Kreu Blog

Duhet të jeshë si Bekë Osmanaj, se atdhetar nuk mund të jetë çdokush…!

Drini.us
-
0
Duhet të jeshë si Bekë Osmanaj, se atdhetar nuk mund të jetë çdokush…!
Saim Tahiraj, Deçan
____
Atdhetarizmin nuk mund ta ketë secili!
____
Zhvillimet historike në hapësirën shqiptare kanë treguar se atdhetarizmin nuk mund ta ketë çdokush. Atë mund ta kenë vetëm ata/ato që e kanë trashëguar nga gjeneratat e mëparshme. Pra, atdhetarizmi është një trashëgimi që përcillet brez pas brezi, gjenetikisht.
Këtë fat e pati edhe atdhetari i papërkulur kurrë, Bekë Osmanaj, i cili e trashëgoi atdhetarizmin nga të parët e tij të disa brezave. Në të gjitha etapat e historisë sonë të re, Beka qëndroi vertikalisht, i papërkulur kurrë përballë armikut tonë shekullor. Çdo herë i rreshtuar në anën e së drejtës, në anën e luftës për liri dhe pavarësi, dhe së bashku me to udhëtoi në rrugëtimin e sakrificës së madhe, me plot rreziqe, por i vendosur dhe i pathyeshëm asnjëherë.
Trimat si Beka janë të rrallë, sepse kompletimi i personalitetit të tij me trashëgiminë familjare, trimërinë, burrërinë, sinqeritetin, ndershmërinë, vendosmërinë, besnikërinë ndaj shokëve dhe atdheut e bëjnë të veçantë.
Edhe sot, si dje, Beka vazhdon rrugëtimin e tij kryelartë, i vendosur drejt realizimit të idealeve kombëtare, i bindur në fitoren përfundimtare. Sado që hijenat, servilët dhe puthadorët e të gjitha pushteteve përpiqen ta pengojnë, ta etiketojnë, e kanë të kotë.
Figura madhore e Bekë Osmanajt qëndron madhështore, duke u rritur, fuqizuar dhe e papërkulur, si çdo herë, duke i shkelmuar dhe përdhosur ata.
Kalatë që u ndërtuan nga histori të lavdishme nuk u zhdukën asnjëherë, por u qëndruan stuhive të kohës, gjigante, madhështore dhe krenare me historinë e tyre. Bekë Osmanaj ishte dhe do të mbetet i tillë, kala e fuqishme dhe e pamposhtur asnjëherë përballë stuhive të kohës.
Me veprimtarinë e bujshme atdhetare, Beka krijoi shoqëri të ndershme, besnike, të cilat do t’i qëndrojnë pranë në çdo kohë.
Jemi me ty dhe përkrah teje përjetësisht, Bekë Osmanaj!

Xhamia në Lusën të Kukësit, që populli i fshatit “me zor qenka duke e prit të hapen dyert”

Drini.us
-
0
Xhamia në Lusën të Kukësit, që populli i fshatit “me zor qenka duke e prit të hapen dyert”
Mora shkas nga një xhami qe po u ndërtoka në Lusën të Kukësit, e që populli i fshatit me zor qenka duke e prit të hapen dyert.
Allahu Akbar, الله أكبر
Shqiptarët jo më larg se para 150 vjetësh mendonin si e si të ndërtonte kulla të forta, kështjella dhe kala, jo xhami.
Isha në Prizren, ora 18:00 ehh kur ti fillun hoxhallarët në katër anët tuj knu arabisht,
Allahu Akbar, الله أكبر
80 xhami vetëm qyteti,120 me gjithe rrethinat, mbi 1 mijë janë në krejt Kosovën.
Ka një xhami për lagje.
Kemi edhe në krahinën tonë disa xhami në fshatra, me thanë të drejtën se di a shkon apo nuk shkon kush aty.
Jo se kam gjë me shtepitë e Zotit, xhamia, kisha, tempuj, sinagogat,, por ska njerëz ma, e prapë vazhdojmë ndërtojmë.
Ka ishin kanë gjithë kta myslimanë të thekur, që mbinë menjëherë pas rënies diktaturës, sa paskeshit pas vujt!
Për cka gjithë kjo xhami në Lusën, kush fshihet pas tyre, kush falet ktu pa njerëz,kush i paska gjithë kto pare?

Shën Flori e Shën Lauri i bashkojnë Shqiptarët

Drini.us
-
0
Shën Flori e Shën Lauri i bashkojnë Shqiptarët
Xhevat Gjini, Viti
____
Që në nisje të këtij komenti më duhet të (ri)them se nuk jam “partizan” i feve, sepse gjatë gjithë ekzistencës së tyre është provuar se më shumë janë përdorur nga klasa sunduese dhe nga shtetet e ndryshme për shtypjen e njerëzve, për sundimin e tyre dhe, sidomos për përçarjen e tyre.
Besimi në Zot dhe feja – religjioni për mua nuk janë e njëjta gjë… Feja që predikohet me tam – tame, me altoparlantë dhe me lutje në rrugë e sheshe për mua nuk i shërben Zotit, por shtypjes dhe përçarjes së njerëzve. Besimi në Zot nuk ka nevojë për “ndërmjetës”! Besimi në Zot nuk manifestohet publikisht, po përjetohet shpirtërisht e mendërisht (më shumë është çështje shpirtërore)… Shtetet moderne e kanë zgjidhur këtë çështje duke e ndarë fenë – religjionin nga shteti… Besimtarët e kanë të garantuar lirinë dhe të drejtën e tyre për të besuar e për t’u lutur në shtëpi apo në faltore (kishë e xhami) pa i penguar të tjerët, sepse edhe ata që nuk besojnë në ndonjë fe i kanë të garantuara liritë dhe të drejtat e tyre njësoj si ata që i janë bashkuar një feje – religjioni të caktuar…
Shoqëria njerëzore ka njohur shumë civilizime e besime – fe. Edhe sot në botë ekzistojnë e bashkëjetojnë mijëra fe, kultura e civilizime. Po të mendohet sa e lashtë është jeta në tokë mund të themi që religjionet – fetë monoteiste janë shumë të vona… Edhe këto, ashtu siç lindën dhe po zhvillohen, një ditë të bukur me diell do të zhduken, do t’i takojnë të shkuarës…
Për vete nuk jam me ata që “predikojnë” se ekzistenca e shumë feve – religjioneve ndër shqiptarë ka qenë pasuri, përparësi. Përkundrazi, sipas meje, të qenit popull – komb me shumë fe na e ka dëmtuar dhe dobësuar qenien – identitetin kombëtar e kulturor… Shtetet pushtuese gjatë shekujve e kanë përdorur fenë (sidomos fenë e krishter ortodokse dhe fenë islame) për ta rrënuar e shkatërruar qenien tonë arbërore – shqiptare. Pjesa më e madhe e popullit shqiptar u greqizua, u serbizua dhe u turqizua (myslimanizua, boshnjakizua) edhe me ndihmën e fesë në duar të shtetit. Histori e dhimbshme…
Tendencat dhe projektet për ta tkurrur – shkatërruar edhe sot qenien – identitetin kombëtar shqiptar janë të gjalla, janë aktive dhe po ushqehen – financohen nga po ato shtete ose kryesisht nga ato shtete që na kishin pushtuar e robëruar me shekuj.
Më e keqja dhe më e dhimbshmja është se palë me këto tendenca e projekte po bëhen edhe partitë politike dhe segmentë dhe institucione shtetërore!! Republika e Kosovës, Republika e Shqipërisë, Republika e Maqedonisë janë të deklaruara de jure dhe të normuara edhe me kushtetutë dhe me ligje shtete laike, neutrale ndaj feve – religjioneve, kurse de fakto po rrëshqasin gjithnjë e më shpesh dhe më shumë në prehrin e feve!! Republika e Kosovës po koketon kryesisht me islamin politik, i cili ka zënë terren e ka lëshuar rrënjë edhe në parti politike, edhe në shkolla e universitete, edhe në institucione shtetërore, edhe në segmente të mbrojtjes e të sigurisë!! Kuptohet me përkrahjen e qarqeve dhe shteteve që i përmenda më lartë…
Këto ditë u bë “ÇËSHTJE” ndërtimi i një kishe katolike në një fshat të Vushtrris!! Kisha do të quhet kisha e SHËN FLORIT DHE SHËN LAURIT… Nuk u bë problem ndërtimi i një xhamie 40 milionëshe nga Turqia në zemër të Prishtinës shqiptare (edhe në zemër të Kryeqendrës së kombit, në Tiranë) dhe i mijëra tjerave, ose i kishave ortodokëse – serbe, por bëhet problem ndërtimi i një kishe të vogël katolike – shqiptare!! Problemin nuk po e bëjnë shqiptarët, por qarqe të caktuara ekstremiste të islamit politik dhe segment të caktuar të shtetit “laik”!!
SHËN FLORI DHE SHËN LAURI janë ilirë – dardanë. Ata janë martirët (dëshmorët) e parë të krishterimit (monoteizmit) në Iliri – Dardani, janë në themele të besimit tonë dhe të kulturës sonë evropiane – perëndimore. Do të duhej të ishin në themele edhe të unitetit, mirëkuptimit, harmonisë
dhe dashurisë që kemi dëshmuar gjatë gjithë historisë për shpëtimin, ruajtjen dhe zhvillimin e identitetit tonë gjuhësor, kulturor e kombëtar. Si ka mundësi që kisha serbe (Serbia), e ndërtuar në vitin 1936 në Lipjan, quhet Shën (sveti) Flori e Lauri (për t’i pëvetësuar), kurse ka shqiptarë (të nxitur nga të huajt) që i mohojnë dhe i anatemojnë e përbuzin këta dy dardanë – ilirë?!! Jo vëllezër! Jo motra! Kësaj fushate nuk i vjen era shqiptari!! Nuk guxojmë në asnjë mënyrë ta mohojmë historinë tonë, kulturën dhe trashëgiminë tonë kulturore e shpirtërore! Ta kuptojmë dhe ta predikojmë fenë si çështje të pastër shpirtërore, personale e kulturore e jo si “flamur” për beteja e përplasje ndërshqiptare! Ta kuptojmë që s’ka fe në botë që mund të vihet para kombit, para gjuhës e para Flamurit kuqezi që na bashkon! Të kuptojmë e të bindemi që para se të jemi “myslimanë”, “katolikë”, “ortodoksë”, “demokratë”, “socialistë”…, jemi SHQIPTARË! Është turp e faqja e zezë kur ndonjë shqiptar me identitet kombëtar të brisht thotë: “Jam katolikë”, tjetri “jam mysliman”, tjetri “jam ortodoks”, “protestan”, etj. Jo vëllezër! Jo motra! Jemi shqiptarë! Shqiptarë na krijoi Zoti me vullnetin e tij! Shqiptarë na krijoi Nëna natyrë! Na krijo Atdheu ku u lindëm dhe u rritëm brez pas brezi… Na krijuan ninullat tona, përpjekjet, luftërat dhe Heronjtë tanë me penë e me pushkë për ruajtjen e gjuhës, traditës, kulturës, Flamurit kuqezi dhe Atdheut!
Ju ftoj, juve motra e vëllezër vushtrrias të shkoni dorë për dore e krah për krahu, pa dallim feje, aty ku është vendosur Guri i kishës SHËN FLORI E SHËN LAURI dhe t’u thoni miqve dhe armiqve tanë se s’ka fe as parti që na përçan! T’u thoni miqve dhe, sidomos armiqve, se jemi SHQIPTARË, një dhe të pandarë! Kështu ju do Zoti, kështu ju do kombi e ju do burrëri, ju do njerëzia!
Unë, isha me Franklinin dhe bëmë një foto bashkë, te GURI. Isha për t’i thënë Franklinit dhe për t’u thënë gjithë bashkëkombësve të mi (edhe armiqve tanë) se para se të jemi “myslimanë” e “katolikë” jemi dhe do të jemi (sa të ketë jetë mbi këtë dhe) SHQIPTARË! Rroftë kombi shqiptar! Rroftë Shqipëria e bashkuar në një shtet, në një Shqipëri!

Fjala e pathënë!

Drini.us
-
0
Fjala e pathënë!
Shqiptar Shaljani, Shalë e Bajgorës, Mitrovicë
Fjala e pathënë!
Të dashura shqiptare e shqiptarë,
të nderuar miq,
Në cilësinë e ideatorit të ndërtimit të kishës në Shalë të Bajgorës dhe në dakordësinë me këshillin organizativ, ishte paraparë që më 18 gusht, këtu në Zogaj, të mbaja një fjalë rasti para pjesëmarrësve.
Por zhvillimet e dy ditëve të fundit në Zogaj dhe rreth tij nuk ma dhanë atë mundësi.
Fjala mbeti e pathënë.
Por jo e harruar.
Unë kam një parim në jetë: kur jap një premtim, përpiqem ta mbaj, pavarësisht çmimit. Madje, dy miqve të mi u pata thënë:
“Mua ma lehtë mundën me ma pre gjuhën se sa me ma ndalë fjalën!”
Prandaj, po e mbaj premtimin tim.
Po e publikoj fjalën që e kisha përgatitur për 18 gushtin në Zogaj.
Ndoshta nuk pata mundësi ta them atje ku ishte menduar të thuhej.
Por fjala e pathënë mund të dëgjohet edhe më larg.
FJALA PËRSHËNDETËSE E SHQIPTAR SHALJANIT
Në Zogaj të Shalës së Bajgorës
18 gusht 2026
Të dashura motra e vëllezër,
të nderuar pjesëmarrës,
të nderuara zonja dhe zotërinj,
bashkatdhetarë të ardhur nga trojet shqiptare dhe nga mërgata,
miq të nderuar nga vende të ndryshme të botës,
Sot, këtu në Zogaj, në zemër të Shalës heroike të Bajgorës, nuk do të ishim mbledhur vetëm për të shënuar fillimin e ndërtimit të një kishe.
Do të ishim mbledhur për të dëshmuar një moment që unë e shoh si një kthesë në raportin tonë me kujtesën, rrënjët dhe identitetin tonë.
Një çast ku toka, historia dhe shpirti i një populli do të takoheshin.
Sepse toka mban mend.
Guri mban mend.
Kujtesa njerëzore mund të zbehet, por toka nuk harron.
NJË IDE QË U BË REALITET
Më kujtohet si sot dita kur, rreth dy vjet më parë, e pata shfaqur publikisht idenë për ndërtimin e një kishe katolike shqiptare në Shalë të Bajgorës.
Ishte një ide.
Një mendim.
Një ëndërr.
Por disa ëndrra nuk lindin vetëm në mendjen e njeriut. Ato lindin nga një ndjenjë më e thellë, nga një zë i brendshëm që të thotë se duhet të bësh diçka për tokën ku ke lindur, për njerëzit e tu dhe për kujtesën që nuk duhet të humbasë.
Në atë kohë shkrova:
“Për këtë dhe!
Për këtë dhe e mbi këtë dhe,
dua me ba një kishë të re,
jo për famë, as për lavdi,
por nga një zë që unë kam ndi;
ishte zë i kthjelltë si loti,
porosi nga Im Zot Gjergj Kastrioti!”
Sot, pas dy vitesh, këto vargje nuk janë më vetëm vargje.
Një ide mori udhë.
Një ëndërr u kthye në përpjekje.
Përpjekja u kthye në bashkim.
Dhe bashkimi do të duhej të merrte formën e një themeli.
Një ëndërr e hedhur dikur në fjalë, sot po kërkon të marrë formë në gur.
Dhe kjo është dëshmia se kur një ide lind nga dashuria për tokën, historinë dhe njerëzit e tu, ajo mund të kapërcejë shumë pengesa.
NJË DITË QË KËRKON NDËRGJEGJE
Të nderuara motra e vëllezër,
Kjo nuk do të duhej të ishte vetëm një ditë gëzimi.
Do të duhej të ishte edhe ditë ndërgjegjeje.
Sepse çdo kthim te rrënjët është një akt përgjegjësie.
Përgjegjësi ndaj kësaj toke.
Përgjegjësi ndaj paraardhësve.
Përgjegjësi ndaj bashkëkohësve.
Por mbi të gjitha, përgjegjësi ndaj brezave që do të vijnë.
Për ata që sot janë ende në dilemë, kam vetëm një porosi:
Mos u ngutni, por mos kini frikë të kërkoni të vërtetën tuaj.
Pyeteni veten:
Kush ishin të parët tanë?
Çfarë besonin?
Çfarë trashëgimie na lanë?
Dhe çfarë duam t’u lëmë fëmijëve tanë?
Kthimi te rrënjët nuk mund të jetë imponim.
Ai duhet të jetë zgjedhje e lirë, e ndërgjegjshme dhe e dinjitetshme.
Nëse dikush ende nuk është gati për këtë hap, dera e kujtesës nuk mbyllet.
Historia nuk detyron. Historia fton.
Dhe një pyetje e sinqertë e sotme mund të bëhet përgjigje e madhe e së nesërmes.
NE JEMI SHQIPTARË
Të nderuar pjesëmarrës,
Këtu do të ishim mbledhur shqiptarë nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Lugina e Preshevës, Çamëria dhe nga mërgata jonë e shpërndarë nëpër Evropë e më gjerë.
Do të kishim edhe arbëreshë nga Italia, pasardhës të atyre shqiptarëve që, edhe larg mëmëdheut, ruajtën gjuhën, kujtesën dhe identitetin.
Dhe para të gjithëve dua ta them me zë të lartë:
NE JEMI SHQIPTARË!
Ky nuk është vetëm një emërtim.
Është trashëgimi.
Është përgjegjësi.
Është kujtesë.
Është gjuhë.
Është kulturë.
Është histori.
Jemi goditur nga shumë stuhi.
Jemi pushtuar.
Jemi shpërndarë.
Por nuk jemi zhdukur.
Dhe fakti që sot ende flasim shqip, kujtojmë të parët tanë dhe kërkojmë të ruajmë identitetin tonë, është dëshmi e jashtëzakonshme e qëndrueshmërisë së këtij populli.
Prandaj kemi arsye të jemi krenarë.
Por krenaria pa mirënjohje nuk mjafton.
Duhet të jemi mirënjohës ndaj atyre që ruajtën gjuhën, emrin, zakonet dhe kujtesën shqiptare në ditët më të vështira.
TË JEMI VETVETJA
Ne nuk kemi nevojë t’i ngjajmë asnjë kombi tjetër për të qenë të mëdhenj.
Nuk kemi nevojë të marrim identitet hua.
Nuk kemi nevojë të turpërohemi nga emri ynë.
Ne duhet të jemi vetvetja.
Të flasim shqip.
Të shkruajmë shqip.
Të ruajmë emrat tanë.
Të ruajmë gjuhën, kulturën, doket dhe zakonet.
Të ruajmë kujtesën historike dhe trashëgiminë shpirtërore.
Por të gjitha këto duhet t’i bëjmë pa urrejtje ndaj askujt.
Sepse të duash kombin tënd nuk do të thotë të urresh kombin tjetër.
Të duash fenë tënde nuk do të thotë të përbuzësh fenë e tjetrit.
Të mbrosh identitetin tënd nuk do të thotë t’ia mohosh tjetrit identitetin.
Ne mund ta duam fort atë që është e jona dhe, njëkohësisht, ta respektojmë atë që është e tjetrit.
Kjo nuk është dobësi. Kjo është qytetërim.
Prandaj edhe kjo kishë nuk duhet të shihet si mur që ndan njerëzit.
Ajo duhet të jetë dëshmi se shqiptari mund ta njohë dhe ta afirmojë veten pa pasur nevojë të urrejë askënd.
KJO TOKË ËSHTË TOKA JONË
Sot dua ta them qartë dhe pa hezitim:
Ne jemi në vendin tonë.
Në tokën tonë.
Në kujtesën tonë.
Në historinë tonë.
Dhe kemi të drejtë ta ruajmë identitetin, kulturën dhe trashëgiminë tonë.
Ky gur nuk është gur kundër askujt.
Është gur për ne.
Për kujtesën.
Për trashëgiminë.
Për besimin.
Për të ardhmen.
Kisha që do të ndërtohet këtu nuk duhet të jetë simbol ndarjeje.
Le të jetë një vend ku njeriu mëson se rrënjët nuk janë armiqësi dhe identiteti nuk është urrejtje.
Le të jetë një vend ku fëmijët tanë të mësojnë jo vetëm të besojnë, por edhe të duan, të respektojnë dhe të bashkëjetojnë.
NJË POROSI PËR ATA QË KËRKOJNË RRËNJËT
Dua t’u drejtohem posaçërisht atyre që ndoshta janë mes dyshimit dhe vendimit.
Pyetja për rrënjët tuaja nuk është pyetje e vogël.
Është pyetja:
Kush jam unë?
Nga vij?
Çfarë më lanë të parët?
Dhe çfarë do t’u lë unë fëmijëve të mi?
Askush nuk duhet të turpërohet nga kërkimi i së vërtetës.
Askush nuk duhet të frikësohet nga historia e vet.
Nëse një njeri e ndien se duhet të kthehet te besimi i të parëve, le ta bëjë këtë me zemër të pastër, me ndërgjegje të lirë dhe me dinjitet.
Dhe nëse dikush ende nuk e ka marrë atë vendim, le të mos ndihet i përjashtuar.
Kjo është ftesë për reflektim, jo detyrim.
Sepse besimi i vërtetë nuk ka nevojë për detyrim. Ai kërkon zemrën dhe ndërgjegjen e njeriut.
NJË POROSI PËR BREZAT
Kur të largohemi nga Zogaj, dua që secili prej nesh të marrë me vete jo vetëm një fotografi e një kujtim, por edhe një porosi:
T’ua mësojmë fëmijëve tanë shqipen.
T’ua mësojmë historinë.
T’ua tregojmë emrat e të parëve.
T’ua ruajmë kujtesën.
Të mos lejojmë që brezat që vijnë pas nesh të mësojnë gjithçka për botën dhe të harrojnë veten.
Sepse një popull që harron rrënjët e veta mund të ketë ndërtesa të larta, por nuk ka themel.
Sot ne po flasim për një themel.
Por mbi të gjitha, po flasim për kujtesën.
PËRMBYLLJE
Të dashura motra e vëllezër,
Sot, këtu në Zogaj, historia nuk do të na shikonte vetëm ne.
Ne do ta shikonim historinë në sy.
Dhe dua që ajo të na gjejë të denjë:
të bashkuar,
të vetëdijshëm,
krenarë,
por edhe paqësorë.
Të vendosur për ta ruajtur atë që është e jona, por me respekt për çdo njeri, pa dallim gjuhe, kulture, race apo përkatësie.
Sepse ajo që do të ndërtohej këtu nuk do të duhej të ishte vetëm një ndërtesë.
Do të duhej të ishte një dëshmi e kujtesës.
Një dëshmi se një popull mund të kthehet te rrënjët e veta pa ia mohuar askujt të drejtën për të qenë vetvetja.
Dhe një ditë, kur ne të mos jemi më këtu, kur fëmijët tanë të jenë bërë prindër e nipërit tanë të jenë bërë gjyshër, dua që ata të vijnë këtu dhe të thonë:
“Këtu filloi diçka.”
Këtu dikush pati guximin të kujtonte.
Këtu dikush pati guximin të ëndërronte.
Këtu dikush pati guximin të ndërtonte.
Dhe, ndoshta më e rëndësishmja:
Këtu një brez vendosi të mos e harrojë veten.
Le të jetë ky gur i parë i një udhe të re.
Le të jetë ky vend dëshmi se shqiptarët nuk e harrojnë historinë e tyre.
Le të jetë kjo ditë një ditë e bekuar për Shalën e Bajgorës, për Dardaninë dhe për të gjithë shqiptarët.
Zoti e bekoftë këtë tokë!
Zoti e bekoftë Shalën e Bajgorës!
Zoti e bekoftë Dardaninë!
Zoti i bekoftë shqiptarët kudo që janë!
Dhe Zoti e bekoftë Shqipërinë Natyrale!
Lavdi paraardhësve tanë!
Nderim për të gjallët!
Shpresë për brezat që do të vijnë!
Faleminderit!

Mendime që bëjnë dritë tërë jetën

Drini.us
-
0
Mendime që bëjnë dritë tërë jetën
Ismet M. Hasani, Suedi
Mendime që bëjnë dritë tërë jetën (7)
URTI POETIKE (7)
 
EDHE DISA URTI
Në shtëpi të huaj
mos gjuaj me gur,
se edhe e jotja ka  xhama,
nuk është krejt mur!
Kurr mos fol
të   pavërtetën
e merr n’qafë
tjetrin dhe veten!
E pavërteta,
ndoshta t’sjell fitim?
Por nuk vonon e
të del hidhërim!
Ruaju o njeri
prej “taksirati”
prej një puçrre
niset “ithati”
*
Zogu e do malin
peshku e do detin,
duaje mori vashë djalin
sesa e don vetvetin!
Edhe këtë:
Nëse ke ecur
ne hap para dy mbrapa,*
ktheu djalo, ec  mbrapsht
sa nuk të zuri  vapa!?
* Dy nxënës  janë nisë për në shkollë, por vendosën
   të ecin “një hap para e dy hapa mbrapa”, po mbërritën
   me vonesë në shkollë!? Mësuesi i pyeti:
– Pse jeni vonuar?
– Kemi ecë “një hap para  dy hapa mbrapa!”
Mësuesi i zgjuar, po i pyetë prapë:
– Po sikur ju të kishit ecur ashtu, kurrë nuk do te mbërrishit
   në shkollë!? i pyeti mësuesi.
– Kur e vërejtëm se po i largohëmi shkollës, jemi kthyer  mbrapsht
  (me shpinë  kah  shkolla) dhe kemi ecur- poshtu: një hap para    
  dy hapa mbrapa, për atë jemi vonuar- iu përgjigjën nxënësit!
 ***
 
 
M O R A L I
 
“Morali është synim e jo veprim,
  vetëm kështu njeriu është
  i virtytshëm!”
Çdo njeri s’mund të bëj mirë*
Çdo njeri mund  të synoj të mirën.
Shumë njerëz nuk kanë mundësi,
të ndihmojnë korrigjimin në padrejtësi!
Secili njeri në shpirtin e vet,
mund të gjykojë dhe t’urrej!
Mos urreni askë, sepse ndjenja
e urretjës nuk i bën askujt më
shumë dëm sesa vetes tuaj!
Morali  nuk është në vet aktin,
por në synimin për  të jetuar drejt!
Në përpjekjën e vullnetit,
Në luftën për të shpëtuar!
Të jeh i pa mëkate?
Nuk është njerëzore!
Të gabosh e të korrigjohesh,
Kjo është njerëzore!
* e pyetën profetin: -Na mëso
    si të bëjmë mirë!?
– MOS BËNI KEQ! ju tha Profeti!
***
MOS U MASHTRO
 
“Mos beso krejt atë që dëgjon!
  Mos thuaj krejt atë që di!
  Mos bëj krejt atë
  që mundësh!”
Në disa fjalë
mos ke cytje!
Mos jep përgjigje
në disa pyetje!
*
Njerëzit të mashtrojnë
pas gjërave të dëmshme,
Përqeshin, ofendojnë…
kurrë nuk bëjnë punë të ndershme!
Jeta do mbetej dështim
nëse nuk posedon të vërtetën,
nëse nuk posedon besim,
nëse nuk posedon durim!
Njeriu që nga lindja
pranon një ideologji,
se pranon nga bindja,
por pse nuk ka burrëri!
Njeriu duhet të është:
Besnik dhe i sjellshëm,
i drejtë dhe bëmirës,
të thotë të vërtetën!
*
Në qoftë se më mashtron për herë të parë,
kurrë nuk ta fali!
Në qoftë se më  mashtron për herë të dytë,
të qofshin fal’ e para dhe e dyta!

Kërcënim Terrorist në Vushtrri: Bllokimi i Rrugëve si Taktikë e Radikalizimit Islamik

Drini.us
-
0
Kërcënim Terrorist në Vushtrri: Bllokimi i Rrugëve si Taktikë e Radikalizimit Islamik

Gjergj – Skender Jashari

Fenomenet e kërcënimit terrorist islamik në hapësirën shqiptare shpesh shfaqen jo vetëm përmes dhunës së drejtpërdrejtë, por edhe përmes formave të sofistikuara të presionit shoqëror, instrumentalizimit fetar dhe keqpërdorimit të mjeteve juridike. Pikërisht këtë e vërejta më 3 gusht, kur, gjatë një hulumtimi rutinë, hasa në një rast të dorëzimit të një peticioni që, në shikim të parë, dukej si nismë qytetare, por që në përmbajtje mbante elemente të qarta të radikalizimit ideologjik. Dokumenti i “Iniciativës…” që gjeta më pas, e konfirmonte se mjetet juridike po përdoren kundër qytetarëve të tjerë, jo për mbrojtjen e të drejtave, por për imponimin e një agjende fetare të ngurtë.

Kjo u konfirmua më 17 gusht 2026, kur në revistën zyrtare të Ipeshkvisë së Kosovës u publikua denoncimi i qartë: Policia e Kosovës kishte marrë vendim për të ndaluar ceremoninë fetare të bekimit të gurthemelit të Kishës në Zogaj, pavarësisht ankesës zyrtare të Don Fran Kolës. Ipeshkvia e cilësoi vendimin si “jo kushtetues, jo ligjor, të padrejtë dhe të pajustifikuar”, duke theksuar se ceremonia ishte fetare, paqësore dhe në pronë të Kishës — pra, në një hapësirë ku ligji e mbron qartësisht ushtrimin e fesë.

Në këtë kontekst, lind pyetja thelbësore: cilat janë bazat ligjore që mund të justifikojnë një ndalim të tillë? Dhe më e rëndësishmja: a ka pasur Policia e Kosovës ndonjë bazë reale për të kufizuar një ceremoni fetare në pronë private? Analiza juridike e ligjeve në fuqi — Kushtetuta, Ligji për Policinë, Ligji për Liritë Fetare dhe Ligji për Tubime Publike — tregon se kufizimet e tilla lejohen vetëm në raste jashtëzakonisht të veçanta, të lidhura me sigurinë kombëtare, rrezikun e menjëhershëm për jetën, apo kërcënime të dokumentuara. Asnjë prej këtyre kritereve nuk është përmbushur në rastin e Zogajt. 

Kërcënimi terrorist islamik

Më 03 gusht kisha lexuar rastin e dorëzimit të një peticioni, duke hulumtuar gjejta edhe dokumentin e “Iniciativës…” Dukej absurde të keqpërdoren mjetet juridike legjitime, nga qytetarët kundër qytetarëve.

Më 14 gusht 2026, kam lexuar në mediet lokale në Republikë të Kosovës, një lajm që kishte të bënte me “kundërshtimin e ndërtimit të Kishës Katolike në Zagaj, më 18 gusht dhe bllokim rrugësh në Dumnicë e Samadrexhë.” Këtë fillimisht e lexova nga sygjerimi që më jep algoritmi në rrjetin social, tek një faqe që shpesh poston materiale të ideologjisë islamike, për temat që kanë të bëjnë me sigurinë, anti-terrorizmin etj. Për të vërtetuar lajmin kërkova OSINT dhe gjejta të njejtën edhe në një portal më kredibil. Në këtë rast kishte edhe këtë lajmërim:” Organizatorët kanë bërë të ditur se për protestën është njoftuar edhe Policia e Kosovës, ndërsa është paralajmëruar bllokimi i rrugëve në Samadrexhë dhe në fshatrat e Dumnicës.”

Organizatorët e njohur për policinë dhe prokurorinë, nuk janë marrë në përgjegjësi penale deri më tash, për kërcënim terrorist “bllokimi i rrugëve në Samadrexhe dhe në fshatrat e Dumnicës.” Qytetatrët kanë të drejtë të protestojnë, por të drejtat dhe liritë e qytetarëve të tjerë nuk mund t’i cënojnë. Policia, ushtria e ka detyrë ligjore dhe kushtetuese t’ia garantoj të drejtat dhe liritë qytetarëve pa dallim… feje. Prandaj kjo mbetet dukshëm formë hibride e terrorizmit islamik apo taktikë hibride e presionit fetar radikal

që disa dekada në Republikë të Kosovës ka manifestuar forma të ngjajshme të organizimeve  të tubimeve gjysmë legale me thirrje kundër rendit kushtetues dhe juridik të Kosovës.

Sipas Kodit Penal të Republikës së Kosovës, një akt quhet terrorist vetëm nëse:

  • ka qëllim politik, ideologjik ose fetar,
  • ka për qëllim frikësimin serioz të popullatës,
  • ose detyrimin e institucioneve të veprojnë ose mosveprojnë,
  • dhe përfshin veprime të dhunshme, kërcënime serioze, shkelje të rëndë të rendit publik, bllokime të rrezikshme, sulme, shkatërrime, armë, rrezik për jetë, etj.
  1. Qëllimi ideologjik fetar. Organizatorët kanë vepruar për arsye fetare (kundërshtim i kishës katolike). Kjo është element ideologjik fetar.
  2. Presion ndaj institucioneve. Ata kanë paralajmëruar: bllokim rrugësh në Samadrexhë dhe Dumnicë, pengim të ceremonisë fetare, presion ndaj Policisë, presion ndaj Komunës. Ky është detyrim ndaj institucioneve për të mos lejuar një aktivitet fetar,  pra element i terrorizmit.
  3. Frikësim i populates. Bllokimi i rrugëve është: kërcënim i drejtpërdrejtë, cenim i lirisë së lëvizjes, frikësim i komunitetit katolik, frikësim i banorëve të zonës.
  4. Dhunë ose kërcënim serioz. Bllokimi i rrugëve nuk është protestë paqësore. Ligji e konsideron: pengim të qarkullimit, rrezik për sigurinë publike, veprim të dhunshëm, formë presioni të paligjshëm.
  5. Organizim i strukturuar. Organizatorët: kanë njoftuar Policinë, kanë paralajmëruar bllokime, kanë mobilizuar banorë, kanë vepruar si grup i organizuar. Ky është element organizativ, i domosdoshëm për terrorizëm.

Baza ligjore, që dëshmon ekzistimin e kërcënimit terrorist islamik janë:

  1. Qëllimi fetar,  është kundërshtimi i një objekti katolik.
  2. Presioni ndaj institucioneve, si  bllokim rrugësh, pengim ceremonie.
  3. Frikësim i popullatës, gjegjësisht komunitetit katolik, specifikisht Shqiptarëve që braktisin besimin Islam për t’u kthyer në fenë e të parëve.
  4. Veprim i organizuar, grup i strukturuar si dhe njoftimi paraprak.
  5. Veprim i paligjshëm, bllokimi i rrugëve nuk është protestë e lejuar, mos ndërtimi i kultit fetar Kishës së Florit dhe Laurit.
  6. Cenim i rendit kushtetues, pengim i ushtrimit të fesë, i pronës, i tubimit.

Në bashkimin kumulativ të këtyre elementeve, ligjërisht mund të argumentohet se kemi të bëjmë me formë hibride të ekstremizmit të dhunshëm me motivim fetar, që në literaturën e sigurisë quhet: “terrorizëm i nivelit të ulët” (low-intensity terrorism) “terrorizëm i butë” (soft terrorism) “terrorizëm hibrid” (hybrid terrorism),[1] e që është shumë e njohur në botën perëndimore, në formë të : tubime fetare të politizuara; presion komunitar; intimidim të pakicave fetare; protesta të organizuara për të ndikuar vendime komunale; mobilizim fetar kundër objekteve të komuniteteve të tjera.[2] Derisa në vendet e Ballkanit( përfshirë edhe Republikën e Kosovës, është heshtur dhe fshehur qëllimisht). E këso taktika terroriste organizatat terroriste islamike(si ISIS, Al‑Qaeda, Al‑Shabaab, Boko Haram – të cilat janë përgjegjëse për dhunë masive, vrasje dhe shkelje të rënda të të drejtave të njeriut) i kanë përdorur shpesh.  P.sh: Al‑Shabaab në Somali – bllokon rrugë për të penguar ceremonitë fetare të krishtera dhe aktivitetet shtetërore;[3] ISIS në Irak/Siri – bllokon rrugë për të ndaluar lëvizjen e komuniteteve të krishtera dhe për të imponuar rregulla fetare;[4] Boko Haram në Nigeri – përdor bllokime rrugësh për të frikësuar komunitetet e krishtera dhe për të penguar ceremonitë fetare;[5] Talibanët në Afganistan – bllokojnë rrugë për të detyruar popullatën të mos marrë pjesë në aktivitete fetare që nuk i aprovojnë.[6]

Denoncimi i Ipeshkvisë së Republikës së Kosovës

Derisa më 17.08.2026, lexova në revistën e Ipeshkvisë së Kosovës:”  Policia e Kosovës ka marr një vendim që nuk do të lejohet të zhvillohet ceremonia e paraparë për nesër, më 18 gusht 2026. Edhe pas ankesës zyrtare të Don Fran Kolës, Policia nuk e ka anulua vendimin. Ne e konsiderojmë këtë vendim jo kushtetues, jo ligjor, të padrejtë dhe të pajustifikuar, sepse bëhet fjalë për një ngjarje kishtare, fetare dhe paqësore, në pronën e Kishës, për të cilën institucionet ishin njoftuar me kohë.”

Vendimi kundërligjor dhe kundërkushtetues i Policisë së Kosovës

Pavarësisht që nuk ka pasur ndonjë publikim të vendimit të Policisë së Kosovës që ta ketë treguar bazën ligjore, në të cilën e ka bazuar,  por nga kërcënimet terroriste islamike prapa “Iniciativës…” mund të aludohet që këto të drejta mund të kufizohen vetëm në raste shumë të veçanta, sipas nenit 55 të Kushtutës së Republikës së Kosovës. Pa vazhduar në referimet ligjore mbi të cilat ka pasur mundësi të thirren, si Ligji Nr. 04/L-076 PËR POLICINË, neni 18, si dhe Ligjit Nr. 02/L-31, PËR LIRINË FETARE NË KOSOVË, si dhe Ligji NR. 08/L-166, PËR TUBIME PUBLIKE, neni 7, paragrafi 2, thuhet:” Tubimet publike që mbahen në hapësira të mbyllura private, si dhe në prona tjera private, mund të mbahen pa u lajmëruar.” Sipas të njejtit ligj, Tubimet publike, mund të kufizohen, por asnjëherë nuk theksohet që tubimet në prona private të mund të kufizohen( shih nenent 9-13 të ligjit të njejtë).

Vendimi i Policisë së Kosovës, mund të bazohej vetëm në:  Sigurinë publike, pasiqë kishte rrezik  real; i dokumentuar dhe i provuar me fakte, që mund të kishte  akte terroriste islamike, sepse ka pasur kërcënime të verifikuara.

Vendimi i tillë ka shkelur këto të drejta dhe liri themelore:

  1. Liria fetare (e drejta themelore),

Kjo është e garantuar nga: Kushtetuta e Republikës së Kosovës; Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut (KEDNJ); Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (PNDCP); Ligji për Liritë Fetare në Kosovë. Prandaj ndalimi i ceremonisë fetare, pa arsye të justifikuar ligjore përbën:  Shkelje të nenit 38 të Kushtetutës së Kosovës( “Liria e besimit, ndërgjegjes dhe fesë është e garantuar.”);  Shkelje të nenit 9 të KEDNJ( “Çdokush ka të drejtë në lirinë e mendimit, ndërgjegjes dhe fesë.”); Shkelje të nenit 18 të PNDCP( “Askush nuk mund të pengohet në ushtrimin e fesë.”).

  1. E drejta për ushtrim të paqësor të fesë në pronë të vet

Edhe Policia e Kosovës, më 18.08.2026, deklaroi që ceremonia ishte parapa të zhvillohej në: pronë të Kishës, me njoftim paraprak, etj.  Kjo shkel Neni 46 të Kushtetutës – E drejta e pronës, sepse Policia nuk mund të ndalojë një aktivitet fetar në pronë private, pa një arsye të fortë ligjore.

  1. E drejta për tubim paqësor

Edhe pse ceremonia është fetare, ajo është një formë tubimi. Ndalimi i tubimit fetar pa arsye të qarta ligjore është shkelje, në  këtë rast janë shkelur Neni 43 i Kushtetutës – Tubimi paqësor, Neni 11 i KEDNJ – Liria e tubimit 

  1. E drejta për mosdiskriminim fetar

Nëse Policia ka ndaluar një ceremoni fetare pa bazë ligjore, kjo mund të interpretohet si: Diskriminim fetar( i ndaluar nga: Neni 24 i Kushtetutës; Neni 14 i KEDNJ dhe Ligji për Mbrojtjen nga Diskriminimi)

Aktet juridike vendore dhe ndërkombtare që janë shkelur, janë:

  1. Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut (KEDNJ)( neni 9 – Liria e fesë; neni 11 – Liria e tubimit dhe neni 14 – Ndalimi i diskriminimit);
  2. Pakti Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike (PNDCP)( neni 18 – Liria e fesë; neni 21 – Liria e tubimit; neni 26 – Barazia para ligjit);
  3. Deklarata Universale e të Drejtave të Njeriut (DUDNJ)( neni 18 – Liria e mendimit dhe fesë; neni 20 – Liria e tubimit paqësor);
  4. Kushtetuta e Republikës së Kosovës( neni 24 – Barazia para ligjit; neni 38 – Liria e fesë; neni 43 – Tubimi paqësor; neni 46 – E drejta e pronës);
  5. Ligji për Liritë Fetare (Ligji Nr. 02/L-31)( neni 1 – Liria fetare; neni 2 –Mbrojtja nga Diskriminimi; neni 3  –Barazia Fetare; neni 6  – Liria e bashkimit fetar; neni 8  – Vendet e Kultit);
  6. Ligji për Mbrojtjen nga Diskriminimi (Nr. 05/L-021)( neni 1 – Qëllimi i ligjit; neni 3 – Koncepti i diskriminimit; neni 4 – Llojet e diskriminimit; neni 5 – Format e rënda të diskriminimit). 

Kërkesa, Ankesa dhe Padi


  1. Ka bazë të fortë, për kërkesë, ankesë dhe padi:
  2. Ankesë administrative ndaj Policisë së Kosovës;
  3. Kallëzim tek Avokati i Popullit;
  4. Padi në Gjykatën Themelore (Departamenti Administrativ);
  5. Kërkesë për vlerësim kushtetues në Gjykatën Kushtetuese
  1. Republika e Kosovës ka detyrime ndërkombtare, për të respektu dhe mbrojtë të drejtat dhe liritë e qytetarëve pa asnjë dallim; për të përmbush obligimet për parandalimin dhe luftimin e terrorizmit etj:
  2. Njoftimi zyrtar i Zyrës së BE‑së në Kosovë( Pasiqë, BE ka mandat të drejtpërdrejtë të monitorojë: shkeljet e lirisë fetare; shkeljet e të drejtës së pronës; shkeljet e tubimit paqësor; shkeljet e mosdiskriminimit fetar);
  3. Njoftimi i Këshillit të Evropës (CoE) – Departamenti për të Drejtat e Njeriut( Pasiqë, Këshilli i Evropës ka kompetencë të monitorojë shkeljet e KEDNJ-së);
  4. Njoftimi i OSCE – Departamenti për të Drejtat e Njeriut dhe Komunitete( Pasiqë, OSCE ka mandat të drejtpërdrejtë në Kosovë për: monitorimin e lirisë fetare; monitorimin e tubimeve; monitorimin e diskriminimit; monitorimin e policisë).
  5. Njoftimi i UN Human Rights Office (OHCHR)( Pasiqë OHCHR monitoron shkeljet e PNDCP-së);
  6. Njoftimi i Komisionit Evropian – DG JUST (Drejtësia dhe të Drejtat e Njeriut)( Pasiqë, DG JUST monitoron: diskriminimin fetar; sundimin e ligjit; të drejtat themelore);
  7. Njoftimi i Komisionit Evropian – DG HOME (Radikalizimi dhe Siguria)( Pasiqë, DG HOME merret me: radikalizimin fetar; ekstremizmin e dhunshëm; taktikat hibride të presionit fetar);
  8. Njoftimi i Komisionit Evropian – EEAS (Shërbimi i Jashtëm i BE‑së)( Pasiqë, EEAS monitoron: stabilitetin rajonal; tensionet fetare; radikalizimin në Ballkan);
  1. Procedimi i rastit në Institucionet respektive ndërkombëtar që trajtojnë rastet e radikalizmit, ekstremizmit dhe terrorizmit, si në:
  2. Europol – European Union Agency for Law Enforcement Cooperation

Europol ka dy struktura që lidhen drejtpërdrejt me rastin:

  • European Counter Terrorism Centre (ECTC)( që merret me: radikalizimin fetar; ekstremizmin e dhunshëm; taktikat hibride të presionit komunitar; kërcënimet ndaj objekteve fetare; destabilizimin e rendit publik);
  • EU Internet Referral Unit (EU IRU)( që merret me propagandën radikale; nxitjen e urrejtjes fetare; mobilizimin online të grupeve radikale)
  1. Interpol – Counter-Terrorism Directorate. Interpol ka një strukturë të specializuar Counter-Terrorism and Extremism Unit (CTEU) i cili merret me: radikalizimin fetar; ekstremizmin e dhunshëm; taktikat e presionit komunitar; kërcënimet ndaj objekteve fetare; mobilizimin e grupeve radikale.
  2. Qendrat Evropiane për Radikalizim dhe Ekstremizëm të Dhunshëm:
    • Radicalisation Awareness Network (RAN) – European Commission. RAN është qendra kryesore evropiane për parandalimin e radikalizimit dhe ekstremizmit të dhunshëm, e cila merret me: radikalizimin fetar; ekstremizmin e dhunshëm; presionin komunitar; tubimet gjysmë‑legale; taktikat hibride të presionit fetar; indikatorët e hershëm të radikalizimit.
    • European Centre of Excellence for Countering Violent Extremism (Hedayah). E cila merret me: ekstremizmin e dhunshëm; radikalizimin fetar; presionin komunitar; mobilizimin fetar kundër objekteve të komuniteteve të tjera.
    • International Centre for Counter‑Terrorism (ICCT – The Hague). E cila merret me: analizën e taktikave hibride; presionin fetar të organizuar; radikalizimin në komunitete lokale; indikatorët e hershëm të ekstremizmit.
  3. Qendrat Globale për Terrorizëm dhe Siguri
    • Global Counterterrorism Forum (GCTF). E cila merret me: radikalizimin fetar; ekstremizmin e dhunshëm; taktikat e presionit komunitar; kërcënimet ndaj objekteve fetare.
    • United Nations Counter‑Terrorism Committee (UN‑CTC). E cila merret me : shkeljet e lirisë fetare; kërcënimet e radikalizimit; presionin fetar të organizuar; destabilizimin e rendit kushtetues.

Qytetarëve të Vushtrisë, që ndjehen të kërcënuar

Njoftimi i rastit si dhe njoftimet-denoncimet individuale të çdo qytetari të Vushtrrisë, që është ballafaqu me frikën, kërcënimin a rrezikun real nga këto ngjarjet e fundit, duke përfshirë edhe emrat e mbiemrat e të gjithë pjesëmarrësve të këtij “kërcënimi terrorist islamik”,  do e lehtësonte punën e agjensive ndërkombëtare që trajtojnë radikalizmin, ekstremizmin dhe terrorizmin islamik, që emrat e tyre( qoftë edhe adresa false të rrjeteve sociale të zbulohen) e të futen në databazat e tyre. Prandaj njoftimet e tilla në:  Policia e Kosovës, AKI, EUROPOL, INTERPOL, FRONTEX, databaza e Schengen SIS II, databaza e radikalizimit të BE‑së, RAN Centre of Excellence, bëjnë që personat e tillë të parandalohen nga çdo mundësi për akte terroriste në të ardhmen, gjithashtu do:

  1. Futet në SIS II( vendoset alert sigurie, ndalohet hyrja në BE, monitorohet në çdo kufi, kërkohet intervistë sigurie, kërkohet verifikim i identitetit);
  2. Futet në databazat e EUROPOL(futet në qendrat e antiterrorizmit, shpërndahet informacioni në BE, monitorohen udhëtimet, kërkohet dosja e plotë nga Kosova, futet në listën e vëzhgimit);
  3. Futet në databazat e FRONTEX( monitorohet në kufijtë e BE‑së, ndalohet për intervistë, kërkohen dokumente sigurie, refuzohet hyrja në BE, futet në analizat e radikalizimit);
  4. Futet në sistemin e vlerësimit të ETIAS( refuzojë hyrjen, kërkojë intervistë, kërkojë verifikim shtesë, kërkojë dokumente sigurie).

Në aspektin ndërkombëtar, ky veprim mund të prodhojë pasoja serioze për imazhin e Republikës së Kosovës, veçanërisht në raport me sundimin e ligjit dhe respektimin e të drejtave dhe lirive themelore. Vendimi i Policisë, i cili pritet të rrëzohet në instancat administrative, mund të interpretohet nga institucionet relevante ndërkombëtare si një precedent negativ në trajtimin e lirisë fetare dhe të drejtës së pronës.

Për më tepër, praktikat e bllokimit të rrugëve, presionit komunitar dhe pengimit të ceremonive fetare janë të dokumentuara në literaturën e sigurisë si taktika të përdorura nga grupe radikale në kontekste të tjera globale. Kjo nuk nënkupton se rasti i Zagorit është i njëjtë, por ngrit shqetësimin se forma të tilla të presionit fetar mund të interpretohen nga qarqet ndërkombëtare të antiterrorizmit si indikatorë të hershëm të radikalizimit të mundshëm.

Më:18 gusht 2026

Shkruar nga Skender Jashari

Phd candidate, Criminologist, Counter‑Terrorism Expert, Hybrid Warfare Specialist | Scientific Researcher | Security Policy Advisor, Aerospace & Ground Systems Designer specializing in Drones (VTOL, Fixed‑Wing), UUVs, ROVs, UGV, and USVs.

[1] NATO Strategic Communications Centre of Excellence. (2017). Hybrid threats: A comprehensive analysis. NATO StratCom COE; European Union Radicalisation Aëareness Netëork. (2020). Hybrid extremist tactics in local communities. RAN Centre of Excellence; International Centre for Counter‑Terrorism. (2019). Community‑level coercion by violent extremist groups. ICCT; RAND Corporation. (2018). Hybrid ëarfare and extremist mobilisation. RAND.

[2] Europol. (2023). TE‑SAT: EU Terrorism Situation and Trend Report. Europol; OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights. (2020). Violent extremism and radicalisation in Europe. OSCE; RAN Centre of Excellence. (2021). Local extremist mobilisation in EU member states. European Commission; Institute for Strategic Dialogue. (2019). Religious extremism in European communities. ISD.

[3] Hansen, S. J. (2013). Al-Shabaab in Somalia: The history and ideology of a militant Islamist group, 2005–2012. Oxford University Press; Menkhaus, K. (2014). State failure, violent extremism, and terrorism in Somalia. Journal of Conflict Studies, 29(1), 7–33; United Nations Security Council. (2020). Report of the Monitoring Group on Somalia and Eritrea. United Nations.

[4] Ëeiss, M., & Hassan, H. (2015). ISIS: Inside the army of terror. Regan Arts;  Lister, C. (2014). The Islamic State: A brief introduction. Brookings Institution Press; United Nations Human Rights Council. (2016). They came to destroy: ISIS crimes against the Yazidis. UNHRC.

[5] Zenn, J. (2020). Unmasking Boko Haram: Exploring global jihad in Nigeria. Lynne Rienner Publishers; Cook, D. (2014). Boko Haram: A neë Islamic state in Nigeria. CTC Sentinel, 7(8), 1–6; United Nations Office for Ëest Africa. (2015). Boko Haram: Impact on civilians. UNOËA.

[6] Giustozzi, A. (2019). The Taliban at ëar: 2001–2018. Oxford University Press; Ruttig, T. (2010). The Taliban’s shadoë governance. Afghanistan Analysts Netëork; United Nations Assistance Mission in Afghanistan. (2021). Protection of civilians in armed conflict. UNAMA.

Çfarë ka mbetur sot nga mendimi politik i Arbër Xhaferit

Drini.us
-
0
Çfarë ka mbetur sot nga mendimi politik i Arbër Xhaferit
Frank Shkreli
___
ÇFARË KA MBETUR SOT NGA MENDIMI POLITIK I ARBËN XHAFERIT — Nga politika e ideve te politika e pushtetit – një vështrim mbi trashëgiminë e njërit prej mendjeve më të spikatura të politikës shqiptare
Ka figura politike që kujtohen për postet që kanë mbajtur, për partitë që kanë drejtuar apo për betejat elektorale që kanë fituar. Ka edhe të tjerë që, përtej karrierës politike, lënë pas një mënyrë të veçantë të menduari. Arbën Xhaferi i përkiste kësaj kategorie të dytë. Frank Shkreli: Në kujtim të Arbën Xhaferit | Gazeta Telegraf  Në kujtim të ditës së kalimit të tij në amshim, kësaj radhe po kujtoj Arbën Xhaferin jo si figurë të së kaluarës, por si një mendimtar politik, idetë e të cilit mund të maten me realitetin shqiptar të sotëm.
Vitet që kanë kaluar nga ndarja e tij nga kjo jetë nuk e kanë zvogëluar rëndësinë e pyetjes: çfarë ka mbetur sot nga mendimi politik i Arbën Xhaferit? Përkundrazi, zhvillimet aktuale politike të hapësirës shqiptare e bëjnë këtë pyetje edhe më të nevojshme. Xhaferi nuk ishte vetëm një politikan shqiptar në Maqedoni. Ai ishte një intelektual që e shihte politikën si përballje idesh, si proces historik dhe si përgjegjësi ndaj së ardhmes. Në një kohë kur politika shpesh dominohet nga slogane, emocione dhe interes i ditës, ai përpiqej ta vendoste debatin në një plan më të gjerë historik, filozofik dhe institucional.  Një nga veçoritë më të spikatura të Xhaferit ishte bindja se çështjet kombëtare nuk mund të zgjidheshin vetëm përmes deklaratave patriotike. Ato kërkonin institucione, strategji politike dhe një vizion të qartë për shoqërinë.  Për të, identiteti kombëtar dhe demokracia nuk ishin dy rrugë të kundërta. Përkundrazi, të drejtat kombëtare duhej të mbroheshin përmes mjeteve demokratike dhe institucionale. Kjo ishte një pikë e rëndësishme e filozofisë së tij politike.  Xhaferi e kuptonte shumë mirë se shqiptarët në Maqedoni nuk mund të kërkonin vetëm njohje simbolike të identitetit të tyre. Çështja ishte shumë më e thellë: barazia politike, përfaqësimi institucional, përdorimi i gjuhës, arsimi, decentralizimi dhe pjesëmarrja reale në vendimmarrje.
Në fund të viteve ’90 dhe në fillim të viteve 2000, politika shqiptare në Maqedoni kaloi nëpër një periudhë të jashtëzakonshme tensioni. Konflikti i vitit 2001 dhe zhvillimet që çuan te Marrëveshja e Ohrit ndryshuan strukturën politike të vendit dhe marrëdhëniet ndërmjet shqiptarëve dhe maqedonasve.  Në këtë periudhë, Xhaferi ishte një prej aktorëve kryesorë të politikës shqiptare.  Por trashëgimia e tij nuk duhet matur vetëm me marrëveshjet politike të kohës. Ajo duhet parë edhe në mënyrën se si ai përpiqej ta orientonte çështjen shqiptare drejt një zgjidhjeje politike dhe institucionale. Në këtë kuptim, Ohri nuk duhet parë vetëm si një dokument politik, por si pjesë e një procesi më të gjerë e një kalimi nga konflikti te kompromisi politik dhe nga kërkesat e komuniteteve te ndërtimi i mekanizmave institucionalë të bashkëjetesës. An Optimist in Panic: an interview with Arben Xhaferi | Institute for War and Peace Reporting — Megjithse Xhaferi nuk e konsideronte marrëveshjen e Ohrit si fundin e çeshtjes shqiptare në Maqedoni.
 
Një tjetër dimension i mendimit të Xhaferit ishte raporti midis çështjes kombëtare shqiptare dhe Evropës.  Ai nuk e shihte Evropën thjesht si një destinacion gjeografik. Evropa ishte, mbi të gjitha, një model institucional: demokraci, shtet ligjor, të drejta të njeriut dhe respekt për diversitetin. Frank Shkreli: Në 10-vjetorin e shkuarjes në amshim të Arbën Xhaferit, kujtime nga takimi i vitit 2005, gazeta telegraf – Search — Kjo pikëpamje mbetet aktuale edhe sot. Shqiptarët në Ballkan nuk mund ta ndërtojnë të ardhmen vetëm duke u mbështetur te kujtesa historike apo te retorika nacionaliste. Por as integrimi evropian nuk mund të jetë një proces ku identiteti kombëtar lihet mënjanë. Sfida është pikërisht bashkimi i të dyjave: identitetit kombëtar dhe demokracisë, patriotizmit dhe Evropës, interesit mbarë-kombëtar dhe institucioneve demokratike.  Çfarë do të mendonte Arbën Xhaferi për politikën shqiptare të sotme?  Kjo është ndoshta pyetja më interesante e ditës.  Është e pamundur të flasim në emër të tij. Por, duke u nisur nga qëndrimet dhe disa nga shkrimet e tij, mund të hamendësojmë se ai do ta shihte me shqetësim dobësimin e debatit intelektual në politikën shqiptare. Ai ndoshta do të pyeste: Ku janë idetë? Ku janë projektet? Ku është vizioni për dhjetë apo njëzet vitet e ardhshme? Arbën Xhaferi është i rendësishëm për përgjigjet që jep, por edhe për pyetjet që le të hapura.
 
Politika shqiptare sot ka shumë komunikim, por jo gjithmonë shumë mendim. Ka shumë deklarata, por jo domosdoshmërisht strategji. Ka shumë beteja për pushtet, por më pak debate për modelin e shoqërisë që duan të ndërtojmë.  Pikërisht këtu qëndron një prej mësimeve më të rëndësishme të Xhaferit: një kauzë kombëtare nuk mund të mbijetojë vetëm përmes emocioneve e sloganeve. Ajo ka nevojë për mendim, argument, institucione stabile demokratike dhe njerëz që janë në gjendje të shohin përtej ciklit të ardhshëm elektoral. Një trashëgimi kjo që kërkon të lexohet urgjentisht.
 
Megjithëkëtë, Arbën Xhaferi nuk ishte një figurë pa kundërshti. Si çdo politikan me ide të forta, ai pati mbështetës dhe kundërshtarë. U debatua me të, u kritikua dhe shpesh u keqkuptua. Por pikërisht kjo është një arsye më shumë për të rilexuar sot mendimet e tija.  Trashëgimia e një intelektuali nuk matet me numrin e njerëzve që pajtohen me të. Matet edhe me aftësinë e ideve të tij për të provokuar pyetje të reja.  Dhe pyetjet që Xhaferi ngriti për shqiptarët, identitetin kombëtar, demokracinë, shtetin, Evropën dhe bashkëjetesën, mbeten ende të hapura. Ndoshta kjo është trashëgimia e tij më e madhe që në këtë përvjetor të kalimit të tij në amshim tu kujtojë shqiptarëve anë e mbanë trojeve të veta se, politika shqiptare ka nevojë jo vetëm për politikanë, por edhe për mendimtarë politikë.  A do të arrijë politika shqiptare të bëhet një poliikë idesh apo do të mbetet përgjithmonë peng i politikës së pushtetit të korruptuar?
Në një kohë kur politika rrezikon të shndërrohet në administrim të pushtetit dhe komunikimi publik në një garë sloganesh, rikthimi te mendimi i Arbën Xhaferit nuk është thjesht një akt kujtese. Është një ftesë për të menduar.  Sepse, në fund të fundit, pyetja nuk është vetëm se çfarë ka mbetur nga mendimet e Arbën Xhaferit.
Pyetja më e rëndësishme është:  A ka sot një politikë shqiptare në Tiranë, Prishtinë apo Shkup që është në gjendje të prodhojë mendime të reja me të njëjtën peshë, vizion dhe guxim intelektual të Arbën Xhaferit?
Frank Shkreli
                                             
                                 
                       

Nuk u prishën me Kurtin për parime, por për poste që nuk i meritonin!

Drini.us
-
0
Nuk u prishën me Kurtin për parime, por për poste që nuk i meritonin!

Florim Zeqa

Një fjalë e urtë popullore e thotë “Mos i pyet se të tregojnë vet”! Pikërisht në këtë mënyrë u përgjigjen dy “kokat” e LDK-së, Lumir Abdixhiku dhe Vjosa Osmani pasi iu dështoj gjahu politik që e pritnin prej Albin Kurtit!

Lumiri e Vjosa, dy “kokat” e turpit të LDK-së

I filluan bisedimet me ambicie të mëdha personale, duke u thirrur në emër të balancit politik në Kuvend, kinse për interesin e shtetit dhe qytetarëve, mirëpo të njëjtët e bën të kundërtën, duke u zhveshur lakuriq para popullit duke e treguar publikisht se nuk e pranuan ofertën e Kurtit! Nuk e pranuan për arsyen e thjeshtë, pasi ajo nuk i përmbushte orekset e tyre personale!

U bë mirë që dolën lakuriq para popullit, le t’i sheh populli dhe elektorati se kush janë përfituesit dhe rrënuesit LDK-së, le ta sheh përversitetin dhe prapaskenat e tyre politike në dëm të ish partisë shtetformuese dhe shtetndërtuese!

Për të “mirën” e shtetit ju duken pak, por, sikur të ishin plotësuar kërkesat e dy “kokave” për kënaqjen e egos së tyre personale do ta djegnin përseri LDK-në për të “mirën” e shtetit siq e dogji Vjosa në vitin 2021!

Kaq të pa cipë dhe të pakurrizorë janë dy “kokat” e turpit të LDK-së!

I quajta të tillë ata që e turpëruan LDK-në para qytetarëve të vendit, të cilët me padurim e prisnin lidhjen e koalicionit qeverisës mes LVV-së dhe LDK-së, si e vetmja mundësi reale për t’i parandaluar zgjedhjet e jashtëzakonshme dhe për të mundësuar formimin e institucioneve të reja shtetërore.

Në momentin që iu dështoi gjahu për poste personale, përseri dolën në anën e kundërt të Albin Kurtit, duke e harruar interesin e shtetit dhe të qytetarëve!

E harruan balancin e pamerituar politik ashtu siq i synonin postet e pamerituara shtetërore.

Me largimin nga bisedimet me Albin Kurtin, “dy kokat” e LDK-së e dëshmuan se nuk është Albini i vetmi shkaktar për bllokadën politike, pasi fajin e morën dy ‘lumenjt’ e shtjerrur, Lumi dhe Vjosa të cilët po e dërgojnë vendin drejt zgjedhjeve të jashtëzakonshme, kurse LDK-në drejt zhbërjes totale!

Ai (ajo) që tradhton njëherë, tradhton përherë

Duke kaluar nga njëri pol politik në tjetrin, nga njëra anë në tjetrën, Vjosa Osmani me përqafimet helmuese i ka tradhtuar të gjithë!

Fillimisht e tradhtoj besimin e ish-presidentit Fatmir Sejdiu i cili e mori në zyrën e tij si këshilltare juridike, e tradhtoj Isa Mustafën i cili e ngriti në karrierë politike, duke e bërë kandidate të partisë për kryeministre, kurse së fundmi e tradhtoj edhe Albin Kurtin, personin që e ngriti në hierarkinë më të lartë shtetërore-Presidente të Republikës së Kosovës dhe Komandante Supreme e FSK-së!

Iku nga LDK-ja me tradhti, iku nga Kurti me tradhti, u kthye në LDK me tradhti dhe më tradhti bashkë me Lumirin po e përmbysin LDK-në, të cilën e kanë kthyer në pqaçavurë politike, të cilës nuk i beson më askush!

E kam thënë një një shkrim paraprak, por përserisë edhe tani, nga kjo LDK do të ikte edhe Ibrahim Rugova!

Lumi dhe Vjosa kanë bërë dhe po bëjnë luftë klasash brenda partisë, duke e mbajtur dhunshëm kreun e LDK-së!

Isa, Lumi dhe Vjosa janë shumë afër arritjes së misionit të tyre historik për shkatërrimin e LDK-së në një parti që lufton për ta kaluar pragun zgjedhor, ngase më lartë se kaq nuk do të ngritet asnjëherë! Kështu po e thotë elektorati, i cili tashmë ka vendosur që t’i bojkotojë zgjedhjet e planifikuara në fund të dhjetorit të këtij viti.

Një gjë mos e harroni, fajet fajet nuk i ka Albini për rënjën e LDK-së!

Fajin e ka Isa, Lumi dhe Vjosa, por më së shumti ata (ato) që ju shkojnë pas!

LDK nuk e pranoi ofertën për ndryshim, e pranoj poshtërimin!

Udha e mbarë në rrugën e pakthim!

Florim Zeqa, analist i pavarur politik

Te Ermal Panduri, të gjithë po rrejnë për Jusuf Gërvallën nga viti 1976 – 1982 – mos rreni sa jam gjallë !

Drini.us
-
0
Te Ermal Panduri, të gjithë po rrejnë për Jusuf Gërvallën nga viti 1976 – 1982 – mos rreni sa jam gjallë !
Reshat Sahitaj, Durrës
____
Më vemendje po i përcjelli rrefimet që pa na rrefejnë në TV Dukagjini, e veçmas Avdullah Prapashticen, Sabri Novosellen, Saimen…
Pasi jam njohur me Jusufin 1976-1982 , e deri te Sabri Novosella e Ibrahim Kelmendi 1981-2026, po e shfrytëzoj rastin të deklaroj se 90% intervistave ishin rrena dhe për ngritjen e vetëves.
Profesori Kadri Rexha, i afërt me Jusuf Gërvallën deri në vrasjen e tij nga UDB. Kadri Rexha ishte autor i veprës “Fati i luleve”, libër kushtuar Jusuf Gërvallës e të vrarëve të tjerë në atentatin e asaj kohe.
____
Ermal Panduri shërbehet me raportet e Bujar Hoxhes i cili ka pasur detyrë shkatërrimin e një Lëvizje shqiptare brenda dhe jashtë Kosovës, dhe poashtu sherbehet me kujtimet e deshmitarëve te kohës; Habitem , pse asnjëherë nuk e ftuan Kadri Rexhen e ndonjë tjetër.
Kush më mirë se Sefo Bejta Krasniqi, Teki Dervishi, Skender Tafaj, unë, Kadri Rexha etj e kanë njohur Jusuf Gervallën?
PS/ Sefo Bejta Krasniqi ishte inspirues dhe mësuesi i parë i Jusuf Gervallës. Letra e parë posa Jusufi doli në Gjermani , ishte shkruar Sefo Bejta Krasniqit për të na lajmëruar se kishte arritur të shpetonte edhe ai, pas ikjes sonë.
Shikoni fotografitë e demonstratës se Frankfurtit 1981 ku ne ballë ishim : Jusufi, Beharja, Reshati , Gani Azemi etj Shikojeni programin brenda ne sallë ku Jusufi kendon e Reshati reciton për t’i nxitur manifestuesit.
Me përralla nuk shkruhet historia , por me fakte, e jo me fakte te Bujar Hoxhes!

Shën Flori dhe Shën Lauri në Ulpianë dhe Dersniku i Klinës në horizontin biblik të Dardanisë antike

Drini.us
-
0
Shën Flori dhe Shën Lauri në Ulpianë dhe Dersniku i Klinës në horizontin biblik të Dardanisë antike

Dom Fran Sopi, Pejë

Kur i kthehemi historisë së krishterimit në Dardani, nuk kemi të drejtë ta lexojmë të kaluarën vetëm me ndjeshmërinë e sotme. Duhet t’i afrohemi asaj me respekt ndaj burimit, me maturi shkencore dhe me atë përulësi që kërkon çdo e vërtetë historike. Për mua, si meshtar i Kishës Katolike “Shën Katarina e Aleksandrisë” në Pejë, studimi i kësaj trashëgimie nuk është vetëm një ushtrim akademik. Është një përpjekje për ta kuptuar më thellë tokën ku Kisha jonë Katolike jeton, lutet dhe dëshmon sot.

Në këtë drejtim, veprat e prof. dr. Zef Mirditës kanë një rëndësi të veçantë. Ai e studioi Dardaninë nëpërmjet epigrafisë, antroponimisë, historisë së religjioneve dhe dëshmive mbi përhapjen e krishterimit, duke treguar se kjo hapësirë nuk ka qenë fetarisht e njëtrajtshme. Përkundrazi, këtu janë ndërthurur tradita vendëse dardane, kulte romake, ndikime greke e orientale dhe, më pas, edhe krishterimi.¹

Pikërisht në këtë horizont e shoh edhe lidhjen ndërmjet Ulpianës dhe Dresnikut të Klinës. Në pamje të parë duken si dy tema të ndryshme. Ulpiana na çon drejt kujtesës së krishterë, ndërsa Dresniku drejt kulteve të botës romano-dardane. Në të vërtetë, të dyja janë pjesë të së njëjtës histori të madhe: historisë së transformimit religjioz të Dardanisë.

Ulpiana e Dardanisë antike zë një vend të rëndësishëm në studimet mbi krishterimin e hershëm. Në traditën kishtare ajo lidhet me Shën Florin dhe Shën Laurin, të kujtuar si dëshmitarë të hershëm të fesë së krishterë. Në studimet e prof. Zef Mirditës mbi përhapjen e krishterimit në Dardani, Ulpiana paraqitet si një nga pikat e rëndësishme të këtij procesi.²

Për mua, si meshtar, kujtesa e Shën Florit dhe Shën Laurit duhet trajtuar me një ndjenjë të dyfishtë: me nderim kishtar dhe me saktësi historike. Tradita e Kishës i ruan si martirë, por shkenca na kërkon të dallojmë qartë ndërmjet traditës martirologjike dhe dëshmisë së drejtpërdrejtë arkeologjike apo epigrafike. Ky dallim nuk e zvogëlon aspak vlerën e tyre. Përkundrazi, e mbron kujtesën e tyre nga ekzagjerimet dhe e vendos mbi atë që mund të dëshmohet me përgjegjësi.

Pikërisht për këtë arsye e konsideroj këtë parim shumë të rëndësishëm. Besimi nuk ka nevojë që historia të stoliset me pohime që burimi nuk i mban. E vërteta historike është vetë një shërbim ndaj së vërtetës së Hyjit. Nëse një gjë është traditë, duhet ta quajmë traditë. Nëse është mbishkrim, duhet ta quajmë mbishkrim. Nëse është hipotezë, duhet ta themi hapur se është hipotezë.

Kjo qasje na ndihmon ta kuptojmë më drejt edhe Dresnikun e Klinës. Në studimet e prof. Mirditës, Dardania perëndimore del si një territor i lidhur me botën romake përmes strukturave shoqërore, kulteve dhe materialit epigrafik.³ Dresniku është një nga ato pika ku guri na flet për botën e vjetër.

Kulti i Jupiterit, si hyjnia supreme e panteonit romak, përbën një nga dëshmitë e rëndësishme të këtij mjedisi religjioz. Në analizat e Mirditës, prania e kulteve romake në Dardani nuk shihet thjesht si import fetar, por si pjesë e një procesi më të gjerë të integrimit kulturor dhe administrativ.⁴

Ky fakt, për mua, ka rëndësi edhe për historinë e krishterimit. Ai na tregon se krishterimi nuk hyri në një tokë pa fe dhe pa struktura adhurimi. Ai u përhap në një botë ku besimi publik ishte i lidhur me qytetin, autoritetin, identitetin dhe rendin shoqëror.

Po aq domethënëse janë edhe të dhënat për kultet orientale. Prof. Zef Mirdita i trajton këto si pjesë të mozaikut religjioz të Dardanisë.⁵ Ato dëshmojnë se kjo hapësirë ishte e hapur ndaj lëvizjes së njerëzve dhe ideve. Ushtria, tregtia, administrata dhe kontaktet e shumta sillnin jo vetëm mallra dhe njerëz, por edhe besime. Kjo e bën Dardaninë një hapësirë shumë më dinamike nga sa mund ta imagjinojmë sot.

Në këtë kuptim, Dresniku nuk është vetëm një lokalitet i së kaluarës. Ai është një dëshmi se hapësira e sotme e Klinës ka qenë pjesë e proceseve të gjera të botës romake. Kur këto të dhëna vendosen përballë Ulpianës dhe kujtesës së krishterë të Florit e Laurit, para nesh shfaqet një panoramë më e plotë.

Në njërën anë kemi botën e kulteve; në anën tjetër shfaqet dëshmia e krishterë. Në njërën anë kemi altarët dhe dedikimet; në anën tjetër kemi kujtesën e atyre që tradita i ruajti si dëshmitarë të Krishtit.

Ulpianë, afër Prishtinës

Unë nuk e shoh këtë si një përballje të thjeshtë midis “botës së vjetër” dhe “botës së re”. Historia është më e ndërlikuar. Për një kohë të gjatë këto realitete bashkëjetuan. Krishterimi u përhap gradualisht dhe mori formë brenda një shoqërie që tashmë kishte tradita të rrënjosura religjioze.

Pikërisht këtu qëndron rëndësia e metodës së prof. Zef Mirditës. Ai na mëson të mos e thjeshtojmë Dardaninë.⁶ Nuk mund ta ndajmë antikitetin në kuti të pastra dhe të mbyllura. Kultet vendëse, romanizimi, ndikimet orientale dhe krishterimi janë procese që përplasen, bashkëjetojnë dhe ndryshojnë njëra-tjetrën.

Nga këndvështrimi im, kjo më çon edhe te një reflektim më i gjerë. Kisha nuk e fillon historinë e saj duke mohuar atë që i parapriu; ajo hyn në histori, e takon botën konkrete dhe, përmes dëshmisë së fesë, i jep asaj një horizont të ri. Në këtë pikë, figura e Florit dhe Laurit bëhet veçanërisht domethënëse.

Ata përfaqësojnë, në kujtesën e krishterë, dëshmitarin. Dresniku përfaqëson mjedisin. Ulpiana përfaqëson vendin ku krishterimi bëhet gradualisht më i dukshëm. Dardania përfaqëson hapësirën ku këto zhvillime marrin formë.

Si meshtar i Kishës Katolike “Shën Katarina e Aleksandrisë” në Pejë, e shoh këtë histori edhe si një thirrje për përgjegjësi. Ne nuk duhet ta përdorim antikitetin për të ushqyer krenari të zbrazët. Duhet ta studiojmë për ta kuptuar më mirë vetveten. Nëse kemi një mbishkrim pagan, ai është pjesë e historisë sonë. Nëse kemi një traditë martirologjike, edhe ajo është pjesë e historisë sonë. Nëse kemi një boshllëk dokumentar, duhet ta pranojmë. Ky qëndrim nuk e dobëson identitetin tonë; e bën atë më të pjekur.

Për mua, një nga mësimet më të bukura që mund të nxjerrim nga kjo temë është se feja dhe shkenca nuk duhet ta kenë frikë njëra-tjetrën. Shkenca kërkon provën; feja kërkon të vërtetën. Kur secila respekton kufijtë dhe misionin e vet, ato nuk bëhen armiq. Përkundrazi, mund ta ndihmojnë njëra-tjetrën.

Në këtë dritë, Ulpiana dhe Dresniku mund të quhen dy gurë të së njëjtës kujtesë dardane. Njëri na flet për zhvillimin e krishterimit; tjetri na flet për botën fetare që e parapriu dhe e shoqëroi atë.

Ndërmjet tyre qëndron njeriu: ai njeri i antikitetit që kërkonte Hyjin në mënyra të ndryshme, që ndërtonte altarë, që shkruante dedikime, që besonte dhe që, në një moment të historisë, u përball edhe me mesazhin e krishterë.

Në këtë pikë, kujtesa e Florit dhe Laurit merr për mua një kuptim të veçantë. Jo sepse duhet t’u shtojmë atyre gjëra që nuk i dimë, por sepse vetë fakti që Kisha i ruajti në kujtesën e saj tregon se dëshmia e tyre u konsiderua e rëndësishme.

Martiri nuk është njeri i së kaluarës vetëm sepse jetoi në antikitet. Martiri është gjithmonë pyetje për të tashmen.

Ai na pyet: sa vlen besimi ynë kur kërkon qëndrueshmëri? Sa vlen e vërteta për ne kur bëhet e kushtueshme? Sa jemi të gatshëm të mos e kthejmë fenë në dekor, por në mënyrë jetese, ashtu siç na ka porositur Krishti?

Pikërisht këtu historia bëhet edhe mesazh shpirtëror.

Në përfundim, nga studimet e prof. dr. Zef Mirditës kuptojmë se Dardania ka qenë një hapësirë e gjallë religjioze dhe kulturore. Ulpiana dhe Dresniku përfaqësojnë dy faqe të kësaj historie. Në njërën faqe kemi kujtesën e krishterimit të hershëm dhe zhvillimin e tij; në tjetrën kemi dëshmitë e botës romano-dardane, me kultet dhe format e saj të adhurimit.

Për mua, epilogu i këtij vështrimi është i qartë: historia duhet lexuar me besim, por jo pa kritikë; me dashuri për trashëgiminë, por jo pa saktësi; me respekt për Kishën, por gjithmonë edhe me respekt për burimin.

Sepse e vërteta nuk ka nevojë për zbukurim. Ajo ka nevojë vetëm për guximin që të thuhet drejt.

Dersnik, Klinë

Dhe kur e themi drejt, edhe gurët e Ulpianës, edhe gjurmët e Dresnikut, edhe kujtesa e Florit dhe Laurit fillojnë të na flasin më qartë për atë që Dardania ka qenë dhe për atë që ajo vazhdon të thotë për ne sot. 

Fusnotat

¹ Zef Mirdita, Religjioni dhe kultet e dardanëve dhe Dardanisë në antikë, Zagreb, 2001.
² Zef Mirdita, “Das Christentum und seine Verbreitung in Dardanien”, Balcanica, IV, Beograd, 1973, f. 83–93.
³ Zef Mirdita, Studime Dardane, Prishtinë: Rilindja, 1979.
⁴ Zef Mirdita, Religjioni dhe kultet e dardanëve dhe Dardanisë në antikë, Zagreb, 2001, pjesët mbi kultet romake në Dardani.
⁵ Zef Mirdita, Religjioni dhe kultet e dardanëve dhe Dardanisë në antikë, Zagreb, 2001, trajtimi i kulteve orientale dhe i ndërthurjeve religjioze në Dardani.
⁶ Zef Mirdita, “Novitates epigraphicae e Dardania collectae”, Arheološki Vestnik, 31, Ljubljana, 1980, f. 189–201. 

Literatura

Mirdita, Zef. “Das Christentum und seine Verbreitung in Dardanien.” Balcanica, IV, Beograd, 1973, f. 83–93.

Mirdita, Zef. Studime Dardane. Prishtinë: Rilindja, 1979.

Mirdita, Zef. “Novitates epigraphicae e Dardania collectae.” Arheološki Vestnik, 31, Ljubljana, 1980, f. 189–201.

Mirdita, Zef. Antroponimia e Dardanisë në kohën romake. Prishtinë: Rilindja, 1981.

Mirdita, Zef. Religjioni dhe kultet e dardanëve dhe Dardanisë në antikë. Zagreb, 2001.

Më 18 gusht 2026

123...1,690Faqja 1 nga 1,690