin e Kishës së Shën Anës dhe të xhamisë së Dunavit.
Prandaj, Shën Ana në Dunav nuk duhet parë vetëm si një kishë e braktisur. Ajo është një monument që tregon se historia e shqiptarëve të Karadakut nuk mund të ndahet vetëm sipas besimit fetar. Është histori e një populli që, ndër shekuj, ka jetuar në të njëjtën hapësirë, ka ndarë vështirësi, ka ndihmuar njëri-tjetrin dhe ka ruajtur gjurmët e përbashkëta të së kaluarës.
Sot, kujdesi që shqiptarët myslimanë tregojnë ndaj Kishës së Shën Anës është një mesazh i fuqishëm: një objekt fetar mund t’i përkasë një komuniteti të caktuar në aspektin fetar, por në aspektin historik e kulturor mund të jetë pasuri e të gjithëve.
Shën Ana mbetet kështu një dëshmi e rrallë e tolerancës dhe respektit ndërfetare shqiptare në Grykën e Karadakut. Ajo dëshmon se braktisja e një vendbanimi nuk duhet të nënkuptojë edhe braktisjen e historisë. Përkundrazi, ruajtja e saj nga banorët e sotëm është një mënyrë për t’u treguar brezave të ardhshëm se trashëgimia kulturore nuk mbrohet vetëm kur na përket fetarisht, por edhe kur na përket historikisht dhe njerëzisht.
Për këtë arsye, Kisha e Shën Anës në Dunav meriton të ruhet, të dokumentohet dhe të mbetet e gjallë në kujtesën e shqiptarëve të Karadakut – si një simbol i bashkëjetesës, respektit dhe historisë së përbashkët, andaj kërkoj nga te gjitha Besimet që i Praktikojm Shqiptaret te mos biem pre politikave dhe agjenturave te huaja e ti kontribuojmë perqarjeve Kombëtare vetëm te bashkuar rreth Kombit e Flamurit Shqiptar i bejm Nder dhe respekt secili Fesë se vetë. Zoti i ruajt Shqiptaret e te gjitha Besimeve

Historia përsëritet 2000 vjet më vonë, përsëri kundër Kishës?

Drini.us
-
0
Historia përsëritet 2000 vjet më vonë, përsëri kundër Kishës?
Agustin M. Mirakaj
____
Dy mijë vjet më parë, në kohën e Perandorisë Romake, të krishterët u përballën me përndjekje, ndalime dhe martirizim. Megjithatë, as fuqia e Romke dhe as frika nuk mundën ta ndalonin përhapjen e Ungjillit.
Shën Pali, Apostulli i kombeve, e çoi Fjalën e Zotit nga Lindja drejt Perëndimit dhe dëshmoi se predikimi i tij kishte arritur deri në Ilirik. Në këto troje të lashta, krishterimi nuk është një mysafir i ardhur dje. Ai është pjesë e historisë sonë shumë shekullore.
Sot, pas afro 2000 vjetësh, në Zagorë të Vushtrrisë, në Kosovë, shohim qytetarë që protestojnë kundër ndërtimit të një kishe katolike.
Historia ndryshon në formë, por pyetja mbetet e njëjtë:
Kush ka të drejtë t’ia mbyllë derën një njeriu që dëshiron të ndërtojë shtëpinë e Zotit dhe të ushtrojë lirisht besimin e tij?
Protestuesit kanë të drejtën e tyre të shprehin mendimin dhe shqetësimet. Nëse ekzistojnë çështje pronësie, lejesh ndërtimore apo respektimi të ligjit, ato duhet të zgjidhen nga institucionet dhe vetëm sipas ligjit.
Por nëse kundërshtimi buron nga fakti se objekti është kishë katolike, atëherë kemi kaluar nga një debat administrativ në një problem shumë më serioz: lirinë e besimit.
Argumenti se “këtu nuk ka katolikë, prandaj nuk duhet kishë” është i rrezikshëm. Liria fetare nuk matet me shumicë votash. Një besimtar i vetëm ka të drejtë të besojë po aq sa një mijë të tjerë. Sot mund të jetë një katolik në një fshat me shumicë myslimane; NESËR mund të jetë një mysliman në një qytet me shumicë katolike.
Zoti nuk mbrohet duke ia ndaluar tjetrit Zotin.
Kosova ka vuajtur shumë që dikush tjetër t’i tregonte popullit të saj se çfarë mund të ishte, çfarë mund të fliste dhe çfarë mund të besonte. Prandaj pikërisht Kosova duhet të jetë shembull se liria që kërkojmë për veten duhet t’ia njohim edhe tjetrit.
Katolikët shqiptarë nuk janë të huaj në këto troje. Janë autokton dhe historia e krishterimit në Dardani dhe Iliri shkon shumë shekuj pas. Dhe vetë Shën Pali shkruante se kishte përhapur Ungjillin deri në Ilirik.
Prandaj, një kishë katolike shqiptare në Kosovë nuk duhet parë si kërcënim ndaj myslimanit shqiptar. As një xhami nuk duhet parë si kërcënim ndaj katolikut shqiptar.
Dy mijë vjet më parë perandoritë mendonin se mund ta ndalonin Fjalën e Zotit me forcë. Nuk ia dolën.

Shën Pali predikoi deri në Ilirik. Besimi mbijetoi perandori, pushtime, diktatura dhe persekutime.
Do të mbijetojë edhe sot.
Por Kosova e vitit 2026 nuk duhet të sillet si bota e persekutimeve të lashta. Ajo duhet të sillet si një shtet evropian, demokratik, ku kisha, xhamia dhe çdo shtëpi lutjeje mbrohen nga i njëjti ligj.
Mos e pengoni shtëpinë e Zotit.
Mos e ktheni besimin në mur mes shqiptarëve.
Lëreni secilin ta kërkojë Zotin sipas ndërgjegjes së vet.
Sepse historia na ka mësuar diçka:
Perandoritë bien. Pushtetet ndryshojnë. Brezat kalojnë. Por besimi dhe fjala e Zotit vazhdojnë.

Blerim Nika rithekson se rikthimi i tij në Kishën Katolike, në aspektin shpirtëror, është personal

Drini.us
-
0
Blerim Nika rithekson se rikthimi i tij në Kishën Katolike, në aspektin shpirtëror, është personal
Blerim Nika, Zvicër
____
Unë jam i rikthyer në Kishën Katolike dhe, si besimtar katolik, i përkas Ipeshkvisë së Kosovës. Megjithatë, dua ta theksoj qartë se nuk jam dhe nuk kam qenë kurrë përfaqësues, zëdhënës apo pjesë e strukturave përfaqësuese të Ipeshkvisë së Kosovës.
Rikthimi im në Kishën Katolike, në aspektin shpirtëror, është personal. Është zgjedhja ime, bindja ime, rruga ime para Zotit tim, Jezu Krishtit, dhe përgjegjësia ime para ndërgjegjes. Por veprimtaria ime publike dhe angazhimi im në çështjet që lidhen me identitetin shqiptar nuk janë veprimtari kishtare. Veprimtaria ime është kombëtare shqiptare.
Unë i shërbej kombit tim, Atdheut tim dhe shtetit tim. I shërbej orientimit autentik shqiptar, pro-perëndimor, demokratik dhe evropian. Misioni im është ruajtja dhe forcimi i vlerave kombëtare shqiptare, e kujtesës sonë historike dhe e të drejtës së shqiptarëve për ta kërkuar e shprehur identitetin e tyre lirisht. Prandaj, rikthimi im në aspektin historik është për mua puro kombëtar. Nuk është projekt për të sunduar mbi askënd, nuk është projekt për t’ia imponuar dhunshem dikujt besimin tim dhe nuk është projekt për ta përjashtuar shqiptarin për shkak të fesë. Është një përpjekje për ta kuptuar më thellë historinë tonë dhe për ta rivendosur në kujtesë atë pjesë të identitetit shqiptar që unë besoj se është lënë në harresë.
Dhe këtu dua të jem edhe më i qartë. Unë jam për laicitetin e shtetit tim. Jam për një shtet ku çdo njeri është i lirë të besojë në çfarëdo që dëshiron, të lutet ku dëshiron dhe të mos besojë fare nëse këtë e zgjedh. Por pikërisht për këtë arsye, askush nuk duhet ta fusë ideologjinë e vet fetare në administrimin e shtetit dhe në përcaktimin e të drejtave të qytetarëve. Kjo nuk është vetëm bindje politike e imja. Është edhe një parim që e shoh të pajtueshëm me vetë mësimin e Krishtit, i cili bëri dallimin ndërmjet autoritetit qeverisës dhe Mbretërisë së Qiellit. Prandaj, për mua, mbrojtja e laicitetit nuk është largim nga besimi. Përkundrazi, është mënyra për ta mbrojtur lirinë e besimit nga shndërrimi i tij në instrument pushteti.
Pikërisht për këtë arsye, kundërshtoj ashpër Islamin politik, jo shqiptarët myslimanë. Këtu duhet të jetë kufiri i qartë. Shqiptari mysliman është bashkëkombësi im. Mund të jetë familjari im, miku im, fqinji im, bashkëluftëtari im, pjesë e historisë dhe e jetës sime. Unë nuk kam problem me të drejtën e tij për të besuar. Problemi im fillon atëherë kur një ideologji politike kërkon të përdorë fenë për të imponuar norma mbi shoqërinë, për të cenuar karakterin laik të shtetit ose për të kufizuar lirinë e qytetarit. Unë nuk e luftoj besimin e askujt. Unë kundërshtoj politizimin e besimit.
Dhe këtë qëndrim do ta mbaj pavarësisht se kush është përballë meje. Qoftë shqipfolës apo jo-shqipfolës, qoftë kundërshtar i jashtëm apo i brendshëm. Kur cenohen vlerat kombëtare, demokratike, laike dhe perëndimore që unë besoj se duhet t’i mbrojmë, nuk do të hesht. Sepse nuk jam futur në këtë rrugë për t’u dukur. Nuk jam futur për të krijuar një emër. Nuk jam futur për t’u bërë përfaqësues i ndonjë institucioni. Dhe nuk jam futur për t’i kërkuar askujt autorizim për të menduar. Jam këtu sepse jam qytetar dhe sepse besoj se qytetari ka të drejtë dhe përgjegjësi të flasë kur sheh diçka që e konsideron të dëmshme për shoqërinë dhe kombin e tij.
Për këtë arsye, thirrjen time për pagëzim dhe rikthim nuk do ta ndaloj. E bëj në mënyrë të lirë, vullnetare dhe demokratike. I drejtohem secilit shqiptar dhe secilës shqiptare që dëshiron ta dëgjojë këtë thirrje. Askënd nuk e detyroj. Askënd nuk e kërcënoj. Askënd nuk e përjashtoj. Por as unë nuk do të pranoj të më ndalohet e drejta ime për të folur. Mendimet dhe kundërshtimet e mia do t’i paraqes gjithmonë publikisht, duke u mbështetur në të drejtën e fjalës së lirë dhe në ligjet që më garanton Kushtetuta e vendit tim, ligjet në fuqi, si dhe Kushtetuta dhe ligjet në fuqi të shtetit ku veproj.
Nuk jam pajtuar as në të kaluarën me gjuhën e papranueshme të askujt dhe nuk do të pajtohem as në të ardhmen. Gjuhën e papranueshme e kam kundërshtuar haptazi atëherë dhe po ashtu e kundërshtoj edhe sot, me të njëjtin qëndrim dhe me të njëjtin parim. Për mua, standardi duhet të jetë i njëjtë për të gjithë, pavarësisht se kush e përdor atë gjuhë dhe kundër kujt drejtohet.
Secili jep llogari për fjalën e vet. Edhe unë jap llogari për fjalët e mia. Dhe për këtë arsye, fjalët e mia janë publike. Nuk fshihem pas profileve të rreme, nuk fshihem pas njerëzve të tjerë dhe nuk ia delegoj askujt përgjegjësinë për atë që them.
Dhe po e them edhe një herë: nuk po e them këtë për t’iu shmangur ndonjë përgjegjësie. Përkundrazi. Po e them pikërisht për ta bërë të qartë se UNË NUK I TAKOJ ASNJË LËVIZJEJE. Jam vetvetja. Unë i shërbej Atdheut tim dhe të mirës së tij. Kaq.
Nëse dikush pajtohet me mua, mirë. Nëse dikush nuk pajtohet, edhe më mirë: le të debatojmë me argumente. Demokracia nuk ndërtohet duke heshtur tjetrin, por duke i dhënë hapësirë edhe mendimit që nuk na pëlqen. Por një gjë nuk do ta pranoj: që rikthimi im personal të përdoret për të më vendosur në një pozicion institucional që nuk e kam kërkuar dhe nuk e kam pasur.
Unë jam i rikthyer. Kjo është çështja ime shpirtërore. Unë jam veprimtar shqiptar. Kjo është çështja ime kombëtare. Unë jam qytetar i një shteti laik. Kjo është përgjegjësia ime qytetare. Unë jam shqiptar katolik, kjo është e drejta ime. Dhe këto katër gjëra nuk janë kontradiktore. Përkundrazi, mund të bashkëjetojnë pikërisht sepse liria i mbron të katërtat.
Unë e konsideroj veten qytetar aktiv dhe veprimtar të vendit tim. I shërbej vendit tim me aq sa kam mundësi dhe me aq sa më lejojnë forcat e mia. Nuk pretendoj të jem i pagabueshëm, por pretendoj të jem i sinqertë me atë që besoj. Dhe në këtë rrugëtim, unë jam edhe dëshmitar i asaj që kam parë, i asaj që kam përjetuar dhe i së vërtetës që besoj para Atit tim, Jezu Krishtit.
Prandaj, kushdo që dëshiron të më kundërshtojë, le të më kundërshtojë me argument. Kushdo që mendon se jam gabim, le ta dëshmojë. Kushdo që mendon se rikthimi është i gabuar, le ta argumentojë. Por mos më kërkoni të hesht.
Sepse unë nuk do të hesht. Jo për shkak të urrejtjes, sepse, urrejtje nuk kam për askënd, por për shkak të bindjes. Jo për të cenuar lirinë e tjetrit, por për të mbrojtur lirinë time, dhe të tjetrit. Jo për t’ia imponuar Krishtin dikujt, por sepse unë vetë e kam zgjedhur Krishtin, dhe në mënyrë paqësore, e ftoj edhe tjetrin ta pranojë Krishtin.
Dhe këtë zgjedhje, si qytetar i lirë dhe si shqiptar që e do Atdheun e vet, do ta mbroj me fjalë, me argument, me ndërgjegje dhe brenda ligjit.
Sinqerisht,
Blerim Nika
20.08.2025

Kur një gur themeli për kishën, e zgjon kujtesën historike

Drini.us
-
0
Kur një gur themeli për kishën, e zgjon kujtesën historike
Dom Shtjefen Dodes, Prishtinë
_____
ZOGAJ – KUR NJË GUR THEMELI ZGJON KUJTESËN
Kisha që nuk fillon sot
Ka vende që historia i ruan me monumente madhështore. Ka të tjera që i ruan në dokumente të zverdhura, në emra njerëzish, në kujtesën e familjeve dhe në disa gurë që vazhdojnë të dëshmojnë edhe atëherë kur ndërtesat janë zhdukur.
Zogaj i Vushtrrisë duket se i përket kësaj kategorie të dytë.
Në ditët tona, kur ndërtimi i një kishe katolike në Zogaj është bërë temë diskutimi publik, polemikash, entuziazmi, kundërshtimesh dhe debatesh rreth identitetit fetar të shqiptarëve, tundimi më i madh është ta lexojmë gjithçka vetëm përmes syzeve të së tashmes.
Por Zogaj nuk fillon në vitin 2026.
Dhe pikërisht këtu historia bëhet e rëndësishme.
Dokumentet e sjella në këtë studim (ende i pabotuar nga autori Frok Zefi) na çojnë së paku në fillimin e shekullit XVIII. Në relacionet e viteve 1706–1710 Zogaj del jo si një vend rastësor në hartën kishtare, por si pikë ku banonin misionarët françeskanë që u shërbenin të krishterëve të Zogajt dhe Gjakovës. Në vitin 1710 përmenden madje me emër atë Fran Galziata dhe atë Dominik Venedikasi, të cilët jetonin në Zogaj dhe u shërbenin rreth 2.100 të krishterëve të dy misioneve.
Ky fakt është i rëndësishëm.
Sepse sot mund të debatohet nëse duhet apo nuk duhet të ndërtohet një objekt i caktuar, ku duhet të ndërtohet, çfarë dimensionesh duhet të ketë, cilat procedura duhet të ndiqen. Këto janë pyetje legjitime të një shoqërie demokratike.
Por është shumë më vështirë të thuhet seriozisht se prania katolike në Zogaj është një shpikje e kohëve të fundit.
Dokumentet nuk e lejojnë një përfundim të tillë.
Një Kishë pa kishë
Ka diçka pothuajse paradoksale në historinë e Zogajt.
Kisha ishte aty edhe kur nuk kishte kishë.
Në vitet e para të shekullit XVIII, të krishterëve u mungonte një godinë e mirëfilltë kishtare. Mesha kremtohej në kapelën e françeskanëve ose në shtëpitë e besimtarëve. Edhe në vitin 1713, për më shumë se 2.000 të krishterët e dy misioneve, shtëpitë e njerëzve vazhdonin të shndërroheshin në hapësira liturgjike.
Kjo është ndoshta figura më e bukur për ta kuptuar historinë e krishterimit në këto troje: kur mungonte kisha prej guri, mbetej Kisha prej njerëzish.
Altari mund të zhdukej, por dikush ruante fenë.
Kambanarja mund të mungonte, por dikush vazhdonte të lutej.
Famullitari mund të detyrohej të largohej, por familja mbetej.
Në vitin 1716 situata ishte aq e rëndë sa prifti që banonte në Zogaj lëvizte nëpër Gjakovë dhe rrethina duke rrezikuar jetën.
Pra, historia e Zogajt nuk është histori rehatie.
Është histori mbijetese.
Zogaj ishte famulli
Një dokument i vitit 1750 është veçanërisht domethënës. Gjon Nikollë Kazazi e sqaron Kongregatën për Përhapjen e Fesë se Gjakova dhe Zogaj nuk duhej të konsideroheshin si një famulli e vetme: ishin dy famulli të veçanta. Zogaj ndodhej rreth tri orë ecje nga Gjakova, në terren kodrinor-malor, dhe kishte nën juridiksionin e vet shumë fshatra me besimtarë të krishterë.
Kjo është shumë më tepër sesa një hollësi administrative.
Famullia nënkupton bashkësi.
Nënkupton besimtarë, bari shpirtëror, sakramente, predikim, katekezë, jetë kishtare.
Në vitin 1747 dokumentet flasin për një shtëpi famullitare në Zogaj që shërbente njëkohësisht edhe si kishë.
Në vitin 1760, ipeshkvi kremtonte Meshën pontifikale pikërisht në atë kishë të improvizuar brenda shtëpisë famullitare. Ndërtesa ishte e mbuluar me kashtë dhe gjysmë e rrënuar. Përreth Zogajt përmenden rreth njëzet fshatra me të krishterë, disa prej të cilëve ipeshkvi nuk mundi t’i vizitonte për shkak të pasigurisë dhe dhunës.
Çfarë pamjeje!
Një ipeshkëv që kremton Meshën në një shtëpi gjysmë të rrënuar.
Një bashkësi e shpërndarë nëpër male.
Një prift që udhëton nëpër rrugë të rrezikshme.
Një popull që nuk ka katedrale, por nuk ka pushuar së qeni Kishë.
“Nuk heqin dorë nga besimi i tyre”
Ndoshta dëshmia më prekëse në të gjithë studimin vjen nga viti 1762.
Famullitari Matej Bosha Krasniqi shkruan nga Zogaj për besimtarët që i ishin besuar. Ai i përshkruan si njerëz të varfër, por të ndershëm e të mirë, të rënduar nga keqtrajtimet, taksat dhe gjobat. Arsyeja që ai thekson është tronditëse: ata vuanin sepse nuk hiqnin dorë nga besimi i tyre dhe vazhdonin të ecnin në shtegun e Jezu Krishtit.
Këtu Zogaj pushon së qenuri vetëm një çështje historiografie.
Bëhet dëshmi.
Dhe ndoshta këtu duhet kërkuar kuptimi më i thellë i kishës që ngrihet sot.
Jo te triumfi mbi dikë tjetër.
Jo te ideja se një fe duhet ta mposhtë një fe tjetër.
Jo te përpjekja për ta ndarë shqiptarin mysliman nga shqiptari katolik.
Por te kujtesa e njerëzve që, në rrethana shumë më të vështira se tonat, ruajtën atë që ndërgjegjja e tyre u thoshte se ishte e shenjtë.
Priftërinjtë e Zogajt
Historia nuk përbëhet vetëm prej ndërtesave. Ajo ka fytyra dhe emra.
Njëri prej tyre është dom Pjetër Zogaj.
Ai ishte vendas. Gjon Nikollë Kazazi ishte kujdesur për formimin e tij dhe e kishte përgatitur për meshtari. Në relacionin e vitit 1750, Kazazi e paraqet si njeri që kishte vuajtur rëndë nën pushtetin osman, por që kishte qëndruar i patrembur dhe me vullnet të pathyeshëm në shërbim të misioneve.
Ky detaj na ndihmon të kuptojmë diçka tjetër: katolicizmi i Zogajt nuk mbahej vetëm nga misionarë që vinin prej së largu.
Ai nxirrte edhe bijtë e vet.
Prandaj historia e Zogajt është histori e një bashkësie që jo vetëm merrte misionarë, por edhe lindte meshtarë.
Pastaj erdhën zjarri, plaçkitja dhe varfëria
Në vitin 1764 shtëpia famullitare e Zogajt rezulton e shkrumbuar nga zjarri.
Në dekadat që pasuan vazhduan pasiguria, gjobat dhe plaçkitjet. Në vitin 1782 dokumentohet plaçkitja e famullisë, përfshirë paramentet kishtare dhe sendet e famullitarit; në vitin 1785 famullia përshkruhet si tepër e varfër, e goditur nga përndjekja, banditizmi dhe taksat e rënda.
Kështu kuptohet më mirë se çfarë do të thotë humbja e një pranie të dukshme kishtare.
Historia nuk është gjithmonë një vijë e drejtë.
Bashkësitë pakësohen. Popullsitë zhvendosen. Rrethanat politike ndryshojnë. Njerëzit ndryshojnë përkatësi fetare. Kujtesa familjare dobësohet. Një kishë mund të rrënohet dhe, pas disa brezash, dikush mund të besojë se aty nuk ka ekzistuar kurrë.
Por dokumenti mbetet.
Dhe dokumenti nganjëherë i thotë kujtesës kolektive:
Mos harro.
Zogaj 2026
Këtu mbërrijmë te ngjarjet e ditëve tona.
Projekti për ndërtimin e kishës së re katolike në Zogaj ka zgjuar reagime shumë më të mëdha sesa mund të priteshin prej ndërtimit të një objekti fetar. Që në muajt para vendosjes së gurthemelit u bë e ditur se objekti i ri parashihej të ndërtohej afërsisht 200 metra nga gjurmët e kishës së vjetër, pikërisht për të respektuar zonën arkeologjike.
Por bashkë me projektin erdhi edhe debati.
U fol për “rikthim në rrënjë”. U fol për pagëzime. U shfaqën kundërshtime. U paralajmëruan edhe protesta e bllokime, ndërsa organizatorët kërkuan nga institucionet garantimin e lirisë së besimit, të lëvizjes dhe të manifestimit paqësor.
Dhe pikërisht këtu duhet shumë urti.
Sepse është e mundur të mbrosh të vërtetën historike dhe njëkohësisht të refuzosh instrumentalizimin e saj.
Është e mundur të thuash: Po, në Zogaj ka pasur një prani të dokumentuar katolike.
Pa thënë: Prandaj banorët e sotëm duhet të bëhen katolikë.
Janë dy pohime krejtësisht të ndryshme.
I pari i përket historisë.
I dyti do të cenonte lirinë e ndërgjegjes po të imponohej.
Kisha nuk pagëzon një komb. Pagëzon persona.
Këtu është e nevojshme edhe një saktësi teologjike.
Kisha Katolike nuk beson se një njeri duhet të pagëzohet sepse stërgjyshi i tij ishte katolik.
Pagëzimi nuk është test ADN-je.
Nuk është regjistrim etnik.
Nuk është korrigjim statistikor i historisë.
Nuk është deklaratë kundër Islamit.
Pagëzimi është hyrje në vdekjen dhe ngjalljen e Jezu Krishtit.
Është përgjigjja e fesë ndaj thirrjes së Hyjit.
Prandaj, nëse një shqiptar mysliman dëshiron të mbetet mysliman, dinjiteti dhe liria e tij duhet të respektohen plotësisht.
Por po aq qartë duhet thënë edhe e kundërta: nëse një shqiptar, pas një procesi serioz kërkimi, katekumeni, njohjeje të Ungjillit dhe shqyrtimi të ndërgjegjes, arrin në besimin se Jezu Krishti është Zot dhe kërkon Pagëzimin, askush nuk ka të drejtë ta frikësojë, ta kërcënojë apo ta trajtojë si tradhtar të kombit.
Liria fetare që mbron të drejtën për të qenë mysliman duhet të mbrojë edhe të drejtën për t’u bërë i krishterë.
Përndryshe nuk kemi liri fetare, por vetëm leje për të trashëguar fenë e familjes.
As triumfalizëm, as frikë
Prandaj mendoj se Kisha duhet të ecë në Zogaj në një shteg shumë të qartë.
Pa triumfalizëm.
Pa frikë.
Pa gjuhë kundër myslimanëve.
Por edhe pa turp për historinë e vet.
Nuk kemi nevojë të shpikim një të kaluar katolike për Zogajn. Dokumentet e dëshmojnë vetë.
Nuk kemi nevojë ta zmadhojmë.
Nuk kemi nevojë ta romantizojmë.
Në vitin 1747 aty kishte shtëpi famullitare që shërbente si kishë. Në vitin 1750 Zogaj përshkruhej shprehimisht si famulli e veçantë nga Gjakova. Në vitin 1760 ipeshkvi kremtonte Meshën në kishën e varfër të shtëpisë famullitare. Në vitin 1762 famullitari shkruante për njerëz që vuanin por nuk hiqnin dorë nga feja. Në vitin 1764 shtëpia famullitare u dogj. Në vitet pasuese bashkësia vazhdoi të përballej me plaçkitje, varfëri dhe pasiguri.
Kaq mjafton.
Historia është mjaft e fortë edhe pa propagandë.
Një provë për Kosovën e sotme
Në të vërtetë, Zogaj nuk është vetëm provë për katolikët.
Është provë për Kosovën.
Çfarë shteti duam të ndërtojmë?
Një shtet ku identiteti fetar përcaktohet nga shumica?
Apo një shtet ku qytetari është aq i lirë sa mund të hyjë në xhami, në kishë, të ndryshojë fenë ose të mos besojë fare pa pasur frikë prej fqinjit?
Kushtetuta dhe demokracia bëhen reale pikërisht kur duhet mbrojtur liria e atij me të cilin nuk pajtohemi.
Prandaj një kishë katolike në një zonë me shumicë myslimane nuk duhet të jetë kërcënim për myslimanin.
Sikurse një xhami pranë një bashkësie katolike nuk duhet të jetë kërcënim për katolikun.
Problemi fillon kur objektet fetare shndërrohen në flamuj lufte kulturore.
Kisha e Zogajt do ta fitojë domethënien e saj më të bukur jo nëse bëhet monument kundër dikujt, por nëse bëhet ajo që duhet të jetë çdo kishë:
shtëpi e Hyjit dhe derë e hapur për njeriun.
Gurët nuk kanë nevojë të bërtasin
Ndoshta kjo është arsyeja pse Zogaj duhet trajtuar me qetësi.
Gurët e tij nuk kanë nevojë të bërtasin.
Dokumentet flasin.
Ata na tregojnë se aty kishte të krishterë.
Se kishte famulli.
Se kishte meshtarë.
Se kremtohej Mesha.
Se njerëzit pagëzoheshin.
Se kishte një shtëpi që shërbente si kishë.
Se kishte besimtarë që përballonin varfëri dhe keqtrajtime për shkak të fesë së tyre.
Kjo histori nuk na jep të drejtën të gjykojmë ndërgjegjen e askujt që jeton sot në Zogaj.
Por askujt nuk i jep as të drejtën ta fshijë atë histori.
Dhe ndoshta këtu qëndron kuptimi më i bukur i gurthemelit të ri.
Ai nuk thotë: “Këtu po fillojmë.”
Ai thotë: “Këtu po kujtojmë.”
Nuk thotë: “Kjo tokë është vetëm e jona.”
Por: “Edhe ne kemi qenë këtu.”
Dhe, mbi të gjitha, nuk duhet të thotë: “Ne kundër jush.”
Por: “Ne, pranë jush, të lirë për ta adhuruar Hyjin sipas ndërgjegjes sonë, ashtu siç duam që edhe ju të jeni të lirë ta bëni këtë sipas ndërgjegjes suaj.”
Nëse kisha e re e Zogajt arrin ta thotë këtë me praninë e saj, atëherë ajo do të jetë më shumë se një ndërtesë.
Do të jetë një urë ndërmjet shekujve.
Një urë ndërmjet kujtesës dhe së ardhmes.
Një dëshmi se mund ta rizbulojmë historinë pa e përdorur atë si armë.
Dhe një përkujtesë se feja e krishterë, në fund të fundit, nuk është thirrje për t’u kthyer thjesht te një e kaluar.
Është thirrje për të ardhur te një Person.
Te Jezu Krishti.
Sepse gurët mund të dëshmojnë se etërit tanë kanë besuar.
Por vetëm zemra e lirë e njeriut të sotëm mund të thotë:
“Unë besoj.”

Kur Darvini e humbi shpresën, në skenë hyjnë traktorët

Drini.us
-
0
Kur Darvini e humbi shpresën, në skenë hyjnë traktorët
Shkruen e knon Lirim Patrioti
____
Lirim Gashi, Prizren
____
(në shqip dhe serbisht)
Të dashur ngrënës të mutit nga Serbia fqinje,
Natyrisht, kur e them këtë, nuk e kam fjalën për serbët që kanë edukatë, kulturë, zgjuarsi, mençuri, ndjenjë drejtësie dhe qëndrime paqedashëse.
E kam fjalën vetëm për ju, serbët e qelbur, që „Partinë e Prapambetur të Vuçiqit“ e quani „Partia Përparimtare Serbe“, sepse në fjalorin tuaj politik fjala „prapa“ ka kuptimin e fjalës „përpara“.
Por „përpara“ në kuptimin e mbërritjes sa më të shpejtë te gropa septike, që të mund ta hani racionin tuaj të përditshëm të mutit.
Kjo grua e shëmtuar dhe e paedukatë, të cilën ju e mbroni aq me zell, sikur të ishte monument kombëtar serb, nuk e filloi bisedën me mua as me përshëndetje, as me pyetje, as me atë fjalinë e thjeshtë që çdo njeri normal e përdor para se të nisë një debat. Ajo e filloi duke më thënë se paskam „kokë turke“.
Kjo deklaratë e saj, ma zgjoi sinqerisht kureshtjen, prandaj fillova t’i analizoj shkencërisht kokat tuaja.
Dhe sapo e bëra këtë, fillova të dyshoj se Darvini ishte tepër optimist kur fliste për natyrën tuaj njerëzore.
Ai e shpjegoi shumë mirë teorinë e evolucionit, por, për fat të keq, nuk pati kohë të mjaftueshme të merrej me të gjitha anomalitë administrative të natyrës.
Nuk parashikoi, për shembull, se evolucioni mund të prodhonte kaq shumë koka serbe që ngjajnë me mutacione të kokave të derrave të zgjebosur, të pajisura me mjekra shtrigash mesjetare, të cilat e kanë kaluar gjithë jetën duke ngrënë mut dhe tani janë të afta të nxjerrin nga goja vetëm mut, nga mëngjesi deri në mbrëmje.
Edhe sikur një kokë të tillë ta dërgonim në ndonjë laborator të famshëm, shkencëtarët nuk do ta klasifikonin si specie të re. Do ta klasifikonin si problem teknik.
Prandaj, të dashur ngrënës të mutit nga Serbia fqinje, hani mut sa të doni. Ua qifsha nënën juve dhe çdo anëtar të familjes suaj, sipas rendit alfabetik, të bazuar në evidencën e komshiut tim të dashur, Hamza Ciganoviqit.
Nuk dua t’ju pengoj në zhvillimin e industrisë suaj kombëtare të prodhimit dhe konsumimit të mutit.
Në fund të fundit, çdo vend i ka sektorët e vet strategjikë. Dikush prodhon automobila, dikush kompjuterë, dikush ilaçe. Ju, duke gjykuar nga ajo që shoh, keni investuar shumë në prodhimin e mutit dhe tashmë keni arritur kapacitete të tilla, saqë mund të mendoni edhe për eksport në Rusi.
Dhe nëse ju mbaron muti, lirisht mund ta kaloni doganën dhe të vini këtu për ta ngrënë edhe mutin e „Listës Serbe“.
Ne, natyrisht, kemi menduar edhe për transportin.
Ndryshe nga kroatët, ne nuk jua kemi përgatitur vetëm „Bljeskun“ dhe „Olujën“.
Ne jemi aq mirëpritës, saqë kemi menduar edhe për një paketë të plotë logjistike.
Jua kemi siguruar madje edhe traktorët më modernë, në mënyrë që ikja juaj të mos mbetet më vetëm një aktivitet spontan, por të shndërrohet në një disiplinë sportive të organizuar.
Madje mund ta organizojmë për ju edhe Kampionatin Ndërkombëtar të Traktorëve me titull:
„KUSH DO TË MBËRRIJ MË SË SHPEJTI NË BEOGRAD“
Do të ketë kategori garimi për të gjithë.
Për politikanë.
Për patriotë interneti.
Për analistë interneti.
Për komentues interneti.
Dhe, natyrisht, për profesionistë të asaj kategorie që deri dje deklaronin:
„KURRË NUK DO TË IKIM!“
Ndërsa sot pyetja e tyre më e rëndësishme strategjike është:
„A KA TRAKTORI MJAFTUESHËM NAFTË?“
Mendoj se kjo është një nga arritjet më të bukura të patriotizmit modern serb: të jesh aq i bindur se nuk do të ikësh kurrë, saqë të fillosh ta kontrollosh presionin e gomave.
Sa i përket „kokës turke“, mos u shqetësoni.
Unë nuk kam asnjë problem me kokën time.
Problemi fillon atëherë kur disa njerëz mendojnë se kombësia është zëvendësim për inteligjencën dhe se mjekra është dëshmi e evolucionit.
Prandaj, ju lutem, mos më detyroni të hyj edhe më thellë në anatominë politike të kokave tuaja.
Sepse, nëse vazhdojmë kështu, do të na duhet një fakultet i tërë për ta studiuar këtë fenomen.
Dhe në fund do të arrijmë në përfundimin më shkencor të mundshëm:
Disa koka, pavarësisht nga kombësia, thjesht nuk janë të denja për Teorinë e Darvinit.
Ato janë të denja vetëm për bujqësi dhe blegtori.
Dhe pikërisht për koka të tilla, traktorët tanë janë gjithmonë gati.
Sqarim:
Kur pashë fotografinë tuaj me mbishkrimin „Dogodine u Prizrenu“, e kuptova se biseda jonë kishte përfunduar para se të kishte filluar. Ka fotografi që vlejnë sa një mijë fjalë. E juaja i kurseu edhe ato një mijë.
Ju keni një talent vërtet të rrallë: trimërinë e tregoni gjithmonë aty ku askush nuk mund t’jua kthejë – përballë civilëve të paarmatosur. Por historia është një mësuese e mërzitshme: ajo vazhdimisht pyet pse e njëjta trimëri u zhduk si me magji gjatë „Bljesakut“ dhe „Olujës“.
Kam vënë re edhe një fenomen tjetër interesant. Nga një mijë komentues serbë, rreth 998 prej tyre e fillojnë debatin me fyerje. Jo sepse u mungojnë argumentet – megjithëse edhe kjo ndodh shpesh – por sepse për ta është më e lehtë të sulmojnë mbiemrin e autorit sesa mendimin e tij. Është njësoj sikur ta humbësh një lojë shahu dhe pastaj të ankohesh për ngjyrën e figurave.
Në fakt, nuk kisha aspak ndërmend të përfshihesha në komente. Por, kur pashë se sa shumë energji investoni në ligësi, mendova se do të ishte e pahijshme të mos jua ktheja me të njëjtën monedhë.
Dhe, në fund, kuptova diçka: nuk ju munda sepse bërtita më fort.
Ju munda sepse, ndërsa ju kërkonit fyerjen e radhës, unë kërkoja argumentin e radhës. Prandaj, debati ynë i ngjante një gare mes një maratonisti dhe një njeriu që këmbëngul se fitues duhet të shpallet ai që bërtet më fort nga tribunat.
_____
KADA DARVIN IZGUBI NADU, NA SCENU STUPAJU TRAKTORI
Autor : Lirim Gashi
Dragi govnojedi iz susedne Srbije,
Naravno, kada to kažem, ne mislim na Srbe koji imaju vaspitanje, kulturu, pamet, mudrost, osećaj za pravdu i miroljubive stavove.
Mislim samo na vas, smrdljive Srbe, koji „Vučićevu Nazadnu Stranku“ nazivate „Srpskom Naprednom Strankom“, jer u vašem političkom rečniku reč „nazad“ ima značenje reči „napred“.
Ali „napred“ u smislu što bržeg stizanja do septičke jame, kako biste mogli da pojedete svoju dnevnu porciju govana.
Ova ružna i nevaspitana žena, koju tako revnosno branite kao da je srpski nacionalni spomenik, nije započela razgovor sa mnom ni pozdravom, ni pitanjem, ni onom jednostavnom rečenicom koju svaki normalan čovek koristi pre nego što započne raspravu. Počela je time što mi je rekla da imam „tursku glavu“.
Ta njena konstatacija me je, iskreno, zaintrigirala, pa sam počeo naučno da analiziram vaše glave.
I čim sam to uradio, počeo sam da sumnjam da je Darvin bio previše optimističan kada je govorio o vašoj ljudskoj prirodi.
On je veoma dobro objasnio teoriju evolucije, ali, nažalost, nije imao dovoljno vremena da se pozabavi svim administrativnim anomalijama prirode.
Nije, na primer, predvideo da evolucija može proizvesti toliko srpskih glava koje liče na mutacije glava šugavih svinja, opremljenih bradama srednjovekovnih veštica, koje su čitav život provele jedući govna i sada su sposobne da iz usta izbace samo govna, od jutra do večeri.
Čak i kada bismo takvu glavu poslali u neku čuvenu laboratoriju, naučnici je ne bi klasifikovali kao novu vrstu. Klasifikovali bi je kao tehnički problem.
Zato, dragi govnojedi iz susedne Srbije, jedite govna koliko god želite. Jebem vam majku i svakog člana vaše porodice, po abecednom redu, na osnovu evidencije mog dragog komšije Hamze Ciganovića.
Ne želim da vam smetam u razvoju vaše nacionalne industrije proizvodnje i konzumiranja govana.
Na kraju krajeva, svaka zemlja ima svoje strateške sektore. Neko proizvodi automobile, neko računare, neko lekove. Vi ste, sudeći po onome što vidim, mnogo investirali u proizvodnju govana i već ste dostigli takve kapacitete da možete da razmišljate čak i o izvozu u Rusiju.
A ako vam ponestane tržišta, slobodno možete da pređete carinu i dođete ovde da pojedete i govna “Srpske Liste”.
Mi smo, naravno, mislili i na transport.
Za razliku od Hrvata, nismo vam pripremili samo „Bljesak“ i „Oluju“.
Mi smo toliko gostoljubivi da smo mislili i na kompletan logistički paket.
Obezbedili smo vam čak i najmodernije traktore, kako vaše bekstvo više ne bi ostalo samo spontana aktivnost, već kako bi se pretvorilo u organizovanu sportsku disciplinu.
Čak možemo za vas da organizujemo i Međunarodno Prvenstvo Traktora pod nazivom:
„KO ĆE NAJBRŽE STIĆI U BEOGRAD“
Biće takmičarskih kategorija za sve.
Za političare.
Za internet patriote.
Za internet analitičare.
Za internet komentatore.
I, naravno, za internet profesionalce one vrste koja je do juče izjavljivala:
„NIKADA NEĆEMO POBEĆI!“
A danas im je najvažnije strateško pitanje:
„IMA LI TRAKTOR DOVOLJNO NAFTE?“
Mislim da je to jedno od najlepših dostignuća modernog srpskog patriotizma: biti toliko uveren da nikada nećeš pobeći, da počneš da proveravaš pritisak u gumama.
Što se tiče „turske glave“, nemojte da brinete.
Ja nemam nikakav problem sa svojom glavom.
Problem počinje onda kada neki ljudi pomisle da je nacionalnost zamena za inteligenciju i da je brada dokaz evolucije.
Zato vas, molim, nemojte me naterati da još dublje ulazim u političku anatomiju vaših glava.
Jer, ako ovako nastavimo, biće nam potreban čitav fakultet da proučimo taj fenomen.
I na kraju ćemo doći do najnaučnijeg mogućeg zaključka:
Neke glave, bez obzira na nacionalnost, jednostavno nisu dostojne Darvinove Teorije.
One su dostojne samo poljoprivrede i stočarstva.
I upravo za takve glave su naši traktori uvek spremni.
Napomena:
Kada sam video vašu fotografiju sa natpisom „Dogodine u Prizrenu“, shvatio sam da je naš razgovor završen pre nego što je i počeo. Postoje fotografije koje vrede koliko i hiljadu reči. Vaša je uštedela i tih hiljadu.
Vi imate jedan zaista redak talenat: hrabrost uvek pokazujete tamo gde vam niko ne može uzvratiti – pred nenaoružanim civilima. Ali istorija je dosadna učiteljica: ona uporno pita zašto je ista ta hrabrost nestala kao čarolijom tokom „Bljeska“ i „Oluje“.
Primetio sam još jedan zanimljiv fenomen. Od hiljadu srpskih komentatora, njih oko 998 započinje raspravu uvredama. Ne zato što im nedostaju argumenti – mada se i to često dešava – već zato što im je lakše da napadnu prezime autora nego njegovu misao. To je kao kada izgubiš partiju šaha, pa se žališ na boju figura.
Nisam uopšte imao nameru da se uključujem u komentare. Ali kada sam video koliko energije ulažete u zluradost, pomislio sam da bi bilo nepristojno da vam to ne uzvratim istom merom.
I na kraju sam shvatio nešto: nisam vas nadmašio zato što sam glasnije vikao.
Nadmašio sam vas zato što ste vi, dok ste tražili sledeću uvredu, ja tražio sledeći argument. Zato je naša debata ličila na trku između maratonca i čoveka koji uporno tvrdi da pobednik treba da bude onaj koji najglasnije viče sa tribina.

Një rrëfim i gjithanshëm i Jusuf Buxhovit për fëmijëninë, politikën, historinë dhe letërsinë

Drini.us
-
0
Një rrëfim i gjithanshëm i Jusuf Buxhovit për fëmijëninë, politikën, historinë dhe letërsinë

Nordlys (1971) / Shqipëria e izoluar në sytë e Herbert Schmitt : “Tirana, Enver Hoxha dhe turistët e huaj…”

Drini.us
-
0
Nordlys (1971) / Shqipëria e izoluar në sytë e Herbert Schmitt : “Tirana, Enver Hoxha dhe turistët e huaj…”

Një qerre me kuaj përshkon «Bulevardin Dëshmorët e Kombit» në kryeqytetin e Shqipërisë, Tiranë. Rruga, e gjatë një kilometër, do të kishte hapësirë për tre ose katër korsi qarkullimi në secilin drejtim, por praktikisht nuk ka fare trafik. (Ass. Press Feature Photo) — Burimi : Nordlys, e martë, 8 qershor 1971, faqe n°11

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 20 Gusht 2026

Gazeta norvegjeze “Nordlys” ka botuar, të martën e 8 qershorit 1971, në faqen n°11, një reportazh të gazetarit Herbert Schmitt, i cili, përmes agjencisë Associated Press, përcjell asokohe përshtypjet e tij mbi Shqipërinë komuniste, jetën në Tiranë dhe marrëdhënien e regjimit me turistët e huaj. Reportazhi, i shkruar në një periudhë kur Shqipëria ndodhej në një izolim të thellë ndërkombëtar dhe ndiqte një politikë të vendosur pro-kineze, ofron një dëshmi interesante mbi mënyrën se si vendi dhe shoqëria shqiptare perceptoheshin nga një gazetar perëndimor në fillim të viteve 1970. Në qendër të vëmendjes së Schmitt-it janë Tirana, jeta e përditshme, standardi i jetesës, zhvillimet ekonomike e arsimore, prania e fortë e propagandës politike, mbikëqyrja ndaj qytetarëve dhe të huajve, si dhe qëndrimi i autoriteteve shqiptare ndaj turizmit perëndimor. Aurenc Bebja e sjell këtë artikull të rrallë për publikun shqiptar përmes blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”. 

Koha qëndron e ngrirë në Shqipëri

Nuk dëshiron të huaj pas përvojave të këqija

Një qerre me kuaj përshkon «Bulevardin Dëshmorët e Kombit» në kryeqytetin e Shqipërisë, Tiranë. Rruga, e gjatë një kilometër, do të kishte hapësirë për tre ose katër korsi qarkullimi në secilin drejtim, por praktikisht nuk ka fare trafik. (Ass. Press Feature Photo) — Burimi : Nordlys, e martë, 8 qershor 1971, faqe n°11

Tiranë, (Herbert Schmitt, AP) :

— Shqipëria sapo ka nisur planin e saj të pestë ekonomik pesëvjeçar. Mendimi i parë që i vjen një turisti nga Perëndimi është : Çfarë rezultatesh kanë sjellë katër planet e mëparshme?

Ky vend malor, i ngjeshur midis Greqisë dhe Jugosllavisë, i duket një vizitori perëndimor shumë i prapambetur në shumë fusha. Është sikur koha të ketë ndaluar këtu. Edhe një qytet si Tirana, me 170 000 banorë, duket i paprekur nga koha moderne.

Shqipëria është vendi komunist që, në mënyrë të vazhdueshme, ka mbajtur një linjë pro-kineze, pasi prishja me Bashkimin Sovjetik u bë fakt në vitin 1961.

I fuqishmi i Shqipërisë

Me përjashtim të një grupi të vogël funksionarësh të partisë dhe të shtetit, shqiptarët jetojnë në padije për gjendjen në vendet e tjera. Ata nuk kanë asnjë mundësi ta krahasojnë standardin e tyre të jetesës me atë të kombeve me të cilat do të ishte e natyrshme të krahasoheshin, për shkak se gazetat dhe revistat e huaja janë të ndaluara.

I fuqishmi i vendit, 62-vjeçari Enver Hoxha, qeveris me dorë të hekurt. Kudo ndeshesh me emrin e udhëheqësit të partisë. Përgjatë rrugëve, në disa vende mund të shihen gurë të bardhë të vendosur në mënyrë të tillë që formojnë fjalët «Lav Enver» («Rroftë Enveri»). Emri i tij të shfaqet përpara syve i gdhendur në shpatet e maleve dhe nëpër pankarta.

I vetmi aleat i Hoxhës është Kina komuniste dhe në Tiranë kinezët kanë një ambasadë të madhe dhe mbresëlënëse. Por në rrugët e Tiranës rrallë shihen kinezë me kostume maoiste.

Qytet i madh pa tipare të një qyteti të madh

Rruga kryesore e Tiranës, «Bulevardi Dëshmorët e Kombit», është aq e gjerë saqë, pa vështirësi, mund të zinin vend gjashtë automobila krah për krah. Megjithatë, automjetet shihen rrallë në qytet. Pamjen e rrugëve e dominojnë këmbësorë të veshur me rroba të errëta, qerre me kuaj, si dhe ndonjë automobil ose autobus.

Gjatë shëtitjes përgjatë bulevardit, turisti mund të ndalet i habitur përpara statujës së Stalinit, tre metra të lartë. Ajo i përket periudhës kur marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik ishin në pikën e tyre më të mirë dhe ndoshta është e vetmja statujë e Stalinit që ka mbetur në Evropën Lindore.

Kur u pyet se përse statuja ishte lënë e paprekur, një udhërrëfyes shqiptar u përgjigj me krenari:

— Stalini ishte një burrë i madh. Ne jemi krenarë për këtë monument dhe kemi ndërmend ta ruajmë.

Tirana, pavarësisht parqeve të mirëmbajtura, një kompleksi universitar mbresëlënës dhe rrugëve të pastra, të jep një përshtypje zymtësie dhe mërzie. Vetë shqiptarët janë shumë pak mikpritës ndaj një turisti, të penguar siç janë nga mbikëqyrja e vazhdueshme policore. Kur disa futbollistë gjermanoperëndimorë, të cilët kohët e fundit kishin qenë mysafirë në Tiranë, u përpoqën t’u shpërndanin çokollata dhe portokaj fëmijëve dhe të rriturve që ishin mbledhur jashtë hotelit të tyre, shqiptarët u larguan me shpejtësi.

Tirana gjatë natës nuk është aspak gjallëruese. Trafiku pothuajse nuk ekziston. Vetëm herë pas here mund të dëgjohet një autobus që ndizet diku larg. Ndonjë kalimtar nxiton të kalojë dhe mallrat në vitrinat e dyqaneve janë të pakta. Mund të shohësh një biçikletë të prodhuar në Kinë, me çmim 925 lekë (rreth 540 korona), dhe një karrocë fëmijësh me çmim 400 lekë (rreth 230 korona).

Paga mesatare e një punëtori është 600 lekë.

Përparimet

Kur përfundoi lufta në vitin 1945, 75 për qind e banorëve të Shqipërisë nuk dinin as të lexonin dhe as të shkruanin. Sot, problemi i analfabetizmit thuhet se është pothuajse i zgjidhur, sipas burimeve zyrtare.

Më tej bëhet e ditur se më shumë se 60 për qind e fshatrave shqiptare sot kanë ndriçim elektrik dhe se vendi ka tashmë 10 000 traktorë, krahasuar me vetëm 10 në vitin 1945.

Prodhimi bujqësor ishte rritur me plot 75 për qind nga viti 1965 deri në vitin 1970 dhe, sipas asaj që thuhet, si punëtorët, ashtu edhe fshatarët, kanë sot kushte më të mira jetese se kurrë më parë, pavarësisht bllokadës ekonomike nga ana e Bashkimit Sovjetik.

— Si në kulturë, në shkencë, ashtu edhe në ekonomi, ne po marshojmë përpara, deklaroi udhërrëfyesi ynë shqiptar.

Këshilla të mira për turistët

Kur u pyet përse Shqipëria, me plazhet e saj të bukura përgjatë Adriatikut, nuk e hapte vendin për turistët perëndimorë, udhërrëfyesi u përgjigj se kishin pasur përvoja të këqija me disa turistë «të këqij».

— Ata vijnë këtu, fotografojnë gra të moshuara të veshura keq dhe pastaj kthehen në shtëpi e shkruajnë keq për ne. Mund të jetojmë edhe pa këtë lloj turistësh. Megjithatë, delegacionet e vogla janë gjithmonë të mirëpritura.

Dhe njerëzit që kanë ndërmend të vizitojnë Shqipërinë duhet ta kenë parasysh këtë. Dy ose tre persona së bashku janë, në të vërtetë, më mirë se një turist i vetëm në këtë vend.

Turisti duhet të kujtojë gjithashtu se nuk duhet t’i japë kurrë bakshish një kamerieri ndërsa udhërrëfyesi është duke parë. Në këtë vend, të gjithë vëzhgojnë njëri-tjetrin; prej kësaj burojnë dyshimi dhe rezervimi.

Nëse turisti del për shëtitje nëpër rrugë në mbrëmje, duhet të bëjë kujdes nga ushtarakët e armatosur, të cilët janë vendosur, ndër të tjera, përpara ndërtesave qeveritare. Nëse rojet i bien bilbilit ose i bëjnë shenjë me automatik, kjo do të thotë se turisti në fjalë duhet të largohet menjëherë.

Dajti është emri i hotelit më të mirë në Tiranë. Nëse turisti dëshiron të hajë diçka vërtet të mirë, duhet të shkojë atje dhe të kërkojë «viç me qepë». Kjo pjatë është një delikatesë e vërtetë.

Dhe nëse dëshiron të arrijë të marrë një buzëqeshje nga një shqiptar, është mirë t’i thotë se ekipi kombëtar shqiptar i futbollit është i një niveli të lartë. Një lajkatim i tillë nuk mund të mos i pëlqejë as shqiptarit.

Kisha e gjallë nuk ndalet

Drini.us
-
0
Kisha e gjallë nuk ndalet
Dom Nikson Shabani, Prizren
___
KISHA E GJALLE NUK NDALET
___
Ajo qe ndodhi me 18 gusht ne Zogaj te Vushtrrise na ka lenduar.
Jo sepse nje ceremoni u zhvendos nga nje vend ne nje tjeter,
por sepse nje bashkesi katolike, ne token ku ka rrenje historike,
nuk mundi ta kremtonte lirisht nje akt te fese se saj sic kishte planifikuar.
Megjithate, ne kete dite nuk dua te flas me gjuhen e zemërimit.
Dua te flas me gjuhen e fese dhe besimit. Sepse Kisha nuk jeton nga nje ceremoni. Kisha nuk jeton nga nje gur. Kisha jeton nga Krishti. Dhe Jezu Krishti nuk mund te ndalet.
Mund te na mbyllen dyert e nje vendi, por nuk mund te mbyllet Ungjilli. Mund te na shtyhet nje ceremoni, por nuk mund te shtyhet hiri i Hyjit. Mund te na pengohet nje hap, por nuk mund te ndalet ecja e nje Kishe qe ka mbijetuar shekujt.
Me 18 gusht, ata qe kishin shprehur deshiren per t’u bere pjese e Kishes katolike moren Pagëzimin ne Katedralen “Shen Nane Terezës”. Dhe kjo eshte pergjigjja me e bukur qe mund te jepte Kisha. Jo perplasje. Jo hakmarrje. Jo urrejtje. Por Pagëzim. Jete te re.
Shprese te re. Nje Kishe qe lind e rilind perseri.
Ne nuk duhet te kemi frike te themi se kemi histori. Kjo toke ka njohur e njeh pranine e te krishtereve prej shekujsh e me shume. Ne kete toke kane jetuar paraardhesit tane, kane ngritur altare, kane kremtuar Meshën, kane pagezuar femijet e tyre dhe kane ruajtur fene edhe ne kohe kur ajo nuk mund te jetohej lirisht.
Kishat mund te jene rrenuar. Meshtaret mund te jene vrare. Familjet mund te jene shperngulur. Por Krishti nuk eshte larguar. Prushi i fese nuk eshte shuar.
Dhe sot, pas gjithe ketyre shekujve, ne shohim dicka qe duhet te na mbushe me shprese: njerez qe kerkojne Pagëzimin, familje qe duan nje kishe, besimtare qe duan ta jetojne fene e tyre dhe nje brez qe nuk pranon qe historia e paraardhesve te tij te perfundoje ne heshtje.
Kjo eshte arsyeja pse ne shikojme nga e ardhmja me gezim. Jo me frike. Jo me urrejtje. Por me Kryqin e Krishtit.
Shen Flori dhe Shen Lauri, martiret tane te tokes tone, jane nje kujtim se feja nuk mbahet gjalle me force, por me deshmi. Ata nuk e dhane jeten qe ne te urrejme dike. E dhane qe Krishti te mbetet i gjalle ne zemrat e njerezve.
Prandaj edhe ne sot nuk kerkojme qe askujt t’i merret asgje. Nuk kerkojme privilegj. Nuk kerkojme qe nje fe te sundoje mbi tjetren. Kerkojme vetem te jetojme si katolike ne vendin tone, te lutemi, te pagezojme femijet tane, te ndertojme kishat tona dhe ta deshmojme besimin tone ne paqe e ne respekt te ligjit.
Kjo nuk duhet te frikesoje askend. Nje Kishe me shume nuk e ben Kosoven me te varfer. E ben me te pasur ne liri. Nje kryq i ngritur ne nje toke nuk eshte kercenim per askend. Eshte deshmi se edhe besimtari katolik ka te drejte te jetoj sipas ndergjegjes se tij.
Dhe ketu eshte prova e vertete e nje shoqerie demokratike: jo nese shumica mund ta ushtroje lirine e saj, por nese edhe pakica mund ta ushtroje te drejten e saj pa frike.
Ne duam nje Kosove ku myslimani te jete i lire te ndertoje xhamine e tij dhe katoliku te jete i lire te ndertoje kishen e tij. Nje Kosove ku askush nuk e sheh lutjen e tjetrit si rrezik. Nje Kosove ku kambana dhe ezani mund te tingellojne nen te njejtin qiell pa e perjashtuar njera-tjetren. Kjo eshte Kosova per te cilen duhet te punojme.
Dhe Kisha Katolike nuk do te heqe dore nga misioni i saj. Me qetesi.
Me dinjitet. Me dashuri. Me besim. Dhe, kur eshte e nevojshme, edhe me vendosmeri per te drejtat qe na takojne.
Sepse ne nuk kemi ardhur sot. Kemi qene ketu. Dhe nuk kemi ardhur per te marre token e askujt. Jemi ne token ku kane jetuar te paret tane. Kemi ardhur per te vazhduar nje histori qe nuk u shua.
Ndoshta kjo eshte ajo qe duhet ta kuptojme me se miri sot: Kisha mund te pengohet ne nje hap, por nuk mund te ndalet ne mision.
Mund te vonohet nje gurthemel. Por nuk mund te ndalet rritja e Kishes se gjalle. Mund te shtyhet nje ceremoni. Por nuk mund te ndalet Pagëzimi i zemrave. Mund te rrenohen muret. Por Jezu Krishti vazhdon te ndertoje Kishen e Tij prej njerezve te gjalle.
Prandaj, pas 18 gushtit, une nuk shoh nje Kishe te mundur. Shoh nje Kishe qe po ringjallet. Shoh njerez qe po pagezohen. Shoh besimtare qe po qendrojne. Shoh femije qe nje dite do te luten aty ku sot ende nuk ka kishe. Dhe mbi te gjitha, shoh nje shprese qe nuk mund te shuhet.
Prushi i fese katolike nuk eshte shuar. Ai eshte ruajtur ne zemrat e njerezve. Dhe tani po ndizet perseri. Per Krishtin. Per Kishen. Per token e te pareve tane. Dhe per nje Kosove ku secili njeri mund te thote me ze te lire: Une besoj. Une lutem. Une jam i lire.
Shen Flori dhe Shen Lauri, lutuni per ne. Lutuni per Kishen. Lutuni per Kosoven. Dhe na mesoni qe te mos kemi frike. Sepse ajo qe eshte mbjelle me besim dhe eshte ujitur me sakrifice, nje dite do te jape fryt.
Kisha e gjalle nuk ndalet.

Kisha në Zogaj, o Kushtrim Veseli, do të ndërtohet patjetër dhe Pikë !

Drini.us
-
0
Kisha në Zogaj, o Kushtrim Veseli, do të ndërtohet patjetër dhe Pikë !

Luan – Asllan Dibrani, Prishtinë

KISHA NË ZOGAJ DO TË NDËRTOHET – DHE PIKË!

Kushtrim Veselit, që e ngatërroi mandatin e asambleistit me fronin e një sundimtari

Kushtrim Veseli paska folur:

“Kisha në Zagorë nuk do të ndërtohet, pikë.”

Sa madhështore tingëllon ajo “pikë”!

Për një çast, njeriu mund të mendojë se Kushtetuta e Kosovës është zëvendësuar me Kushtetutën e Kushtrim Veselit; se Kuvendi Komunal është oborri i tij dhe se lejet e ndërtimit jepen ose anulohen me një fjali në Facebook.

Por jo, zoti Veseli.

Ju jeni asambleist. Nuk jeni Kushtetuta.
Nuk jeni gjykata.
Nuk jeni komuna.
Dhe Zogaj nuk është prona juaj private.

Prandaj, përballë deklaratës:

“NUK DO TË NDËRTOHET – PIKË!”

unë, Asllan Dibrani – Luani, po ju përgjigjem publikisht:

DO TË NDËRTOHET KISHA NË ZOGAJ – DHE PIKË!

Natyrisht, me ligj, me dokumentacion dhe sipas procedurave të Republikës së Kosovës.

Sepse pikën përfundimtare në një Republikë nuk e vendos Kushtrim Veseli.

E vendos ligji.

Ju keni marrë votën e qytetarëve për t’u shërbyer atyre, jo për ta përdorur mandatin si pronësi personale dhe për t’i treguar një pjese të popullit se çfarë guxon apo nuk guxon të ndërtojë.

Mandati politik është përgjegjësi, jo tapi pronësie mbi Zogajn.

Dhe këtu ironia bëhet edhe më e madhe:

Kosova ka nevojë për vende pune — ju na sillni “pikën”.

Rinia po largohet — ju na sillni “pikën”.

Familjet kërkojnë zhvillim ekonomik — ju na sillni “pikën”.

Qytetarët kërkojnë rrugë, shkolla, kulturë dhe perspektivë — ndërsa ju merreni me një kishë dhe shpallni:

“Nuk ndërtohet, pikë!”

Sikur ekonomia e Vushtrrisë të ishte rregulluar dhe problemi i fundit që i kishte mbetur komunës të ishte kambana e një kishe!

Kjo është mënyrë e gabuar për ta përdorur besimin që qytetarët ia kanë dhënë një përfaqësuesi publik.

Familja Musa dhe qytetarët që e mbështesin këtë nismë nuk kanë nevojë për lejen personale të një politikani për të qenë shqiptarë, për të pasur besimin e tyre apo për të kërkuar të drejtat që ua njeh Republika.

Ata janë pjesë e kësaj toke.

Familjet shqiptare të kësaj ane kanë kaluar pushtime, luftëra, përndjekje e sakrifica dhe kanë qëndruar në trojet e tyre. Është absurde që sot, në Kosovën e lirë, dikush të mendojë se mund t’u flasë bashkëqytetarëve me gjuhën:

“Unë vendos. Pikë.”

Jo, zoti Veseli.

Republika funksionon ndryshe.

Nëse dokumentacioni nuk është i plotë — plotësohet.

Nëse kërkohet leje — merret sipas ligjit.

Nëse ekziston kontest juridik — vendosin institucionet.

Por nëse plotësohen kushtet ligjore, atëherë as deklarata juaj, as fotografia juaj dhe as ajo “PIKË” e madhe nuk mund të shndërrohen në ligj.

Madje do t’ju sugjeroja ta ruani atë pikë.

Mund t’ju duhet një ditë për të vendosur pikën në fund të mandatit tuaj politik.

Sepse qytetari të jep votën, por qytetari edhe ta merr.

Dhe nëse dikush mendon se mund ta përdorë fenë për të ndarë shqiptarët, gabon rëndë.

Kisha nuk ndërtohet kundër myslimanit.
Xhamia nuk ndërtohet kundër katolikut.
As shqiptari nuk duhet ngritur kundër shqiptarit.

Ndërtohen objekte kulti; nuk duhet të ndërtojmë mure mes shqiptarëve.

Edhe një gjë duhet thënë pa ekuivok: çdo kërcënim ndaj Kushtrim Veselit apo familjes së tij është i papranueshëm dhe duhet të hetohet nga Policia dhe Prokuroria. Kundërshtimi ynë është publik, politik dhe demokratik — jo kërcënues.

Por deklarata e tij mbetet e hapur për kritikë.

Prandaj po ia kthej “pikën” aty ku e vendosi vetë:

KUSHTRIM VESELI:

“KISHA NUK DO TË NDËRTOHET, PIKË.”

ASLLAN DIBRANI – LUANI:

“NËSE LIGJI DHE PROCEDURAT PLOTËSOHEN, KISHA NË ZOGAJ DO TË NDËRTOHET – DHE PIKË!”

Sepse Kosova është Republikë, jo pronë personale e Kushtrim Veselit.

123...1,693Faqja 1 nga 1,693