Kujtim Mateli, Tiranë 

Poezia “Në kepin e dashurisë” e poetes së talentuar nga Prishtina, Shqipe Hasani, është një krijim lirik që e trajton dashurinë si një përvojë të ndërlikuar shpirtërore, ku ndërthuren kujtimi, dëshira, mungesa dhe shpresa. Subjekti lirik jeton midis një të kaluare që vazhdon ta trazojë dhe një të ardhmeje ku dëshiron të rilindë ndjenja. Dashuria nuk paraqitet thjesht si marrëdhënie mes dy njerëzve, por si një forcë që ndikon në tërë qenien e individit, në kujtesën, identitetin dhe mënyrën e tij të të parit të botës.

Titulli “Në kepin e dashurisë” ka një domethënie simbolike. Kepi është një pikë ku toka zgjatet drejt detit, një hapësirë kufitare midis qëndrueshmërisë së tokës dhe hapësirës së pakufishme të ujit. Në planin poetik, ai mund të lexohet si një gjendje shpirtërore në kufirin midis shpresës dhe zhgënjimit, midis asaj që ka qenë dhe asaj që ende dëshirohet. Dashuria e vendos subjektin lirik në një pikë të tillë: përballë kujtimeve që nuk shuhen dhe një të ardhmeje që mbetet e hapur.

1. Kujtimi si hapësirë e dashurisë

Poezia nis me një varg të ngjeshur në imazhe:

“Tek muri i trëndafilave n’gjinjtë si trofe qumështi,
Mbaj lutje bekimtare për letrën e fshehur,
Dikur për ditëlindjen e perëndive.”

Trëndafilat krijojnë një atmosferë dashurie dhe bukurie, ndërsa letra e fshehur sjell idenë e një mesazhi intim, të ruajtur larg syve të të tjerëve. Ajo mund të përfaqësojë një ndjenjë të pathënë, një dëshirë të parealizuar ose një kujtim që vazhdon të ketë peshë në jetën e subjektit lirik.

Shprehja “lutje bekimtare”

i jep dashurisë një përmasë shpirtërore, sikur ajo të jetë një përvojë që kërkon bekim. Ndërsa përmendja e “ditëlindjes së perëndive” e zhvendos rrëfimin nga përvoja individuale drejt një hapësire mitike, ku ndjenja merr përmasa përtej jetës së zakonshme.

Megjithatë, vargu “n’gjinjtë si trofe qumështi” është një figurë e pazakontë dhe e ngjeshur, ku trupi, mëmësia dhe ideja e trofeut bashkohen në një imazh që nuk zbërthehet menjëherë. Kjo e bën vargun tërheqës për nga veçantia, por njëkohësisht kërkon nga lexuesi të gjejë lidhjen e brendshme midis këtyre elementeve. Në këtë poezi, jo çdo figurë ka të njëjtën qartësi shprehëse: disa funksionojnë më shumë përmes asociacionit sesa përmes një kuptimi të drejtpërdrejtë. 

2. Natyra dhe kujtesa 

Në strofën e dytë, subjekti lirik nis një udhëtim që duket njëkohësisht fizik dhe shpirtëror:

“Udhës së gjatë zhvesha kostumin e bardhë,
Në aromën e barit të njomë u shtriva në kujtime,
N’degë të ullinjve të moçëm lashë një dëshirë
Të fshehur me çelësin e dashurisë.”

“Udha e gjatë” mund të përfaqësojë kohën e jetuar, ndërsa “kostumi i bardhë” mund të lidhet me një gjendje të mëparshme pastërtie, pafajësie ose idealizimi të dashurisë. Zhveshja e tij sugjeron një kalim drejt një përvoje më të thellë, në të cilën subjekti lirik nuk mbetet më në gjendjen e dikurshme.

Veçanërisht poetik është vargu “Në aromën e barit të njomë u shtriva në kujtime”. Këtu kujtesa nuk është vetëm një veprim mendor. Ajo bëhet një hapësirë ku njeriu mund të shtrihet, të pushojë dhe të rikthehet te vetja. Aroma e barit të njomë aktivizon shqisat dhe e lidh përjetimin emocional me natyrën.

Edhe ullinjtë e moçëm kanë një funksion simbolik. Për shkak të jetëgjatësisë së tyre, ata mund të lidhen me kohën, qëndrueshmërinë dhe dëshmitë e së kaluarës. Dëshira e lënë në degët e tyre duket sikur i besohet një kujdestari të heshtur, ndërsa “çelësi i dashurisë” shpreh idenë e një ndjenje të ruajtur, hyrja në të cilën nuk është e hapur për këdo.

Këtu natyra shndërrohet në një lloj arkivi të kujtimeve: ajo ruan gjurmët e asaj, që subjekti lirik nuk dëshiron ose nuk mund ta harrojë. 

3. Dëshira për t’u dëgjuar dhe largësia 

Strofa e tretë e zhvendos vëmendjen nga kujtimi te kërkesa për afërsi:

“Hapma portën dritës së qiriut,
Valsit të përmallshëm gdhenda emrin që kam dashur,
T’ma dëgjosh zërin si një sirenë
Që udhëton mes yjeve me vite larg e më larg.”

Porta është simbol i hyrjes, i afrimit dhe i mundësisë për të kapërcyer një pengesë. Drita e qiriut, është e vogël dhe e brishtë, por mjafton për të krijuar një hapësirë intimiteti. Bashkimi i portës me dritën sugjeron një dëshirë për t’u afruar përmes një drite të kufizuar, por të çmuar.

Vargu: “Valsit të përmallshëm gdhenda emrin që kam dashur” ndërthur muzikën me shkrimin. Valsi sjell lëvizjen dhe ritmin, ndërsa gdhendja sugjeron qëndrueshmëri. Emri i të dashurit nuk është vetëm një kujtim kalimtar. Ai është ngulitur në përjetimin e subjektit lirik.

Krahasimi i zërit me një sirenë e çon poezinë drejt botës mitologjike. Sirena është një figurë që tërheq përmes zërit, ndërsa udhëtimi “mes yjeve” krijon një hapësirë kozmike dhe e zgjeron largësinë deri në përmasa pothuajse të pakapshme. Dashuria dëshiron të dëgjohet, por personi të cilit i drejtohet duket gjithnjë e më larg.

Kështu, largësia në këtë poezi nuk matet vetëm me hapësirën. Ajo matet edhe me vështirësinë për të arritur te tjetri dhe për ta bërë të dëgjojë zërin e ndjenjës.

4. Mitologjia dhe simbolika e dashurisë 

Në strofën e katërt shfaqet një tjetër shtresë kulturore:

“Si dikur do rri me nëntë muza
Duke ngushëlluar ëndrrat e mërzitura,
Përbuzjen me heshtjen netëve pa gjumë,
Në të shenjtën qetësi kujtoj mollën e ndaluar
Që e kafshova buzë luleve të blirit.”

Nëntë muzat e lidhin subjektin lirik me botën e artit, frymëzimit dhe krijimtarisë. Ato mund të lexohen si shenjë e identitetit poetik, por edhe si shoqëruese të një vetmie që kërkon ngushëllim në art.

Përmendja e “mollës së ndaluar” sjell një simbol biblik, të lidhur me tundimin, dëshirën dhe kapërcimin e një kufiri. Në kontekstin e poezisë, ajo sugjeron një dashuri që mund të jetë përjetuar si e ndaluar, e rrezikshme ose e mbushur me pasoja emocionale. Nuk është e domosdoshme të merret si pohim për një mëkat konkret, rëndësia e saj qëndron te përplasja midis dëshirës dhe kufizimit.

Vargu: “Që e kafshova buzë luleve të blirit” e vendos këtë simbol në një mjedis natyror dhe intim. Lulëzimi i blirit krijon një atmosferë të butë, në kontrast me idenë e ndalimit. Kështu, dëshira dhe bukuria afrohen, por mbi to mbetet hija e një kufiri të kapërcyer.

Ndërthurja e mitologjisë me simbolikën biblike i jep poezisë një horizont kulturor të gjerë. Megjithatë, këto simbole janë më të efektshme kur lidhen qartë me përjetimin e subjektit lirik. Në disa vende, dendësia e tyre e bën kuptimin më të hapur dhe më pak të përcaktuar. Kjo është një veçori që mund të pasurojë leximin, por edhe mund ta vështirësojë atë. 

5. Dashuria përtej identitetit poetik 

Një nga çastet më domethënëse vjen në strofën e pestë:

“Sonte mos më thërrisni poete
Dashurinë do ta kisha njohur si dikur
Sikur t’ma shtrydhësh gjakun do ma kishe vluar
Atë që vlen më fort se jeta.”

Vargu: “Sonte mos më thërrisni poete” shënon një ndryshim të rëndësishëm në ton. Subjekti lirik kërkon të dalë për një çast nga identiteti i saj krijues. Ajo nuk dëshiron të shihet si poete që ndërton vargje për dashurinë, por si njeri që e ka përjetuar atë në thellësinë e qenies.

Ky është një moment ku arti dhe jeta vendosen përballë njëri-tjetrit. Poetja duket sikur kërkon të heqë mënjanë rolin e saj publik, për t’i lënë vend gruas që ndien, kujton dhe vuan.

Vargu: “Sikur t’ma shtrydhësh gjakun do ma kishe vluar” është një metaforë e fortë trupore. Gjaku, simbol i jetës dhe i energjisë, lidhet me vlimin e ndjenjës. Dashuria nuk mbetet një ide abstrakte, por paraqitet si forcë që prek vetë qendrën jetësore të individit.

Vargu përfundimtar i strofës, “Atë që vlen më fort se jeta”, e ngre dashurinë në shkallën më të lartë të vlerësimit emocional. Ky është pohimi më i drejtpërdrejtë i poezisë për rëndësinë e ndjenjës: dashuria bëhet një përvojë që i jep kuptim jetës dhe, në përfytyrimin e subjektit lirik, mund edhe ta tejkalojë atë. 

6. Trëndafilat, shiu dhe shpresa e rilindjes

Strofa e fundit sjell një ndryshim të dukshëm të atmosferës:

“Tani dëgjoj trëndafilat duke pirë shiun,
Prek gjethet që i dinë psalmet e diellit,
Me një buzëqeshje në buzë pret një stinë të re,
Por loti im ende rrëshqet me shpresë
Për t’u rilind dashuria përherë.”

Trëndafilat, që në fillim shfaqen si pjesë e një hapësire intime, tani marrin jetë përmes personifikimit: ata “pinë shiun”. Natyra nuk është më vetëm dëshmitare e kujtimeve, ajo bëhet shenjë e ripërtëritjes. Shiu mund të lidhet me pastrimin dhe ushqimin e jetës, ndërsa dielli me dritën, ngrohtësinë dhe vazhdimësinë.

Vargu: “Prek gjethet që i dinë psalmet e diellit” është një figurë e veçantë. Fjala “psalme” i jep natyrës një dimension të shenjtë, sikur ritmi i saj të jetë një këngë e përhershme kushtuar jetës. Kështu, peizazhi shndërrohet në një hapësirë ku natyra dhe shpirtërorja bashkohen.

Por shpresa nuk e zhduk plotësisht dhimbjen.

Vargu: “Por loti im ende rrëshqet me shpresë” ruan dy ndjenja të kundërta: lotin, që dëshmon plagën e mbetur, si dhe shpresën, që nuk pranon të shuhet. Kjo ndërthurje është më e besueshme emocionalisht sesa një përfundim ku dhimbja zhduket menjëherë.

Vargu i fundit: “Për t’u rilind dashuria përherë”, e mbyll poezinë me idenë e ripërtëritjes. Dashuria mund të jetë lënduar, mund të jetë larguar ose të jetë ruajtur vetëm në kujtim, por ajo mbetet e aftë të rilindë. Në këtë pikë, titulli fiton një kuptim më të gjerë: “kepi” nuk është vetëm vendi i pasigurisë, por edhe pika nga ku mund të shihet një horizont i ri. 

 Gjuha poetike dhe ndërtimi figurativ

Një nga veçoritë e poezisë së Shqipe Hasanit është dendësia e figuracionit. Metaforat, personifikimet, simbolet mitologjike dhe biblike ndërthuren me imazhet e natyrës, duke krijuar një gjuhë të ngarkuar me asociacione.

Në këtë rrjet figurash dallohen disa fusha kryesore:

Natyra: trëndafilat, bari i njomë, ullinjtë, lulet e blirit, shiu, gjethet dhe dielli.

Shpirtërorja: lutja, bekimi, qiriu, psalmet dhe e shenjta.

Mitologjia dhe kultura: perënditë, nëntë muzat dhe sirena.

Dëshira dhe ndalimi: çelësi i dashurisë, molla e ndaluar, gjaku që vlon.

Koha dhe ripërtëritja: kujtimet, udha e gjatë dhe stina e re.

Këto fusha nuk qëndrojnë krejt të ndara, ato ndërthuren për të shprehur një dashuri që është njëherazi trupore, shpirtërore dhe krijuese. Edhe ritmi ndryshon sipas gjendjes së poezisë: herë bëhet më i ngadalshëm dhe meditues, herë merr vrullin e dëshirës, ndërsa në strofën e fundit qetësohet dhe hapet drejt shpresës. Kjo lëvizje krijon një vijë emocionale që nis nga kujtimi, kalon nëpër dëshirë e dhimbje dhe përfundon te mundësia e rilindjes.

Përfundim

“Në kepin e dashurisë” është një poezi që e trajton dashurinë si përvojë të shumëfishtë: kujtim që nuk shuhet, dëshirë që kërkon të shprehet, plagë që vazhdon të dhembë dhe shpresë që përpiqet të rilindë. Vlera e saj artistike qëndron sidomos te ndërthurja e natyrës me botën e brendshme të subjektit lirik, te përdorimi i simboleve dhe te kalimi nga përjetimi intim drejt një ideje më të përgjithshme për fuqinë e dashurisë.

Poezia ka një gjuhë të pasur dhe një imagjinatë të prirur drejt figurave të pazakonta. Në përgjithësi, poetët e Kosovës priren ta ndërtojnë poezinë me dendësi imazhesh, çfarë i jep poezisë një forcë të veçantë shprehëse. Kjo duket edhe në këtë poezi ku dendësia e imazheve pasqyron edhe kompleksitetin e ndjenjës që poetja kërkon të shprehë.

Lëvizja përfundimtare nga trëndafilat që “pinë shiun” te loti që rrëshqet “me shpresë” dhe te dashuria që kërkon të rilindë i jep poezisë një mbyllje ku dhimbja dhe shpresa bashkëjetojnë.

Poetja Shqipe Hasani e paraqet dashurinë jo si një ndjenjë të mbyllur në të kaluarën, por si një forcë që vazhdon të kërkojë jetën. Edhe kur mbetet në kufirin midis kujtimit dhe dëshirës, dashuria ruan brenda vetes mundësinë e një fillimi të ri.

Tiranë, tetor 2026

Biser Mehmeti, “SPIRALJA E FRIKËS”, poezi, botoi N.B. “BUZUKU”, Prishtinë, 2023, 198 faqe. ISBN 978-9951-08-365-2

Antiteza si mënyrë e të menduarit poetik

Në poezinë e Biser Mehmetit, antiteza nuk është vetëm një figurë stilistike që shërben për të zbukuruar vargun apo për të krijuar një efekt të çastit. Ajo shndërrohet në mënyrë të të menduarit, në mënyrë të perceptimit të realitetit dhe, në fund, edhe si mënyrë e të ekzistuarit të subjektit lirik. Në vëllimin poetik “Spiralja e frikës”, bota nuk paraqitet si një tërësi e qetë dhe e harmonishme, ajo paraqitet si një hapësirë e përhershme përplasjesh: jetë dhe vdekje, gëzim dhe pikëllim, dashuri dhe urrejtje, pritje dhe humbje, kujtesë dhe harresë, dritë dhe errësirë, e tashme dhe e kaluar.

Kjo mënyrë e ndërtimit të poezisë vërehet nëpër vargjet ku kundërshtitë vendosen drejtpërdrejt përballë njëra-tjetrës. Në poezinë “Dikush më vret”, për shembull, vrasja mund të vijë “me fjalë”, por edhe “me heshtje”; mbytja mund të vijë “me dashuri”, por edhe “me urrejtje”; ndërsa fati përballët me fatkeqësinë dhe pasuria me varfërinë. Kështu, poeti ka arritut të ndërtojë kuptimin jo përmes një gjendjeje të vetme, por përmes përplasjes së dy gjendjeve. E kundërta nuk e anulon të parën; përkundrazi, e bën më të dukshme. Në këtë pikë spikatë aftësia e poetit për t’i afruar kaq dukshëm këto të kundërta, që janë realizuar në vëllimin “Spiralja e frikës”, ku e kundërta bëhet mënyrë për ta shpjeguar të vërtetën.

Në poezinë “E theva orën”, subjekti lirik, pasi e thyen orën, nuk dëshiron më të dijë nëse është natë apo ditë, verë apo dimër, nëse qan apo qesh, nëse është i pasur apo i varfër, i gjallë apo i vdekur. Ora, këtu, nuk është vetëm një objekt, ajo bëhet simbol i rendit kohor dhe i një realiteti që poeti dëshiron ta ndërpresë. Thyerja e orës, në këtë kuptim, është një përpjekje për ta thyer edhe sistemin e matjes së jetës. Por paradoksi qëndron në faktin se, edhe pasi ora thyhet, koha nuk zhduket, ajo vazhdon të ekzistojë si problem. Kështu lind ajo që mund të quhet metafora e mungesës së kohës: njeriu nuk vuan vetëm pse koha kalon, por edhe pse nuk mund ta kontrollojë atë. Në poezitë e kësaj përmbledhjeje koha herë ecën, herë ngrin, herë humbet, herë shndërrohet në një qenie tjetër. Ndërsa në poezinë “Metamorfozë”: “koha” shndërrohet në “ujk”, ndërsa “ujku” kthehet përsëri në “kohë”. Poezia “Metamorfozë” mund të konsiderohet një nga poezitë më të mira, ku poetika e antitezës shfaqet në formën e saj më të përmbledhur. Zemra bëhet gur dhe guri zemër; nata bëhet ditë dhe dita natë; era bëhet lis dhe lisi erë; bora bëhet shpirt dhe shpirti merr një tjetër dimension; koha bëhet ujk dhe ujku kohë; jeta bëhet vdekje dhe vdekja jetë. Ku vërehet një lëvizje e vazhdueshme nga një gjendje në tjetrën. Vetë tituli i poezisë “Metamorfozë” e përcakton këtë logjikë në të cilën gjërat mund të marrin formën e së kundërtës së tyre. Te poeti Biser Mehmeti metafora shkon më tej duke i shndërruar dhe përafruar gjërat te njëra-tjetra. Prandaj, antiteza dhe metamorfoza janë të lidhura ngushtë. Motivi i gurit shfaqet në disa forma dhe merr kuptime të ndryshme. Kjo shihet në poezinë “Gurë”, në të cilën thuhet: guri gjendet në rrugë, në zemër, në shtëpi, në varr, në det, në qiell e madje edhe në trupin e njeriut. Me gurë ndërtohen muret që i pengojnë shikimet dhe afrimet mes njerëzve. Në këtë poezi, guri lëviz nga natyra drejt psikikës krijuese, dhe nga hapësira fizike drejt marrëdhënieve ndërnjerëzore.

Në poezinë “Te kasapi” ka ndodhur një veprim i rëndomtë nga jeta e përditshme, ta zëmë blerja e mishit te kasapi, i është shndërruar poetit në një motiv me karakter human. Në sytë e kasapit, subjekti lirik sheh vdekjen e qingjit; mishi që po blihet nuk perceptohet më vetëm si ushqim, por si pasojë e një vdekjeje konkrete. Në fund të poezisë, subjekti thotë se në vend të mishit i duket sikur ka marrë “një copë qefini”, me që rast ndodh përmbysja e perspektivës. Ajo që zakonisht është normale në vargun e kësaj poezie bëhet e tmerrshme, kurse objekti bëhet subjekt i dhembjes. Qengji nuk është më thjesht mish, por një qenie që “përgjërohet”. Në këtë poezi edhe pse qartë shihet ana humane e poetikës së Biser Mehmetit, grotesku ose tronditja, e përmbysë në themel pandjeshmërinë e kasapit ndaj jetës, gjë që rrallë haset në poetikën shqipe, të pershkruhet me kaq thellësi dhe me kaq përjetim.

Grotesku si pasqyrë e realitetit

Grotesku është një tjetër figure stilistike dhe mënyrë mjaftë mirë e shfrytëzuar nga poeti për ta ndërtuar antitezën. Në këto vargje e zakonshmja bashkohet me të pazakonshmen, e bukura me të shëmtuarën, qesharakja me tragjiken. Kjo figure stilistike më mirë realizohet te poezia “Luftëtari”, në të cilën poeti nuk merret me lavdinë e tij, as me medaljet, as me heroizmin dhe as me historinë e fitoreve. Ai e redukton figurën e luftëtarit në një pyetje të dhimbshme. Në sa luftëra mori pjesë, sa armiq vrau, sa plagë mori? Dhe në fund mbetet vetëm një fakt mbase tragjik: luftëtari plumbin e fundit e zbrazi mbi kokën e vet. Sipas poezisë shihet se antiteza e këtij motivi, (kryesisht përmes groteskut) e ka përmbysur figurën tradicionale të luftëtarit. Tashmë luftëtari nga jashtë mund të duket hero, kurse nga brenda është shndërruar në viktimë. Kjo nuk është thjesht ironi, kjo gjendje është realitet i përjetuar dhe një mënyrë letrare për të treguar se si figura njerëzore e luftëtarit nuk mund të kuptohet drejt vetëm nga roli i tij që ai ka pasur në luftë.

Motivi i “teatrit” për të shpjeguar groteskun është po ashtu i rëndësishëm. Në poezinë “Aktori”, skena bëhet një hapësirë ku realiteti deformohet, ku bota shihet me ngjyra, por ylberi shfaqet bardhë e zi; pranvera është pa gjelbërim; aktori vdes disa herë dhe harron të ringjallet. Antiteza është ndërtuar si botë më vete, në të cilën pamja dhe thelbi i motivit nuk përputhen. Edhe njeriu i zakonshëm në jetën e tij private është aktor, por nuk e di se cili është roli i tij në shoqëri. Kjo ide zhvillohet më tej te poezia “Një rol tjetër”, në të cilën subjekti është lodhur duke luajtur të njëjtin rol dhe kërkon një vdekje reale në vend të një vdekjeje skenike. Pra, siç dëshmon Biser Mehmeti, edhe jeta reale fillon të duket si teatër, ndërsa teatri kërkon të bëhet jetë, duke i përmbysur marrëdhëniet e zakonshme.

Një nga format më të fuqishme të kundërthënies është ajo që ndodh brenda vetë njeriut. Në poezinë “Unë dhe vetvetja”, subjekti lirik përballet me një “vetvete” që sillet si një qenie tjetër, psh.: kur “unë” flas, ajo hesht; kur “unë” hesht, ajo flet; pastaj kur, njerëzit që njëri i do, tjetri i urren, dhe anasjelltas. Në fund, subjekti nuk është i sigurt se kush do ta vrasë kë: hëna atë apo ai hënën. Në këtë rast antiteza zhvendoset nga bota e jashtme në botën e brendshme psikike. Kurse njeriu nuk është më një qenie e vetme, ai përmban kundërshtinë brenda vetvetes. Kjo e bën më të kuptueshëm edhe titullin “Spiralja e frikës”, në të cilën frika nuk vjen vetëm nga jashtë. Ajo rritet brenda subjektit, rikthehet, përsëritet dhe e shtyn njeriun drejt një rrethi nga i cili e ka të vështirë të dalë.

Diku kah fundi i përmbledhjes “Spiralja e frikës”, gjendet poezia në të cilën subjekti lirik është i ulur në shesh dhe dikush e ka godur me gur, pastaj e fsheh dorën, prandaj “Spiralja e frikës/ Vazhdon të rritet”. Kjo poezi është veçanërisht e rëndësishme për të kuptuar më drejt vet titullin e librit. Guri në këtë poezi nuk është vetëm objekt fizik, ai është një subjekt i padukshëm i dhunës. Në të kemi personin i cili e gjuan gurin dhe e fsheh dorën, kurse mënyra e dhunës nuk ka fytyrë. Frika e cila krijohet pikërisht nga kjo pasiguri, kur nuk dihet kush sulmon, pse sulmon dhe kur do të përsëritet sulmi, e bënë groteskun e saj edhe më të dukshëm. Në këtë kuptim, spiralja është metafora e frikës që nuk mbyllet në kornizë. Vërtetë spiralja e dhunës vetëm zgjerohet dhe rritet. 

Antiteza si formulë e drejtpërdrejtë 

Në poezinë “Unë dhe ti”, marrëdhënia ndërtohet mbi një paradoks të ngjashëm, psh.: “unë” nuk është plotësisht “unë”, veçmas kur “ti” mungon, ndërsa “ti” vazhdon të jesh “ti” edhe kur “unë” mungoj. Sipas kësaj marrëdhënie, poezi e ka zhvendosur antitezën në fushën e marrëdhënies njerëzore, sepse ajo vetvetja nuk ekziston në mënyrë të pavarur nga tjetri. Andaj në këtë kuptim, poeti Biser Mehmeti nuk ka shkruar vetëm për vetminë. Ai ka shkruar për paradoksin e lidhjes, ku sa më shumë njeriu kërkon veten, aq më shumë e gjen veten te tjetri. Pikërisht në poezinë “Ajo dhe unë”, ndarja ndërtohet përmes çifteve të kundërta, psh.: ajo në kodër, ai në humnerë; ajo sheh diellin, ai hënën; ajo kërkon të shkuarën, ai të ardhmen; ajo flet me vetveten, ai me heshtjen, që do të thotë se janë dy botë që nuk takohen kurrë. Në këtë rast, kontrasti nuk është më një figurë e vetme, që rrudhet brenda vetëm një poezie, por kontrasti është mënyra e ndërtimit të gjithë poezisë, sidomos kur dy njerëzit janë pranë në imagjinatën e tyre, por shumë larg në përvojë dhe realitet. Prandaj, antiteza te poezitë e Biser Mehmetit shpesh shërbejnë për të shpjeguar distancën njerëzore.

Gjuha e përditshme dhe filozofia e kundërshtive 

Një veçori dalluese e kësaj përmbledhje poetike është se autori nuk ka nevojë për një fjalor tepër abstrakt filozofik për të trajtuar probleme filozofike. Ai përdor gurin, orën, shtëpinë, kasapin, frigoriferin, rrugën, qenin, teatrin, fotografinë, pemët, lulet, ujkun dhe kryesisht nëpër mes antitezës ka ndërtuar një varg dhe poezi të shkëlqyeshme. Ndërsa vendosja e tyre në marrëdhënie të pazakonshme prodhon kuptime të reja. Kështu, në këtë mënyrë poezia e Biser Mehmetit e ka ndërtuar filozofinë e vet lirik duke përdorur gjëra të rëndomta. Dhe pikërisht këtu mund të kuptohet më mirë edhe ideja e titullit të këtij studimi: Poeti nuk mund të arratiset nga gjërat e rëndomta, sepse pikërisht prej tyre e ka ndërtuar absurditetin e botës së tij lirike. Ora, guri, frigoriferi, kasapi, oborri, shtëpia, teatri etj, të gjitha në pamjen e jashtme janë objekte të zakonshme. Por në universin poetik të Biser Mehmetit, edhe sendet fillojnë të flasin për vdekjen, vetminë, frikën, kujtesën, kohën dhe groteskun shoqëror.

Përfundim 

“Spiralja e frikës” është një vëllim ku e zakonshmja bëhet e pazakontë dhe e pazakonta bëhet e zakonshme. Kështu, poeti Biser Mehmeti nuk ka ndërtuar një botë poetike të bukur në kuptimin tradicional të fjalës. Ai me mjaftë sukses e ka ndërtuar një botë të çarë, të tendosur, të përmbysur, ku njeriu vazhdimisht përballet me të kundërtën e asaj që pret. Andaj vëllimi “Spiralja e frikës” është një përmbledhje poetike ku kundërthënia bëhet strukturë themelore e mendimit poetik, ndërsa antiteza nuk shfaqet vetëm në vargje të veçanta. Prandaj poezia “Unë dhe vetvetja” është e rëndësishëm sidomos për kuptimin e tërësisë së librit, psh.: poezitë “Antitezë” dhe “E theva orën” lidhen natyrshëm me poezinë “Duke kërkuar”; kurse poezia “Metamorfozë” lidhet me poezinë “Dikush më gjuan me gur”; ndërsa poezitë “Te kasapi”, “Luftëtari” dhe “Aktori” e kanë zhvendosur kundërthënien nga bota intime në atë shoqërore dhe kolektive.

Në fund, vëllimi poetik “Spiralja e frikës” nga Biser Mehmeti mund të lexohet edhe si një libër ku poeti përpiqet ta kuptojë botën duke e vendosur vazhdimisht atë përballë vetvetes. Pikërisht në poezitë e Biser Mehmetit, i ndeshim këto kundërvënie të cilat si figure stilistike përforcojnë antitezën duke i vënë: jetën përballë vdekjes; dritën përballë errësirës; dashurinë përballë urrejtjes; gëzimin përballë pikëllimit; kohën përballë mungesës së saj; njeriun përballë vetvetes, etj. Dhe mbi të gjitha, e zakonshmja përballë absurdit. Kjo është arsyeja pse poezia e Biser Mehmetit shpesh të çon nga një imazh i thjeshtë drejt një pyetjeje më të madhe. Ajo nis nga gjëja e rëndomtë, por nuk përfundon aty. Në këtë kuptim, antiteza nuk është vetëm një figurë e poezisë, ajo është mënyra se si kjo poezi dhe vet autori e shohin botën.

Prishtinë, 03 tetor 2026

Shefqet Dibrani, Prishtinë