Kreu Blog

“Me pranga e pa to”, ekspozita u përmbyll, por rrugëtimi i saj duhet të vazhdoj

0
“ME PRANGA E PA TO” – EKSPOZITA U PËRMBYLL, POR RRUGËTIMI I SAJ DUHET TË VAZHDOJË
Nga Hamami i Haxhi Beut drejt një trashëgimie shtetërore dhe një ekspozite të gjallë lëvizëse
Pas ditësh të mbushura me dhimbje, krenari, kujtime dhe emocione të rralla, në Hamamin e Haxhi Beut në Pejë u përmbyll ekspozita “ME PRANGA E PA TO”, me veprat e krijuara në burg nga Sak Muji dhe Hydajet Hyseni, të shoqëruara nga këngët e burgut të Musli Kosumit.
Dyert e ekspozitës u mbyllën, por mesazhi i saj nuk duhet të mbyllet. Përkundrazi, kjo përmbyllje duhet të bëhet fillimi i një nisme shtetërore për mbledhjen, evidentimin dhe mbrojtjen e gjithë krijimtarisë së të burgosurve politikë shqiptarë.
NJË EKSPOZITË E LINDUR NGA BURGU
“ME PRANGA E PA TO” nuk ishte vetëm një ngjarje artistike. Çdo vizatim, këngë, letër dhe objekt i paraqitur brenda saj ishte një histori më vete dhe një dëshmi e gjallë e kohës kur shqiptarit mund t’ia lidhnin duart, por nuk mund t’ia burgosnin shpirtin, mendimin dhe idealin e lirisë.
Veprat u krijuan në qeli, në izolim, pa materiale dhe nën kërcënimin e ndëshkimeve të reja. Ato lindën nga tuli i bukës, lapsat e fshehur, kujtesa, malli për familjen dhe revolta ndaj padrejtësisë.
Këngët e Musli Kosumit ua dhanë zërin qelive. Vizatimet e Hydajet Hysenit dhe Sak Mujit ua dhanë atyre fytyrën. Së bashku, ato krijuan një rrëfim për rininë e burgosur, qëndresën dhe ëndrrën e Kosovës së lirë.
MIRËNJOHJE PËR TË GJITHË PJESËMARRËSIT
Ekspozita u nderua nga pjesëmarrja e përfaqësuesve institucionalë, diplomatëve, deputetëve dhe ish-deputetëve, profesorëve, shkrimtarëve, artistëve, ish-të burgosurve politikë, familjarëve, të rinjve dhe qytetarëve nga të gjitha trevat shqiptare.
Për domethënien historike të ekspozitës foli edhe Faruk Ajeti, ambasador i Republikës së Kosovës në Gjermani. Me fjalët e tyre e nderuan shkrimtari dhe veprimtari Musa Jupolli, profesori Avdi Gjata, Hydajet Hyseni, Reshat Nurboja, si dhe shumë personalitete të tjera të jetës politike, akademike dhe kulturore.
Një vizitë me emocion të veçantë ishte ajo e ish-konsullit dhe bashkëvuajtësit të Burgut të Nishit, Salih Sefa. Pas dekadash, ne u takuam jo më brenda qelive, por në Kosovën e lirë, përpara veprave që lindën gjatë burgimit tonë.
Mirënjohje Lidhjes së Shkrimtarëve të Komunës së Pejës, me kryetarin Esat Loshaj, dhe Klubit Letrar “Podguri”, me kryetarin Nuradin Imeraj, për vlerësimin dhe mirënjohjet e ndara.
Faleminderit Shoqatës së të Burgosurve Politikë të Kosovës, poetëve, shkrimtarëve, profesorëve, familjeve të ish-të burgosurve dhe çdo qytetari që u ndal përpara veprave me respekt.
Falënderim i veçantë për mediat që i dhanë zë ekspozitës: Radio Peja dhe Rrustem Gërguri, RadioNjëshi dhe Linda Gjakova, Portali Drini, televizionet, radiot dhe portalet e tjera që e përcollën mesazhin tonë.
Prania e të rinjve ishte shpresa më e madhe e kësaj ekspozite. Shumë prej tyre i panë me lot në sy dëshmitë e një kohe për të cilën kishin dëgjuar pak ose aspak.
Mirënjohje edhe familjeve tona, bashkëshorteve, nënave, motrave dhe fëmijëve që na pritën, na mbështetën dhe e ruajtën kujtesën tonë. Pa sakrificën e tyre, shumë nga këto dëshmi nuk do të kishin mbijetuar.
NJË NISMË EDHE PËR ISH-TË BURGOSURIT E TJERË
Qëllimi i ekspozitës nuk ishte vetëm paraqitja e veprave të Sak Mujit, Hydajet Hysenit dhe këngëve të Musli Kosumit. Ajo u hap si një thirrje për të gjithë ish-të burgosurit politikë dhe familjet e tyre.
Nëpër shtëpi, biblioteka dhe arkiva private ende ruhen:
vizatime dhe piktura të burgut;
letra të dërguara nga qelitë;
poezi, tregime dhe ditarë;
këngë të krijuara ose kënduara në burg;
gdhendje dhe punime nga druri;
objekte nga tuli i bukës;
fotografi, dokumente dhe sende personale;
suvenire dhe dëshmi të tjera të burgimit politik.
U bëjmë thirrje ish-të burgosurve dhe trashëgimtarëve të tyre që të mos i lënë këto materiale të humbasin. Çdo letër, vizatim dhe send i burgut është një copëz e historisë së Kosovës.
Këto vepra duhet të mblidhen me pëlqimin e autorëve dhe familjeve, të regjistrohen profesionalisht dhe të mbrohen duke respektuar pronësinë dhe të drejtat autoriale.
APELI DREJTUAR MINISTRISË SË KULTURËS
Nga përmbyllja e ekspozitës “ME PRANGA E PA TO”, i drejtohemi publikisht:
Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit;
departamentit përgjegjës për trashëgiminë kulturore;
Shoqatës së të Burgosurve Politikë të Kosovës;
Burgut-Muze të Prishtinës;
Arkivit të Kosovës;
institucioneve muzeale, universitare dhe shkencore.
Kërkojmë që krijimtaria e burgjeve politike të njihet zyrtarisht si pjesë e trashëgimisë historike, kulturore dhe shpirtërore të Republikës së Kosovës.
Nevojitet një program shtetëror që të përfshijë:
Formimin e një komisioni profesional me historianë, muzeologë, arkivistë, konservues, artistë dhe përfaqësues të ish-të burgosurve politikë;
Krijimin e një regjistri kombëtar të krijimtarisë së burgjeve politike;
Evidentimin e autorit, titullit, vitit, dimensioneve, materialit dhe historisë së çdo vepre;
Grumbullimin dhe digjitalizimin e vizatimeve, këngëve, letrave, dorëshkrimeve, fotografive dhe objekteve të burgut;
Konservimin profesional dhe mbrojtjen fizike të materialeve origjinale;
Rregullimin e pronësisë, të drejtave autoriale dhe qasjes së autorëve e familjeve në veprat e tyre;
Krijimin e një fondi të përhershëm në Burgun-Muze dhe në institucionet shtetërore;
Përfshirjen e kësaj trashëgimie në botime, dokumentarë dhe programe mësimore.
ATELIEJA “KODRA” SI PJESË E FONDIT TË KUJTESËS
Në këtë proces duhet të përfshihet edhe atelieja ime në Pejë, së bashku me fondin e veprave të artit që ruhet brenda saj.
Aty gjenden qindra vizatime të burgut dhe mërgimit, mozaikë, pirografi, portrete, dokumente dhe materiale të tjera historike. Atelieja nuk është vetëm vendi im i punës; ajo është një arkiv i gjallë i kujtesës personale dhe kombëtare.
Kërkoj që një ekip profesional i Ministrisë së Kulturës ta vizitojë, ta evidentojë dhe ta përfshijë këtë fond në programin shtetëror të mbrojtjes, pa cenuar pronësinë dhe të drejtat e autorit.
“ME PRANGA E PA TO” – EKSPOZITË E GJALLË LËVIZËSE
Ekspozita nuk duhet të mbetet një ngjarje që u hap dhe u mbyll vetëm në Pejë.
Propozojmë që “ME PRANGA E PA TO” të shndërrohet në një ekspozitë shtetërore të gjallë dhe lëvizëse, e cila të udhëtojë në:
Prishtinë dhe qytetet e tjera të Kosovës;
Shqipëri, Maqedoni të Veriut, Mal të Zi dhe Luginën e Preshevës;
Zvicër, Gjermani dhe shtetet ku jeton mërgata shqiptare;
parlamente, ambasada, universitete, muze dhe qendra kulturore ndërkombëtare.
Shpenzimet e transportit, sigurimit, konservimit, vendosjes dhe prezantimit duhet të përballohen përmes një programi shtetëror, sepse ekspozita nuk përfaqëson vetëm autorët e saj. Ajo përfaqëson historinë e Kosovës dhe sakrificën mbi të cilën është ngritur shteti ynë.
Në çdo qytet mund t’i bashkohen edhe veprat dhe dëshmitë e ish-të burgosurve të atij rajoni. Në këtë mënyrë, ekspozita do të rritet vazhdimisht dhe do të bëhet një arkiv lëvizës i kujtesës kombëtare.
EPILOGU
Ekspozita “ME PRANGA E PA TO” u përmbyll, por misioni i saj sapo ka filluar.
Ne nuk kërkojmë privilegje personale. Kërkojmë që shteti i Kosovës ta mbrojë kujtesën e njerëzve që vuajtën për lirinë e tij.
Veprat tona u krijuan kur Kosova nuk ishte e lirë. Sot, Kosova e lirë ka detyrimin moral, kulturor dhe shtetëror t’i ruajë ato.
Le të bashkohemi përsëri — jo në qelitë e Burgut të Nishit dhe burgjeve të tjera jugosllave, por në Burgun-Muze, në qytetet tona dhe përpara botës, së bashku me veprat, këngët dhe letrat tona.
Prangat ranë.
Veprat mbetën.
Dëshmia duhet të mbrohet.
Kujtesa duhet të bëhet trashëgimi shtetërore.
“ME PRANGA E PA TO” duhet ta vazhdojë rrugëtimin si ekspozitë e gjallë lëvizëse e Republikës së Kosovës!
Me respekt dhe përgjegjësi historike,
Sak Muji
Ish-i burgosur politik, nr. 712
Autor i ekspozitës e Hydajet Hysenin e kënget e Musli Kosumit“

“Po çka po ju pengon Kisha Katolike shqiptare?”

0

Milazim Hyseni, drejtori i “Ali Kelmendit” në Vushtrri

“Po çka po ju pengon Kisha Katolike shqiptare?” – drejtori i “Ali Kelmendit” kritikon protestën në Zagorë
Drejtori i shkollës “Ali Kelmendi” në Vushtrri,
Milazim Hyseni,
ka reaguar ashpër ndaj protestës së paralajmëruar nga banorët e disa fshatrave të kësaj zone kundër ndërtimit të një kishe katolike në Zagorë.
Përmes një komenti në rrjetet sociale, Hyseni ka vënë në pikëpyetje arsyet e kundërshtimit të projektit, duke e krahasuar atë me ndërtimin e xhamive në Kosovë.
“Po çka po ju pengon Kisha Katolike shqiptare o popull! Keni ndërtuar me qindra Xhamija e kushë se ka bër të madhe!”, ka shkruar Hyseni.
Ai ka shkuar edhe më tej, duke pyetur protestuesit se çfarë synojnë me kundërshtimin e tyre.
“Çfar po synoni më këtë protestë, kthimin e Serbisë apo Preandorisë Osmane!”, ka shkruar ai.
Në reagimin e tij, drejtori i “Ali Kelmendit” i është referuar edhe historisë fetare të shqiptarëve, duke shkruar:
“Na shqiptaret dihet botrisht se kemi qenë të fesë krishtere Katolike dhe Ortodokse!”
Hyseni ka kritikuar ashpër edhe atë që ai e konsideron si cenim të trashëgimisë së të parëve, duke pretenduar se veprime të tilla “po i shkelni dhe po i përdhosni edhe eshtrat e stërgjyshërve tuajë”.
Reagimi i tij vjen pasi banorë nga Dumnica e Epërme, Dumnica e Poshtme, Dumnica e Llugës, Zagora dhe Samadrexha kanë paralajmëruar protestë më 18 gusht, me kundërshtimin e ndërtimit të objektit fetar në Zagorë.
Banorët kanë paralajmëruar edhe bllokimin e rrugëve në zonën e Samadrexhës dhe fshatrave të Dumnicës.
Debati rreth projektit ka nxitur reagime të forta në opinionin lokal, ndërsa përplasja e qëndrimeve tashmë është zhvendosur edhe në rrjetet sociale.

Drejtori i “Ali Kelmendit” ka reaguar ashpër kundër kësaj proteste provokative, kundër ndërtimit të kishës në Zagorë, Zogaj qysh po e quajnë.

“Po çka po ju pengon Kisha Katolike shqiptare?”, ka shkruar Hyseni, duke pyetur protestuesit: “Çfarë po synoni me këtë protestë, kthimin e Serbisë apo Perandorisë Osmane?”

Protesta është paralajmëruar më 18 gusht.

Vushtrria Sot

“Shqipëria një nga vendet evropiane ku gratë u vranë masovikisht gjatë periudhës se komunizmit“

Dr. Zenepe Dibra
“Shqipëria një nga vendet evropiane ku gratë u vranë masovikisht gjatë periudhës se komunizmit“
Një libër ku me anë të biografive të 11 viktimave femra të komunizmit, fenomen ndër më të rrallët në Europë, autorja shpalos një kujtesë historike që duhet ditur dhe njohur sidomos nga brezi i ri që histori të tilla makabre mos te përsëriten. Kjo të bën të kujtosh një shprehje idiomatike filozofike që „Historia është mësuese e mirë kurse popujt janë nxënës të këqij“. Pra, duhet të dihen, të lexohen të tilla histori, të mbahen mend bile të futen në tekstet e shkollave në mënyrë që pavarësisht se jetojmë në demokraci, forma të diktaturës dhe autokracisë përsëriten herë pas here. Ato ishin vajza të ndershme, patriotike, të brumosura me idealet e lirisë, me ideale fetare që i mbrojten të vërtetat e tyre me vendosmërinë për të qëndruar deri në fund me stoicizëm karshi një të keqe që po i vinte vendit. E gjithë jeta e tyre ka specifiken dhe individualitetin e vet të treguara përmes biografive të tyre, por një gjë kishin të gjitha të përbashkët: besimin dhe qëndrimin se sistemi komunist ishte një filozofi, një sistem që do të dëmtonte traditën tonë, pronën, fenë, të drejtat, dinjitetin dhe kjo që po i vinte vendit duhej luftuar me gjithë forcat e mundshme.Të gjitha kishin një ideal, dashurinë për vendin shoqëruar me urrejtjen ndaj sistemit komunist. Por ishin tepër të guximshme për të mbrojtur idealin e tyre. Shumë prej këtyre heroinave i rezistuan torturave më të tmerrshmë, më të turpshme që mund tu bëhej femrave, nga më shkatërrueset, më të rënda si e si për të për t´ju ulur atyre dinjitetin dhe besimin në të drejten e tyre. Por ato megjithë këto lloj mënyrash jo vetëm që i ndejtën besnikë idealit, vendit dhe shokëve të tyre por me dinjitet përballuan këto tortura deri në sublimim me besnikërinë e pafund ndaj çdo vlere e tradite shqiptare të trashëguar prej të parëve të tyre në shekuj…Në mënyrë të veçantë ideologjia komuniste e rrënjosur tek jugosllavët dhe e injektuar tek komunistët shqiptarë, bëhej përpjekja për të shkulur nga vendi amë, pjesë të Shqipërisë siç ishte Kosova. Këtë e kuptoi më mirë se askush Marie Shllaku, e cila e brumosur me veprat e Fishtës, e influencuar nga shumë nacionalistë kosovarë bëri një përpjekeje titanike deri në sublimim për të luftuar për bashkimin e trojeve shqiptare dhe mos shkëputjen e Kosovës nga Shqipëria. E rrallë, dhe ndër të vetmet që një vajzë kaq e re por shumë inteligjente, nacionaliste e bindur, arrin të mbroje tezen e saj se e vetmja zgjidhje për atdheun ishte largimi nga ideologjia komuniste jugosllave që pengonte bashkimin e trojeve shqiptare. Autorja është përpjekur që me anë të shumë burimeve të shkruara, arkivore dhe gojore të na japë një pasqyrë mjaft të qartë të jetës, punës dhe aktivitetit të saj patriotik në kordinim dhe bashkëveprim me të gjitha forcat politike dhe nacionalistët që kërkonin bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, si prof.Ymer Berisha, Ndue Përlleshi, Shaban Dema, Ukë Sadiku, Alush Smajli , Shaban Polluzha, Ndrecë Nikolla, Mehmet Gradica, Zef Gjidoda, Adem Shala, Feriz Boja, Qazim Bajraktari si dhe shumë atdhetarë shkodranë të cilët vepronin në Kosovë për çështjen kombëtare, si At Benard Llupi,
Kolë Parubi, dhe Gjergj Martini. Autorja nepërmjet biografisë së saj tregon se Maria kurrë nuk i trathëtoi bindjet dhe idealin e saj edhe atëherë kur babai i erdhi për tja ndryshuar këto bindje por punoi e luftoi deri në fund për ti mbrojtur, për ti konsoliduar duke bërë për vehte një pjesë të madhe të popullit kosovar me të cilët luftoi deri në momentin e fundit të jetës.Po të lexosh biografinë dhe jeten e Marie Tucit, një vajzë që jeten ja kishte kushtuar fesë dhe Zotit, e brumosur thellë në shpirt me ndjesi dhe përkushtim fetar, të bën të mendosh se si ka mundësi të turturohet një vajzë e thjeshtë që nuk i kishte bërë keq askuj dhe kishte punuar me përkushtim dhe ndershmëri? Si mund ti bëhen një vajze të urtë, të sinqertë, fisnike aq tortura sa ta dërgonin deri në vdekje. Maria është e vetmja femër që gjindet në listen e martirëve shqiptarë që u flijuan për Jezu Krishtin dhe besimin e palëkunder tek fuqia dhe mëshira e tij. gjatë regjimit të egër komunist në Shqipëri dhe u shpallën të Lumtur më datën 5 nëntor të vitit 2016. Autorja ka ditur ta sjellë këtë figurë të papërsëritshme me tërë virtutet që ka një vajzë shqiptare e bromosur me fjalët e Zotit.Në mesin e heroinave shqiptare që ende edhe sot është e panjohur është edhe Bardha Krosi, të cilës ju bënë torturat më mizore që mund ti bëhen një njeriu dhe aty vdiq në burg në vitin 1949 . Varri i saj nuk dihet. Ajo akuzohej se ndihmonte luftëtarët e lirisë duke i furnizuar me ushqime dhe ilaçe. Që nga dita e parë e burgimit, ajo u torturua brutalisht. Gjatë dhjetra muajsh rezistencë në hetuesi duke i sfiduar kriminelët e egër komunistë dhe duke mos e nxjerrë asnjë fjalë nga goja për kundër torturave shtazarake, ajo u tregua taman si një burrnesh malesh ku në shpirtin e saj ishin kultivuar traditat më të shejta shqiptare. Ajo që sakrifikoj jetën në moshën 28 vjeçare, qe një shembull i gjallë i rezistencës antikomuniste, shembull trimërie dhe atdhedashurie duke mos e trathëtuar në asnjë moment idealin e saj nacionalist.Shumë të huaj, studiues, shkrimtarë që kanë vizituar vendin tonë kanë vënë re se gruaja shqiptare ka një veti: në çdo përpjekje për çlirim kombëtar ajo qëndron përkrah burrit. Këtë e ka treguar edhe Marie Zojzi që së bashku me bashkëshortin e saj, Pjetër Dedën, iu bashkua rezistencës kundër regjimit, duke u bërë simbol i qëndresës së pamposhtur. Siç tregon autorja përmes biografisë saj, ajo ishte e brumosur që në familjen e origjinës me ndjenja të thella atdhetare, besnike ndaj besimit dhe parimeve shpirtërore, parime që i thelloi më shumë kur u bë pjesë e familjes Deda, ku ndjenjat atdhetare dhe besimi fetar ishin të rrënjosura thellë. Duke luftuar me armë në dorë që ndoshta është rasti më i rrallë i një femre shqiptare kundër bishës komuniste, ajo do të binte theror në këtë luftë duke u bërë dëshmore e kësaj lufte.Komunistët nuk kursyen as intelektualen e shquar, iktiologen, doktoren e shkencave Sabiha Kasematin që vazhdonte të bënte studimet mbi peshqit e vendit tonë, duke e pushkatur me 22 intelektualë të tjerë në naten 26 shkurtit 1951, pa gjyq. Sebihaja ishte një intelektuale patriote sepse edhe pse studioi në Firence të Italisë, ku e kishin ftuar për të punuar në institucione italiane ajo nuk pranon sepse don të punojë për vendin e vet. Këtu ajo shpesh do të shprehte haptas qëndrimet e saj kundër sistemit që po vendosej në Shqipëri por do binte në sytë e sigurimit që do e masakronin pas asnjë argumenet as edhe një fakt, duke e ekzekutuar.Tragjike janë vrasjet që komunistëtë iu kanë bërë atyre grave që kanë mbrojtur pragun e shtëpisë. Pragu mbart një rëndësi të thellë në traditën dhe kulturën shqiptare, duke simbolizuar kufirin mes jetës intime familjare dhe botës së jashtme. Pragu është një vend referencial ku nuk mund ta kalojë armiku pa u vrarë por që është i hapur për mikun. Shpesh është lidhur me nocione të mikpritjes dhe shenjtërisë të shtëpisë. Në letërsi dhe këngë, ai vlerësohet si një nga vendet më të dashura. Por duhet ditur se mbrojtja e pragut të shtepisë ka qenë gjithmonë një gjë e shenjtë për shqiptarët atdhetarë. Motoja shekullore se nuk kam kah të shkoj përtej pragut të shtëpisë është bartur shekuj me radhë tek familjet atdhetare shqiptare.
Trashëgimi e mbrojtjes së pragut të shtëpisë kanë qenë jo vetëm për burrat mirditorë por edhe gratë e Mirditës të cilat krah për krah me burrat e mbrojtën pragun e shtëpisë. Kështu do të ishte edhe fati i jetës së Liza Llesh Molit, e cila duke mbrojtur pragun e shtëpisë dhe mysafirët që kishte brenda vritet pa gjyq për motive politike, më 25 prill të vitit 1951
Një nder gratë mirditore që u flijua për mbrojtjen e pragut të shtëpisë dhe lirimin e Shqipërisë nga forcat e ndjekjës komuniste është edhe atdhetarja Dila Preng Biba.Heroina Dila Ndue Karaçi, oroshase, e cila kishte trashëguar trimërinë, besën, dhe besnikërinë shqiptare do të sublimohesh për të mbajtur me nder këto veti të gruas shqiptare për të mos u dorëzuar asnjëherë. Ajo e theu urdhërin e komunistëve pansllavistë që dëshironin ta dërgonin në ndërtimin e hekurudhës, për të shfrytëzuar dhe t´iu thyer moralin grave të reja mirditore. Dila e pranoi sakrifikimin më sublim duke i dhanë jetës fund nga shtypja dhe terrori, por kurrsesi nuk pranoi që të bëhet vegël e komunistëve. E ndryshme ishte historia e Bardhe Mark Bushkolla e cila kur e pa se krisi pushka në mes të atdhetarëve dhe tradhëtarëve komunistë ajo me gjithë fuqinë që kishte u vu në shërbim të mbrojtjës së jetës së vëllait të saj. Por që komunistë nuk kursyen as vajzën e re duke e vrarë ende pa e mbushur moshën 16 vjeçare. Një sakrificë e motrës për të vëllanë ka qenë një nga traditat më fisnike, më vëllazërore e trashëguar në shekuj “ çka bën motra për vëllanë ?”. Ky ka qenë një motiv që ka jetuar gjatë në bashkësitë tona familjare.Akoma më tragjike është rasti i vrasjes së dy grave nënës se Ndue Llesh Bajraktarit Mrikës e moshes 60 vjeçare si dhe gruas se Ndue Llesh Bajraktarit Prena Bajraktari me foshnjën në bark ku i masakruan në mënyrën më të ulët duke shkelur çdo konventë ndërkombëtare që njeh historia e njerëzimit. Të vritet nëna 60 vjeçare dhe reja shtatëzanë në moshën 22 vjeçare me tortura, nuk ka histori më makabre. Këto histori që i sjell autorja në këtë libër na tregojnë që burrëria, atdhedashuria, besnikëria, trimëria e grave shqiptare ka qenë e trashëguar në shekuj dhe mbart mbi vehte akte sublime të rënies në luftëra apo vetsakrifikime për të mos rënë në duar të armiqve. Por këto sakrifica të grave të shkaktuara jo nga armiqtë por nga vetë shqiptarët që përqafuan një ideologji dhe sistem të egër komunist që ishte kundër të drejtave të njeriut nuk kishte ndodhur më parë. Kjo tregon se kundër këtij sistemi u ngriten jo vetëm nacionalistët e ndershëm shqiptarë, por u ndergjegjësuan, luftuan dhe u sakrifikuan shumë gra trime shqiptare që nuk ju binden kurrë antivlerave të atij sistemi që mohonte Zotin, liritë dhe të drejtat e shqiptarëve, pronen dhe traditat shqiptare. Libri është pasuruar me mjaft poezi dhe këngë popullore kushtuar këtyre heroinave që tregonte se populli nuk do i harronte kurrë trimëritë e tyre por që do të vajtonte edhe viktimizimin e këtyre vajzave dhe grave të pafajshme. Me këto poezi popullore ato i përjetësuan në traditen tonë folklorike ku u këndohej jo vetëm trimave por edhe grave dhe vajzave që tregonin trimëri dhe guxim në mbrojtje të lirisë, dinjitetit dhe traditave shqiptare. Autorja duhet përgëzuar për këtë prurje të veçantë dhe shumë historike. Dëmet që solli më vonë sisitemi komunist do të ishin të pariparueshme sepse ato do të vrisnin dinjitetin dhe lirite e shqiptarëve por që do të provonin drejtësinë dhe pafajësinë e këtyre viktimave të komunizmit, dëshmore të demokracisë dhe lirisë.
Shkodër, qershor 2026

Shqiptar Shaljani – një burrë përballë një fronti të tërë shkombëtarizimi

0

Luan Asllan Dibrani , Prishtinë

Nga Ahmet Musa te Shqiptar Shaljani – intelektuali që e ktheu studion televizive në arenë të mbrojtjes së kombit, gjuhës, historisë dhe flamurit

Ka njerëz që shkojnë në studio televizive për t’u parë.

Ka të tjerë që shkojnë për t’u dëgjuar.

Shqiptar Shaljani shkon për t’u përballur.

Pothuajse çdo ditë ftohet në studio televizive, në debate e përballje ku çështjet e fesë, kombit, historisë dhe identitetit shqiptar përplasen ashpër.

Dhe përballë tij dalin kundërshtarë që, duke folur në emër të interpretimeve të tyre fetare, kanë vënë në pikëpyetje figura, simbole dhe pjesë të trashëgimisë sonë kombëtare.

Shaljani nuk tërhiqet.

Nuk e ul kokën.

Nuk e ndërron temën.

Ai përgjigjet.

Me histori.

Me argument.

Me kujtesë.

Me flamurin kuqezi përpara ndërgjegjes së tij.

NJËRI ME KOMBËTARIZËM – TJETRI ME SHKOMBËTARIZËM

Këtu qëndron thelbi i përballjeve të tij.

Kur dikush përpiqet ta vendosë identitetin fetar mbi identitetin kombëtar, Shaljani përgjigjet me kombin.

Kur dikush relativizon figurat tona historike, ai përgjigjet me historinë.

Kur dikush nënçmon flamurin kuqezi, ai e ngre edhe më lart atë.

Kur dikush përpiqet ta shkëpusë shqiptarin nga gjeneza dhe kujtesa e tij kulturore, ai i kthehet rrënjës.

Ata me shkombëtarizim – ai me kombëtarizëm.

Kjo është beteja intelektuale që Shqiptar Shaljani ka zgjedhur.

Jo luftë kundër myslimanit.

Jo luftë kundër besimit në Zot.

Por përballje me çdo ideologji që, sipas tij, kërkon që shqiptari të harrojë se kush është për t’u bërë kopje kulturore e dikujt tjetër.

KUR NË STUDIO VIHET NË GJYQ VETË SHQIPTARIA

Shaljani është përballur me deklarata që prekin tema tepër të ndjeshme: raportin ndaj Skënderbeut, Pavarësisë së Shqipërisë, flamurit kombëtar, historisë paraosmane dhe marrëdhënies ndërmjet identitetit fetar dhe atij kombëtar.

Dhe pikërisht këtu ai bëhet i pakompromis.

Sepse për të ekzistojnë disa vija që nuk kapërcehen:

Flamuri shqiptar nuk negociohet.

Gjuha shqipe nuk negociohet.

Historia kombëtare nuk fshihet.

Heronjtë shqiptarë nuk hidhen në kosh për t’i bërë vend një ideologjie të importuar.

Dhe Shqipëria nuk fillon me ardhjen e një perandorie të huaj në Ballkan.

Këtu ai godet.

Jo me grusht.

Me fjalë.

Dhe fjala, kur mbështetet në argument, mund të jetë më e fuqishme se britma.

PËRBALLË NDIKIMEVE TË HUAJA

Në diskursin e tij, Shaljani ka ngritur vazhdimisht alarmin për ndikimet politike dhe ideologjike që vijnë nga jashtë dhe që përpiqen ta përdorin fenë si mjet ndikimi.

Ai kërkon që çdo ndikim i tillë – qoftë nga Beogradi, Stambolli, Teherani, Athina apo nga cilado qendër tjetër politike e fetare – të shihet me syrin kritik të interesit shqiptar.

Sepse pyetja e tij është e thjeshtë:

A i shërben kjo shqiptarit dhe vendit të tij, apo interesit të dikujt tjetër?

Kjo është pyetje legjitime.

Kosova ka derdhur tepër gjak për lirinë e saj që mendjen t’ia dorëzojë përsëri një qendre të huaj.

AI NUK U PËRUL

Mund ta kundërshtosh Shqiptar Shaljanin.

Mund të mos pajtohesh me interpretimet e tij historike.

Mund të debatosh me të.

Por është vështirë t’ia mohosh një cilësi:

guximin për të dalë përballë.

Kur të tjerët heshtnin për të mos humbur miq, ai fliste.

Kur të tjerët llogarisnin reagimet, ai hynte në debat.

Kur tema konsiderohej tabu, ai e hapte.

Kur kundërshtari ngrinte zërin, ai kërkonte argumentin.

Dhe kur i vihej përpara dilema ndërmjet heshtjes dhe bindjes së vet, ai zgjidhte bindjen.

Kjo është arsyeja pse figura e tij nuk mund të shpjegohet vetëm me debatet televizive.

Shqiptar Shaljani është produkt i një qëndrese shumë më të gjatë.

“NUK DUA TË VDES ME EMRIN ARAB”

Pastaj erdhi akti që e vulosi gjithë filozofinë e tij personale.

Ahmet Musa vendosi ta ndryshonte emrin.

Sipas rrëfimit të tij, ai e shprehu vendimin me fjalët:

“Nuk dua të vdes me emrin arab.”

Dhe zgjodhi:

SHQIPTAR SHALJANI.

Ky nuk ishte thjesht ndryshim në regjistrin civil.

Për të ishte një akt simbolik shkëputjeje nga ajo që e konsideronte trashëgimi të huaj dhe rikthim te identiteti që dëshironte ta shpallte vetë.

Shqiptar – për kombin.

Shaljani – për truallin, prejardhjen dhe kujtesën.

Dy fjalë.

Një biografi.

Një deklaratë.

NGA SHALA E BAJGORËS NË STUDIOT TELEVIZIVE

Ai vjen nga një trevë ku mali nuk ka qenë vetëm peizazh.

Ka qenë strehë.

Ka qenë qëndresë.

Ka qenë kufi ndërmjet nënshtrimit dhe kryengritjes.

Shala e Bajgorës.

Dhe diçka nga ai karakter malësor duket se Shqiptar Shaljani e merr me vete sa herë ulet përballë kamerave.

Ai nuk hyn në studio si njeri që kërkon falje për mendimin e vet.

Hyn si intelektual që kërkon debat.

Si njeri i historisë që kërkon dëshmi.

Si shqiptar që kërkon përgjigje.

Dhe mbi të gjitha, si njeri që refuzon t’ia dorëzojë identitetin kombëtar kujtdo që kërkon ta zëvendësojë atë me një projekt ideologjik.

BETEJA MË E MADHE PO ZHVILLOHET TE BREZI I RI

Por fitorja e një debati televiziv nuk është fundi.

Beteja vendimtare zhvillohet në mendjen e brezit të ri.

Të rinjtë shqiptarë sot lexojnë, udhëtojnë, krahasojnë burime, kërkojnë dokumente dhe nuk pranojnë më çdo autoritet vetëm sepse flet nga një foltore.

Ata pyesin.

Dhe pyetja është armiku më i madh i fanatizmit.

Nëse të rinjtë largohen nga radikalizmi, kjo nuk duhet të nënkuptojë largim nga e drejta e tyre për besim. Përkundrazi, do të thotë të kuptojnë se mund të besosh pa e mohuar kombin, mund të lutesh pa e fyer flamurin dhe mund ta duash Zotin pa e urryer historinë tënde.

Ky është ndryshimi që duhet përshëndetur.

NJË BURRË NUK E SHPËTON VETË NJË KOMBI – POR MUND TA ZGJOJË NJË DEBAT

Nuk duhet t’i ndërtojmë askujt mite të rreme.

Por duhet t’ua njohim njerëzve guximin kur e tregojnë.

Shqiptar Shaljani ka ndihmuar që një debat dikur i mbyllur të bëhet publik:

Çfarë duhet të jetë mbi të gjitha interesi ynë si shoqëri?

Ai e ka dhënë përgjigjen e vet:

Kombi.
Atdheu.
Gjuha.
Flamuri.
Kultura.
Historia.

Dhe prej kësaj vije nuk largohet.

Prandaj sot emri Shqiptar Shaljani nuk është vetëm emri i dikurshëm Ahmet Musa i ndryshuar në dokumente.

Është emri i një qëndrimi.

I një njeriu që hyri në debate ku të tjerët nuk dëshironin të hynin.

I një njeriu që preku tabu.

I një burri të Shalës së Bajgorës që zgjodhi të mos heshtë.

Dhe historia ka një zakon të çuditshëm:

nuk i kujton gjatë ata që heshtën kur duhej të flisnin.

Ajo kujton njerëzit që patën guximin të ngriheshin dhe të thoshin:

“Këtu është vija ime.
Këtu është historia ime.
Këtu është gjuha ime.
Këtu është flamuri im.
Dhe këtu është Shqipëria ime.”

SHQIPTAR SHALJANI

Nga Shala e Bajgorës, përballë kamerave dhe përballë kundërshtimit — me një bindje që nuk e vuri në ankand: shqiptarinë.

Persiatje, nga këndvështrimi i programit, „Platforma për Referendum Kombëtar”: Nuk na duhen liderë të fortë, por institucione të forta!

0

Safet Sadiku, Prishtinë 

Duhet të ndryshojë mentaliteti i qytetarëve tanë. Shqiptarët nuk duhet ta kërkojnë më forcën e shtetit te një lider i fortë, por te institucione të forta, të pavarura dhe funksionale. Një shtet nuk bëhet i fortë sepse ka një lider të fortë. Një shtet bëhet i fortë kur ligji është më i fortë se individi, kur institucionet janë më të forta se pushteti personal dhe kur askush, pavarësisht pozitës politike, nuk është mbi ligjin.

Prandaj, ndryshimi që kërkohet nuk është thjesht ndryshim i njerëzve që qeverisin. Është ndryshim i mentalitetit politik dhe institucional: nga varësia ndaj individit te besimi te shteti, nga lideri i pazëvendësueshëm te institucioni i qëndrueshëm, nga pushteti personal te sundimi i ligjit, nga liderët e fortë te institucionet e forta, nga individi te shteti, nga pushteti personal te ligji. Thelbi është që një shtet demokratik nuk duhet të varet nga personaliteti, vullneti apo autoriteti i një individi. Liderët ndryshojnë, institucionet duhet të qëndrojnë. Institucionet e forta garantojnë sundimin e ligjit, kontrollin dhe balancën e pushteteve, transparencën dhe pjesëmarrjen qytetare. Në këtë kuptim, një referendum kombëtar mund të paraqitet jo si mjet për të forcuar një lider, por si mekanizëm për t’ia rikthyer qytetarit një rol të drejtpërdrejtë në vendimmarrje, brenda një kuadri institucional të qartë dhe demokratik.

1) E para, duhet ta ndryshojmë mentalitetin tonë si shqiptarë.Nuk duhet të përkrahim liderë të fortë. Duhet të përkrahim institucione të forta. Institucionet janë në shërbim të qytetarëve dhe duhet të kontrollojnë çdo pushtet. Liderët, nëse nuk kontrollohen nga institucionet, mund të përfundojnë duke i shërbyer interesave të tyre. Kur forca e individit vendoset mbi forcën e institucioneve, demokracia dobësohet dhe pushteti personal mund të shndërrohet në regjim.

Pikërisht ky mentalitet na ka dëmtuar për shumë vite të tranzicionit politik dhe, në momente të ndryshme të historisë, dobësia e shtetit dhe përqendrimi i pushtetit te individi na kanë lënë të pambrojtur edhe përballë interesave dhe ndikimeve të pushteteve të huaja. Dështimi për konsolidimin e institucioneve të Kosovës pas zgjedhjeve të 7 qershorit nuk duhet parë vetëm si një përplasje mes partive politike. Ai tregon një problem më të thellë të mënyrës se si funksionon politika jonë. Liderët partiakë kanë fituar shumë pushtet, por edhe pasuri ekonomike të pamerituar,ndërkohë që institucionet dhe mekanizmat e kontrollit mbeten të brishtë. Edhe kultura e kompromisit është ende e dobët. Kur liderët nuk arrijnë marrëveshje, kriza e tyre kthehet në krizë të shtetit. Bllokohet Kuvendi.

Vështirësohet formimi i institucioneve. Në fund, pasojat i bart qytetari. Kjo ndodh kur politika dhe përfaqësuesit e saj bëhet më e fortë se shteti. Në demokracitë e konsoliduara, situata është ndryshe. Qeveritë mund të bien. Koalicionet mund të prishen. Liderët mund ta humbin shumicën. Por institucionet vazhdojnë të funksionojnë. Administrata vazhdon t’u shërbejë qytetarëve. Shteti nuk mund të varet nga vullneti personal i një lideri. Prandaj, nga këndvështrimi i Platformës për Referendum Kombëtar, duhet ta luftojmë jo vetëm mentalitetin e nënshtrimit ndaj individit, por edhe çdo politikë që e dobëson shtetin nga brenda, e kap institucionin për interesa personale apo e vendos atë nën interesa të pushteteve të huaja.

Forca e shtetit duhet të buron nga qytetari, nga institucionet dhe nga vullneti demokratik i popullit. Këtë duhet ta bëjnë të gjithë qytetarët.

A) Këshilla natyrore: Këtu Shqiponja mishëron traditën e lashtë shqiptare, që ndër breza ka përfaqësuar qëndresën, dinjitetin, lirinë dhe mbrojtjen e atdheut. Ajo nuk thirret dhe nuk vjen për të mbrojtur një lider, një parti apo një individ. Shqiponja është pozicionuar në anën e shtetit, të institucioneve dhe të sovranitetit të qytetarëve. Ajo nuk do të mbrojë individët. Po kërkonvtë mbrojë institucionet, pasi nuk na duhen liderë të fortë. Na duhen institucione të forta dhe qytetarë të lirë, që kanë fuqinë dhe të drejtën të vendosin për fatin e tyre.

2) E dyta, dallimi kryesor nuk është nëse një vend ka liderë të fortë apo të dobët. Pyetja është tjetër: kush është më i fortë,lideri apo institucioni? Në një demokraci të konsoliduar, lideri mund t’i fitojë zgjedhjet, mund ta drejtojë qeverinë dhe mund të ketë një mandat të fuqishëm. Por ai nuk është mbi institucionet. Ai kufizohet nga Kushtetuta dhe ligji, kontrollohet nga Kuvendi, nga drejtësia, nga administrata profesionale dhe nga mekanizmat e tjerë të shtetit.

Në një sistem të personalizuar, rreziku është krejt tjetër. Institucionet fillojnë t’i përshtaten fuqisë së liderit. Në vend që lideri t’u nënshtrohet rregullave, rregullat fillojnë t’i përshtaten liderit. Kjo është pika ku demokracia fillon të dobësohet dhe pushteti personal rrezikon të shndërrohet në regjim. Prandaj, Kosova dhe Shqipëria kanë nevojë për një ndryshim të modelit të qeverisjes. Duhet të kalojmë nga shteti që varet nga liderët te shteti që funksionon përmes institucioneve.

Vetëm institucionet e forta, të qëndrueshme dhe të pavarura mund ta mbrojnë qytetarin nga krizat politike dhe nga keqpërdorimi i pushtetit. Demokracia nuk duhet të funksionojë vetëm ditën e zgjedhjeve. Ajo duhet të funksionojë çdo ditë. Duhet të ndihet në çdo institucion dhe të shihet në çdo vendim të shtetit. Pikërisht këtu hyn në analizë edhe programi i Platformës për Referendum Kombëtar. Sipas kësaj teze studimore, qëllimi nuk është vetëm ndryshimi i një qeverie dhe as zëvendësimi i një lideri me një tjetër. Qëllimi është ndryshimi i vetë modelit të shtetit: nga pushteti i individit te fuqia e institucioneve dhe e qytetarit, ashtu siç demokracia funksionon në vendet e BE-së. Kjo strategji e brendshme kombëtare lidhet me referendumin e parë Shqipëri–Kosovë dhe me Dokumentin Juridik, ku mirëqeverisja administrohet fhe nuk mbetet vetëm premtim elektoral.

Ajo juridikisht shndërrohet në parim funksional ligjor dhe mekanizëm të qeverisjes, e cila që nga dita e parë e kalimit të referendumit Shqipëri-Kosovë bëhet pjesë e funksionimit të shtetit dhe afrohet me standardet e demokracive të konsoliduara dhe të shteteve të Bashkimit Evropian. Pra me këtë rast, ne kalimin e refrrendumit, nuk ndryshojmë vetëm qeveritarët, por ndryshojmë edhe mënyrën se si qeveriset shteti. 3) E treta, „Platforma për Referendum Kombëtare“ e ndryshon marrëdhënien ndërmjet politikës dhe institucioneve. Kjo marrëdhënie nuk mund të ndërtohet mbi varësinë personale, por mbi ligjin, përgjegjësinë, kontrollin institucional, transparencën dhe llogaridhënien. Ndryshimi nuk është vetëm politik. Është sistemik. Qëllimi nuk është edhe mëtej krijimi i një lideri edhe më të fortë, por ndërtimi i një shteti aq të fortë institucionalisht, sa të mos ketë nevojë për liderë të pazëvendësueshëm. Prandaj, orientimi jonë është i qartë: Kosovës dhe Shqipërisë nuk i duhen më liderë të fortë mbi institucione të dobëta.

U duhen institucione të forta, ku edhe liderët më të fuqishëm politikë i nënshtrohen ligjit dhe autoritetit institucional. Pikërisht këtë ndryshim synon programi “Platforma për Referendum Kombëtar”. Referendumi Shqipëri–Kosovë synon t’u japë qytetarëve mundësinë të shprehen për “Dokumentin Juridik”, përmes të cilit „Mirëqeverisja“ vendoset në qendër të këtij transformimi.

Prandaj, në Dokumentin Juridik të Platformës për Referendum Kombëtar përcaktohet edhe një mekanizëm i rëndësishëm për rritjen e përgjegjësisë politike: kandidatët që synojnë të kandidojnë për deputetë dhe të përfaqësojnë një subjekt politik duhet t’i nënshtrohen verifikimit ligjor, në përputhje me ligjin dhe garancitë e procesit të rregullt. Verifikimi duhet të përcaktojë nëse ekzistojnë pengesa ligjore, përfshirje në vepra penale apo shkelje të tjera që mund të cenojnë besueshmërinë dhe integritetin e tyre publik. Ky mekanizëm rrit përgjegjësinë e kandidatëve dhe i jep qytetarit më shumë informacion përpara votimit. Njëkohësisht, ai synon të forcojë besimin në institucionet përfaqësuese.

Me zbatimin e këtyre standardeve, Kuvendet në Prishtinë dhe Tiranë do të vendoseshin përballë një niveli të ri të përgjegjësisë publike. Kjo është edhe arsyeja pse qytetari duhet të ketë rol më të madh në demokraci. Referendumi që e gjeni të propozuar nga ne, është mekanizëm i demokracisë direkte. Përmes tij, qytetari nuk mbetet vetëm votues, por bëhet pjesëmarrës i drejtpërdrejtë në vendimmarrje.

Qëllimi është i qartë: institucionet duhet të forcohen, individët duhet të mbeten nën autoritetin e institucioneve dhe askush nuk duhet të jetë mbi ligjin. Kultura e liderëve kryeneçë dhe e politikës së personalizuar nuk duhet ta lejojmë të përsëritet më. Përfundimisht edhe shqiptarët, si vendet e tjera të zhvilluara nuk duhet ta kërkojnë shpëtimin te një individ, por te shteti, ligji dhe institucionet.

A) Dhe këtu qëndron edhe mesazhi i Shqiponjës, si simbol i qytetarit të lirë dhe i traditës shqiptare: ajo nuk është më për t’i mbrojtur liderët, por ajo është për ta mbrojtur shtetin, institucionet dhe lirinë e qytetarit. Shqiponja nuk i përkulet pushtetit të individit. Ajo qëndron mbi të, në mbrojtje të shtetit dhe të qytetarit të lirë.

4) Por shembull specifik, është rasti i Bundeskancelarit Friedrich Merz, i cili më 6 maj 2025 përbën një nga momentet më të pazakonta në historinë parlamentare të Gjermanisë së pasluftës. Në votimin e parë në Bundestag, Merz nuk arriti të siguronte shumicën e nevojshme absolute për t’u zgjedhur kancelar. Ai mori 310 vota pro, ndërsa për zgjedhjen i duheshin 316 vota. Kjo ishte hera e parë në historinë e Republikës Federale të Gjermanisë që një kandidat për kancelar dështonte në votimin e parë në Bundestag, pavarësisht se partitë e koalicionit të tij kishin teorikisht shumicën parlamentare. Pas këtij rezultati, procedura kushtetuese vazhdoi dhe, pas disa orësh, u zhvillua votimi i dytë. Në këtë votim Merz mori 325 vota pro dhe siguroi shumicën e nevojshme.

Më pas ai u zgjodh dhe u betua si kancelar federal i Gjermanisë. Rasti tregoi qartë se edhe një kandidat që ka mbështetjen e një shumice parlamentare në parim duhet ta sigurojë shumicën në vetë votimin për kancelar. Votimi i fshehtë i dha gjithashtu mundësi deputetëve të shprehnin qëndrimin e tyre individual, pa qenë e mundur të përcaktohej publikisht se kush votoi kundër kandidatit. Prandaj, ky rast mund të konsiderohet një shembull i fortë i funksionimit të kontrollit parlamentar dhe i rregullave kushtetuese në Gjermani: pushteti ekzekutiv nuk konsiderohet i konsoliduar vetëm nga marrëveshja politike mes partive, por duhet të marrë edhe votën formale të Bundestagut.

5) Një shembull domethënës vjen edhe nga një vend i Bashkimit Evropian: Belgjika. Pas zgjedhjeve të vitit 2010, partitë politike belge kaluan një periudhë jashtëzakonisht të gjatë negociatash. Kishte mosmarrëveshje të thella, interesa të ndryshme dhe vështirësi për të arritur një marrëveshje. Megjithatë, përballë nevojës që shteti të funksiononte, partitë u detyruan të gjenin një zgjidhje politike. Pas 541 ditësh negociata, u arrit marrëveshja dhe u formua qeveria. Ky shembull tregon diçka të rëndësishme: partitë mund të jenë të pakënaqura me njëra-tjetrën, mund të kenë interesa të kundërta dhe mund të mos bashkëpunojnë lehtë, por shteti nuk mund të mbahet peng i mosmarrëveshjeve të tyre. Në një demokraci funksionale, në fund duhet të prevalojë nevoja për funksionalitetin e institucioneve.

Prandaj, mentaliteti duhet të ndryshojë edhe te ne. Nuk mund të presim gjithmonë një lider që të zgjidhë gjithçka. Nuk mund të presim që një parti apo një individ të jetë më i rëndësishëm se vetë shteti. Partitë duhet të garojnë, të kundërshtojnë dhe të negociojnë, por institucionet duhet të vazhdojnë të funksionojnë.

Ky është ndryshimi që duhet të synojmë: nga lideri që mban shtetin mbi supe, te shteti që qëndron mbi çdo lider,nga varësia prej individit, te përgjegjësia ndaj institucioneve, nga politika personale, te shteti funksional.

Hora e Arbëreshëve – pesë shekuj Shqipëri në zemër të Sicilisë

0
Ka vende që vizitohen dhe harrohen, por ka edhe vende që të detyrojnë të ndalesh e të mendosh se sa e fuqishme mund të jetë kujtesa e një populli. Hora e Arbëreshëvet – Piana degli Albanesi, në Sicili, është një prej tyre.
Në rrugicat e gurta, në shtëpitë e ngjeshura pas njëra-tjetrës, në shqiponjën dykrenare, në flamurin kuqezi dhe sidomos në gjuhën që ende jeton, historia shqiptare nuk paraqitet si eksponat muzeu. Ajo vazhdon të marrë frymë.
Në qendër të kësaj kujtese qëndron Gjergj Kastrioti – Skënderbeu. Monumenti i tij, me mburojën ku shquhet shqiponja dykrenare, nuk është vetëm përmendore e një heroi të largët. Për arbëreshët ai është një urë simbolike ndërmjet atdheut të të parëve dhe tokës që u bë atdheu i tyre i ri.
Para monumentit kupton më mirë një paradoks të historisë shqiptare: një pjesë e Shqipërisë mesjetare mbijetoi përtej Adriatikut për shekuj të tërë, ndërsa brezat ndryshonin, shtetet lindnin e zhdukeshin dhe Evropa transformohej.
Një Shqipëri që udhëtoi përtej detit
Vendbanimet arbëreshe në Italinë e Jugut u formuan kryesisht nga valët e migrimit të shqiptarëve gjatë shekujve XV–XVIII, veçanërisht në periudhën e zgjerimit osman në Ballkan. Hora u themelua në fund të shekullit XV dhe u bë një nga qendrat më të rëndësishme të kësaj bote shqiptare në Itali.
Por rëndësia e Horës nuk qëndron vetëm te prejardhja.
Mrekullia historike është vazhdimësia.
Pas më shumë se pesë shekujsh, banorët nuk ruajtën vetëm kujtimin se paraardhësit e tyre erdhën nga viset shqiptare. Ata ruajtën elemente të gjuhës, riteve, veshjeve, këngëve, emërtimeve dhe vetëdijes së prejardhjes.
Në një tabelë të zakonshme tregtare lexon krejt natyrshëm:
“Hora e Arbëreshëvet.”
Dy fjalë të thjeshta, por me peshën e pesë shekujve.
Ato dëshmojnë diçka që monumentet vetë nuk mund ta bëjnë: se gjuha vazhdon të përdoret edhe jashtë ceremonive përkujtimore.
Kur gjuha shkruhet mbi gur
Diku tjetër, në disa shkallë të vjetra, vizitori ndeshet me fjalë shqipe të shkruara drejtpërdrejt mbi to:
“Ejani, ejani, ejani gjindë…”
Nuk është shqipja standarde që dëgjojmë sot në Prishtinë apo Tiranë. Dhe pikërisht këtu qëndron bukuria e saj.
Arbërishtja është një dritare drejt një shtrese më të hershme të shqipes. Ajo ka jetuar për shekuj e rrethuar nga italishtja dhe dialektet e Sicilisë, duke ndryshuar natyrshëm, por pa humbur lidhjen e saj themelore me trungun shqiptar.
Kur e dëgjon ose e lexon, ndonjëherë të duket e largët; pastaj papritur del një fjalë krejt e njohur.
Dhe distanca prej pesë shekujsh zhduket.
Shqiponja që nuk mbeti vetëm në flamur
Në Horë, shqiponja dykrenare shfaqet vazhdimisht: në monumente, pllaka, mure dhe simbole qytetare.
Kjo ka një domethënie më të thellë se dekorimi folklorik.
Një komunitet që jetoi për qindra vjet larg territorit prej nga erdhën të parët e tij arriti ta ruajë simbolikën shqiptare pa e vendosur atë domosdoshmërisht në konflikt me identitetin italian.
Në rrugë shihen pranë njëri-tjetrit flamuri italian dhe flamuri shqiptar.
Kjo është ndoshta një nga pamjet më moderne që mund të ofrojë një vend kaq i vjetër: identitetet nuk janë gjithmonë të detyruara ta përjashtojnë njëra-tjetrën.
Mund të jesh qytetar i Italisë dhe njëkohësisht ta ruash kujtesën arbëreshe. Mund të jetosh plotësisht në të tashmen pa e fshirë të kaluarën.
Skënderbeu, pesë shekuj më vonë
Figura e Skënderbeut në Horë fiton një kuptim të veçantë.
Në Shqipëri dhe Kosovë ai përjetohet brenda vazhdimësisë së historisë kombëtare. Te arbëreshët, Skënderbeu mbijetoi për shekuj larg tokës ku luftoi.
Kjo e bën kujtesën e tij këtu pothuajse intime.
Ai lidhet me tregimin e ikjes, vendosjes në një tokë të re dhe ruajtjes së identitetit.
Prandaj monumenti i tij në mes të Horës nuk duket i huaj. Përkundrazi, duket sikur i përket natyrshëm peizazhit.
Rreth tij vazhdon jeta: kalojnë njerëzit, luajnë fëmijët, hapen dyqanet, turistët fotografohen. Historia nuk është izoluar pas xhamit të një muzeu.
Ajo jeton mes njerëzve.
Nga kujtesa te cannoli
Dhe ndoshta fotografia më njerëzore e gjithë udhëtimit nuk është monumenti.
Është një cannolo siciliano në dorën e një vizitoreje të buzëqeshur, pranë mbishkrimit “Hora e Arbëreshëvet”.
Sepse identiteti nuk ruhet vetëm me monumente dhe ceremoni.
Ai mbijeton edhe duke jetuar.
Arbëreshët nuk mbetën shqiptarë duke refuzuar Sicilinë. Përkundrazi, gjatë shekujve ata u bënë pjesë e saj, duke i shtuar kulturës siciliane një shtresë tjetër – arbëreshe.
Prandaj Hora nuk duhet parë si një copë Shqipërie e ngrirë në shekullin XV.
Ajo është diçka shumë më interesante:
një kulturë shqiptare që ka jetuar pesë shekuj në dialog me Italinë.
Një mësim i vogël nga një qytet i vogël
Duke ecur nëpër ato rrugica të pjerrëta prej guri, njeriu mund të shtrojë një pyetje të thjeshtë:
Si mundi një komunitet relativisht i vogël ta ruajë gjuhën dhe kujtesën për më shumë se pesëqind vjet?
Përgjigjja nuk gjendet vetëm në libra.
Ajo gjendet në familje, në kishë, në këngë, në emrat e vendeve, në rit, në tregimet e brezave dhe në atë këmbëngulje të heshtur për t’ua treguar fëmijëve prej nga erdhën të parët e tyre.
Kjo është ndoshta trashëgimia më e çmuar e Horës.
Jo vetëm fakti se arbëreshët kujtojnë Shqipërinë, por mënyra sesi kanë dëshmuar se kujtesa kulturore mund të udhëtojë përtej detit, të kalojë nga një brez te tjetri dhe të mbijetojë edhe kur shekujt ndryshojnë botën përreth saj.
Në fund, nga Hora e Arbëreshëvet nuk largohesh vetëm me fotografitë e Skënderbeut, shqiponjës, rrugicave dhe shtëpive prej guri.
Hora e Arbëreshëvet – pesë shekuj Shqipëri në zemër të Sicilisë
Largohesh me një mendim shumë më të fuqishëm:
Atdheu nuk është vetëm toka ku jeton një popull. Ndonjëherë është edhe kujtesa që ai refuzon ta harrojë.
Dhe në një cep të Sicilisë, pas më shumë se pesë shekujsh, ajo kujtesë vazhdon të flasë shqip.

Petro Nini Luarasi: “Edhe 99 herë të rrëzohemi, përsëri duhet të ngrihemi” , Petro Nini Luarasi dhe sfidat e shqiptarëve të shekullit XXI

0
       image.png
Frang Shkreli
____
“Shqiptarët nuk kanë shembuj për t’u ndjekur.” Kjo është një thënie që dëgjohet shpesh. Por nuk është e vërtetë. Nuk është historia e shqiptarëve që është e varfër me shembuj atdhetarësh. Shpesh është kujtesa jonë që është bërë më e varfër.  Se shqiptarët kanë nxjerrë burra dhe gra që e deshën atdheun më shumë se veten. Kanë pasur luftëtarë që mbrojtën lirinë, mendimtarë që ndriçuan rrugën e kombit, shkrimtarë që ngritën gjuhën shqipe në majat e letërsisë dhe mësues që sakrifikuan gjithçka për dijen. Njëri prej tyre është Petro Nini Luarasi.  Ai nuk u bë i pavdekshëm sepse mbajti pushtet, pasuri apo privilegje. U bë i pavdekshëm sepse i kushtoi jetën një ideali: gjuhës shqipe, arsimit dhe ndërgjegjes kombëtare. Në një kohë kur të shkruaje e të mësoje shqip ishte akt guximi, ai zgjodhi rrugën e sakrificës dhe jo të heshtjes. Për këtë arsye, emri i tij mbetet i lidhur përgjithmonë me martirizimin për gjuhën amtare.  Por Petro Nini Luarasi nuk na la vetëm veprën e tij. Ai na la edhe një amanet që tingëllon sot po aq i fuqishëm sa më shumë se një shekull më parë: “Edhe 99 herë të rrëzohemi, përsëri duhet të ngrihemi.”  Këto fjalë nuk janë vetëm një thirrje për qëndresë. Janë një program moral për çdo brez shqiptar. Ato na kujtojnë se rënia nuk është turp; turp është dorëzimi. Humbja nuk është fundi; fundi vjen vetëm kur humbet besimin!
Në një kohë kur shumë shqiptarë shohin largimin si rrugën e vetme drejt një jete më të mirë, kur zhgënjimi shpesh zë vendin e shpresës dhe kur përçarja zëvendëson bashkimin, Petro Nini Luarasi na kujton se asnjë komb nuk ndërton të ardhmen duke hequr dorë nga vetvetja.  Prandaj, kur dikush thotë se shqiptarët nuk kanë shembuj për t’u ndjekur, përgjigjja nuk duhet kërkuar larg. Ajo gjendet në faqet e historisë sonë, te ata që nuk kërkuan lavdi për veten, por liri dhe dinjitet për kombin.  Petro Nini Luarasi është një prej atyre shembujve të shumtë. Ai nuk na kërkon të bëjmë gjëra të pamundura. Na kërkon vetëm të mos dorëzohemi. Sepse kombet nuk bëhen të mëdha nga mungesa e pengesave, por nga njerëzit që, edhe pasi rrëzohen shumë herë, gjejnë forcën të ngrihen përsëri.   “Edhe 99 herë të rrëzohemi, përsëri duhet të ngrihemi.”  Kjo thënie nga rilindasi i madh Petro Nini Luarasi nuk është thjesht një thënie e bukur. Është një filozofi mbijetese. Është testamenti moral dhe atdhetar i një njeriu që pa burgun, përndjekjen dhe flijimin, por nuk pa kurrë dorëzimin. Sot më shumë se një shekull më vonë, shqiptarët nuk përballen më me ndalimin e gjuhës shqipe. Ata nuk përballen me shkollat e mbyllura apo me ndalimin e alfabetit, si në kohën e Petro Nini Luarasai. Megjithatë, shqiptaria sot përballet me një rrezik tjetër, po aq të madh: humbjen e besimit.  Frank Shkreli: Klasa politike në Shqipëri dhe në Kosovë po tradhëton shpresën dhe besimin e shqiptarëve për të ardhmen | Gazeta Telegraf.  Në Shqipëri, në Kosovë dhe në trojet e tjera shqiptare, mijëra të rinj nuk e shohin më të ardhmen në vendin e tyre. Çdo ditë, avionët mbushen me djem e vajza që largohen jo sepse nuk e duan atdheun, por sepse nuk besojnë se mund të ndërtojnë një jetë me dinjitet në të. Emigrimi nuk është vetëm një zgjedhje ekonomike; shpesh ai është shprehje e një zhgënjimi të thellë ndaj institucioneve, politikës dhe mungesës së mundësive.  Frank Shkreli: Zbrazja e trojeve shqiptare sot dhe rreziku i brendshëm aktual   | Gazeta Telegraf
Ky është rrëzimi i kohës sonë. Por Petro Nini Luarasi do të pyeste: A është largimi zgjidhja e vetme, apo është shenja se kemi pushuar së besuari se vendi ynë mund të ndryshojë? Ai nuk do t’i gjykonte ata që largohen për të siguruar jetën e familjes. Edhe vetë ai njohu mërgimin dhe veproi për çështjen kombëtare nga Shtetet e Bashkuara. Por ai do të na kujtonte se mërgimi nuk duhet të kthehet në dorëzim dhe se lidhja me atdheun nuk mbaron në kufi.  Sot, shqiptarët nuk kanë aq nevojë vetëm për rrugë, ura apo pallate e ndërtesa, por kanë nevojë të rindërtojnë besimin në vetveten dhe në atdheun e vet. Sepse kur një popull humbet besimin, fillon të largohet jo vetëm fizikisht, por edhe shpirtërisht nga vendi i vet.  Shqiptarët kanë kaluar pushtime, luftëra, diktaturën e egër komuniste, varfëri dhe mërgime të panumërta.  Megjithatë, kanë mbijetuar sepse çdo brez ka gjetur forcën të ngrihet edhe një herë. Pikërisht, këtë na mëson Petro Nini Luarasi: rrëzimi nuk është fundi. Fundi vjen vetëm kur pranojmë të mos ngrihemi më.  Prandaj thënia e tij është sot më aktuale se kurrë. Ajo sot u drejtohet sidomos qytetarëve, mësuesve, prindërve, të rinjve dhe diasporës. Ajo thënie na kujton se ndryshimi nuk lind nga dëshpërimi, por nga këmbëngulja dhe nga besimi për një të ardhme më të mirë për të gjithë.
Nëse brezi i Petro Nini Luarasit do të ishte dorëzuar, Shqipëria ndoshta nuk do ta kishte fituar kurrë të drejtën për të shkruar e për të mësuar në gjuhën e saj. Nëse ky brez i shqiptarëve sot dorëzohet përballë korrupsionit, padrejtësisë, polarizimit politik apo varfërisë, rrezikojnë të humbasin jo gjuhën, por edhe shpresën. Dhe një komb që humbet shpresën, fillon të zbrazë vetveten. Sepse pa u distancuar nga e kaluara komuniste, nuk fitohet as besimi për të ardhmen. Frank Shkreli: Pa u distancuar nga e kaluara, nuk fitohet besimi i së ardhmes | Gazeta Telegraf
Prandaj porosia e Petro Nini Luarasit mbetet një detyrë për çdo brez se edhe nëse rrëzohemi në përpjekjet për të ndërtuar një shtet më të drejtë, një shoqëri më të ndershme dhe një të ardhme që i mban të rinjtë pranë atdheut, shqiptarët duhet të ngrihen përsëri.  Jo një herë, por nëntëdhjetë e nëntë herë, e nëse duhet, edhe të njëqindtën, citohet të ketë thenë Petro Nini Luarasi. Sepse kombet nuk maten me numrin e rrëzimeve, por me forcën për t’u ringritur. Ai do këshillonte se rënia nuk është humbje, por dorëzimi është!  Shpesh thuhet se shqiptarët kanë kaluar shekuj të vështirë. Kjo është e vërtetë. Por ndoshta sfida më e madhe e kohës sonë nuk është varfëria, as emigrimi, as përçarja politike. Sfida më e madhe më duket se është është lodhja shpirtërore, lodhja me politikën e këtyre 35-viteve. Frank Shkreli: Protestat dhe fundi i një epoke politike në Shqipëri, një domosdoshmëri e kohës | Gazeta Telegraf.  Një popull mund të përballojë shumë vuajtje, nëse beson se nesër do të jetë më mirë. Mirëpo, kur humbet besimin, ai fillon të largohet jo vetëm nga vendi, por edhe nga vetvetja. Kjo është drama që, fatkeqsisht, shohim sot në shumë vise shqiptare.  Në Shqipëri, në Kosovë, në Maqedoninë e Veriut, në Mal të Zi dhe në Luginën e Preshevës, shumë shqiptarë ndajnë të njëjtën pyetje: A ia vlen të qëndrosh këtu? Përgjigjet janë të ndryshme, por vetë pyetja është një tregues i një shqetësimi të thellë, anë e mbanë trojeve shqiptare në Ballkanin Perëndimor. Ajo nuk lind vetëm nga vështirësitë ekonomike. Ajo lind edhe nga ndjenja, sidomos në radhët e të rinjve, se përpjekja personale shpesh nuk shpërblehet, se e mira ecën ngadalë dhe se shpresa vonon – siç provojnë protestat prej pothuaj dy muajsh në Tiranë.  Por historia shqiptare na mëson se brezat që ndërtuan kombin nuk jetuan në rrethana më të lehta. Ata nuk kishin shtet, nuk kishin universitete shqiptare, nuk kishin administratë kombëtare dhe, në shumë raste, nuk kishin as të drejtën të mësonin në gjuhën e tyre. Megjithatë nuk hoqën dorë nga ideja se Shqipëria dhe shqiptaria meritonin një të ardhme më të mirë.  Petro Nini Luarasi nuk u ngrit vetëm kundër ndalimit të gjuhës shqipe. Ai u ngrit kundër dëshpërimit. Ai e kuptonte se pushtuesi më i rrezikshëm nuk është ai që merr tokën, por ai që të bind se nuk ia vlen më të luftosh për të.  Ky është mesazhi që i flet edhe brezit të sotëm.  Shqiptarët kanë ndërtuar komunitete të suksesshme në Amerikë, në Europë, në Australi e gjetkë. Ata kanë dëshmuar se me punë, dije dhe ndershmëri mund të arrijnë majat. Kjo tregon se problemi nuk është mungesa e aftësive. Sfida është si të krijohen kushte që kjo energji krijuese të ketë mundësi të lulëzojë edhe në trojet shqiptare.  Në këtë kuptim, diaspora nuk duhet parë si një kapitull i mbyllur i historisë sonë, por si një pjesë e gjallë e kombit. Mërgimtari nuk pushon së qeni shqiptar kur kalon kufirin. Ai mbetet bartës i gjuhës, kujtesës dhe kulturës sonë. Por asnjë diasporë, sado e suksesshme të jetë, nuk mund ta zëvendësojë jetën që zhvillohet në trojet shqiptare. Kombet kanë nevojë për rrënjë, jo vetëm për degë. Prandaj thënia e Petro Nini Luarasit merr sot një kuptim të ri. “Edhe 99 herë të rrëzohemi, përsëri duhet të ngrihemi”, nuk është një thirrje për optimizëm naiv. Është një detyrim moral për të mos e pranuar dëshpërimin si fat. Sepse historia nuk ecën gjithmonë në vijë të drejtë. Ka periudha kur duket se gjithçka ngec, kur idealet zbehen dhe kur largimi duket më i lehtë se qëndrimi. Por pikërisht në ato çaste provohet karakteri i një kombi. Periudha në të cilën jetojmë mund të jetë një ng ato. Frank Shkreli: Kur zgjohet rinia, dridhen elitat. A po vjen më në fund ndryshimi në trojet shqiptare?! | Gazeta Telegraf  — Janë pikërisht, periudha të tilla kur duhet të na kujtohen fjalët e Petro Nini Luarasit: “Edhe 99 herë të rrëzohemi, përsëri duhet të ngrihemi.”  Shqiptarët nuk kanë nevojë të bindin botën se dinë të mbijetojnë. Këtë e kanë dëshmuar prej shekujsh. Sfida e shekullit XXI është tjetër: të ndërtojnë një shoqëri ku të rinjtë të mos largohen vetëm nga nevoja, por të kenë edhe lirinë reale për të zgjedhur të qëndrojnë.  Ky do të ishte, ndoshta, triumfi më i madh i amanetit të Petro Nini Luarasit. Jo vetëm ta ruajmë gjuhën shqipe, por ta bëjmë atë gjuhën e një shoqërie që u jep bijve dhe bijave të saj arsye për të jetuar, për të krijuar dhe për të ëndërruar në vendin e tyre.  Sepse një komb ringrihet jo vetëm kur kujton heronjtë e tij, por edhe kur gjen guximin të bëhet i denjë për sakrificat e tyre.
Më 17 gusht 1911, Petro Nini Luarasi u nda nga jeta në rrethana që historiografia shqiptare i ka lidhur me helmimin e organizuar nga qarqe shoviniste greke, të cilat e konsideronin atë një pengesë për politikën e tyre të asimilimit të shqiptarëve ortodoksë. Për breza të tërë shqiptarësh, ai është nderuar si Martiri i gjuhës shqipe, sepse jetën e vuri në shërbim të shkollës, gjuhës dhe ndërgjegjes kombëtare.
Petro Nini Luarasin e helmuan sepse donte që shqiptarët të mos humbnin gjuhën e tyre. Një shekull më vonë, askush nuk na ndalon ta flasim shqipen. Por, lind pyetja:  a po e lënë vetë shqiptarët pas dore atdheun, gjuhën dhe shpresën?  Ky shkrim modest imi në kujtim të këtij rilindasi të madh nuk është një thirrje kundër dikujt, por një thirrje për ringritje për shqiptarët kudo, sidomos për shqiptarët në trojet shekullore iliro-arbërore — në 115-vjetorin e vdekjes së Petro Nini Luarasit (17 gusht 1911 – 17 gusht 2026). Besnikërisht, në frymën e porosisë së Petro Nini Luarasit: “Edhe 99 herë të rrëzohemi, përsëri duhet të ngrihemi.”
           image.png
Në 115-vjetorin e vdekjes së Petro Nini Luarasit (17 gusht 1911 – 17 gusht 2026)
Përkujtojmë sot 115-vjetorin e martirizimit të Petro Nini Luarasit, martir i Kombit

Vendim i mençur që LDK të qëndroj në opozitë, por LDK duhet të riparohet nga shkatërrimi i Isa Mustafës

0

Të enjten, kryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku, ka deklaruar se partia e tyre ka hequr dorë nga kërkesa për president apo marrëveshje politike për udhëheqje të institucioneve me Vetëvendosjen.

Abdixhiku në një konferencë për media deklaroi se LDK-ja do të ofrojë bashkëpunimin e saj për të zgjedhur një president jopartiak.

Vendimin që të heqin dorë nga kërkesat, Abdixhiku e ka lidhur si nevojë për shmangien e krizës, gjersa ka thënë se oferta e Vetëvendosjes për LDK-në ka qenë që kjo parti “të bëhet dekor”. Sipas tij, VV-ja ia ka ofruar tri ministri LDK-së, duke i kërkuar postet tjera për vete.

“LDK-ja heq dorë nga çdo kërkesë për pjesëmarrje në qeveri. S’e duam asnjë ministri. Le t’i mbajë Lëvizja Vetëvendosje. Heqim dorë nga kërkesa për kryetar të Kuvendit dhe më e rëndësishmja edhe nga kërkesa për të udhëhequr postin e presidentit”, ka thënë Abdixhiku. “Meqë LVV-ja po vlerëson se s’ka nevojë për LDK-në si partnere s’do ta ketë as si dekor. Në rrethana të tilla, do të qëndrojmë në opozitë, ku qytetarët na kanë vendosur dhe do të ushtrojmë këtë përgjegjësi me dinjitet. Pavarësisht këtij qëndrimi, LDK-ja s’do ta shndërrojë zhgënjimin politik në bllokadë. Jemi të gatshëm të bisedojmë për zgjidhjen e një presidenti që mbron interesat e Republikës”.

Ai ka thënë se LDK-ja ka kritere për presidentin e ardhshëm.

“LVV-ja le ta formojë qeverinë me 61 deputetët e saj. Le ta ketë gjithë ekzekutivin. LDK-ja s’do t’i marrë pushtetin që ajo dëshiron ta mbajë, por as s’do ta ndajë përgjegjësinë për një pushtet ku nuk lejohet të ketë rol të denjë. Nga ky moment, zgjedhja është e qartë. LVV-ja mund ta zgjedhë stabilitetin institucional përmes një presidenti që e zgjedhim të gjithë bashkërisht, ne dhe ata. Dhe të qeverisë me shumicën e vet, ose ta çojë vendin drejt një krize shumë më të rëndë, përplasje më të rëndë, vetëm se nuk pranon as kufirin më të vogël të kompromisit demokratik”, ka shtuar ai.

Analisti politik Milazim Maraj, thotë se heqja dorë e LDK-së është vendim i mençur.

Sipas tij, me këtë vendim ajo tregoi se jep nga partia për shtetin e Kosovës.

Image

Milazim Maraj, analist politik 

“Kryetari i LDK Lumir Abdixhiku pas disa negociatave të pasuksesshme pas kërkesës së Albin Kurtit ka deklarua se heq dorë nga çdo kërkesë për të qenë pjesë e Qeverisë së Kosovës. LDK deklaron se do të mbetët në opozitë dhe këtë aktivitet nga opozita do ta bëjë në të mirë të vendit. Oferta e Kryetarit të LVV Albin Kurtit që iu ofrua LDK ishte mjaftë nënçmuese aq sa edhe prezantimi i rezultatit 52:18. LDK më këtë numër të deputetëve që ka nuk do të kishte ndonjë ndikim në udhëheqjen e shtetit të Kosovës. Madje që kryetari i LDK më këtë rezultat mjaftë e ka pozitën e zëvendësit të Kryeministrit. Heqja dorë e LDK është vendim i mençur. Më këtë u tregua se jep nga partia për shtetin e Kosovës. Aty ku nuk të lejohet të japësh kontributin tënd nuk ke pse qëndron. Duhet të kërkosh pozitën tënde nga e cila mund të japësh kontributin që u është premtuar votuesve gjatë zgjedhjeve; pra kjo pozitë është qëndrimi në opozitë”, deklaron Maraj për “Bota sot”.

Mbetet të shihet nëse heqja dorë nga kërkesat do të forcojnë apo dobësojnë LDK-së, thotë Maraj, duke shtuar se veprimet skandaloze nuk e nderojnë.

“ Njëkohësisht LDK nuk ka asnjë arsye të ndaj gabimet e LVV kur nuk është në pozitë për të kontribuar dhe ndryshuar ndonjë gjë në të mirë të Kosovës. Andaj qëndrimi në opozitë do të ishte më i favorshëm se pozita që i ofrohet në qeveri. Se a mund të forcoj apo dobësoj ky veprim LDK, në raport me elektoratin e saj, varet nga konsolidimi i partisë pas zgjedhjeve në parti dhe korrigjimi i lëshimeve të bëra ndaj anëtarësisë se vet dhe angazhimit konstruktiv në luftimin e centralizmit në politikën e Kosovës. Çdo parti ka imazhin e vet të formuar gjatë aktivitetit të sajë politik. Veprimet skandaloze nuk e nderojnë LDK. Hudhja e vezëve, e lotsjellësit dhe format tjera të vrazhda nuk e nderojnë LDK. Andaj edhe të jetë më çdo kusht në frontin e opozitës nuk është e detyruar dhe as nuk ndikon në konsolidimin e partisë. Heqja dorë nga çdo post në qeveri është kulturë politike, është vendim i mirë, kur nuk pajtohesh hap rrugë. Ngase kjo ofertë ishte e qartë se LVV, synon të gjitha. Pra (Vet Vendosje) këtu nuk ka bashkëqeverisje. Kurse LDK nuk kishte pse të qëndroj aty për të bërë dekor demokratik”, pohon Maraj.

Ai e sheh LDK-në si parti që do ta dërgojë Kosovën në unitet, duke përfunduar se ajo duhet ta kthejë riparimin e strukturave të veta të shkatërruara nga Isa Mustafa dhe vasalë të tjerë.

Isa Mustafa…

“Ky vendim mund të shpjegohet si qartësi politike apo si humbje e ndikimit në elektorat. Mbase ka elemente nga të dyja. Por nëse ky dush i ftohet ndikon në freskimin e LDK do të ishte mirë jo vetëm për partinë por edhe për vendin. Unitetin në vend që është një prej faktorëve të domosdoshëm LVV e ka dëmtuar në masë të madhe, e as dy partitë tjera opozitare nuk kanë mundësi ta rikthejnë. Nga se i pengon e kaluara e tyre. Këtë e bënë vetëm LDK më filozofinë e urtë dhe shkencore të Dr. Ibrahim Rugovës. Pa këtë unitet Kosova do të vazhdoj drejt degradimit, përçarjes, në të te gjitha, format e mundshme sikur edhe po ndodhë. Përçarjet që dikur dukeshin të harruara tani janë në skenë: Përçarje në mes të, feve, gjinive, moshave, ndaj mërgatës( quhen këta të jashtmit), përçarje në mes partive, fyerje e sharje dhe bashkim me grupe antishqiptare të Serbisë, Rusisë, Turqisë, Iranit etj, etj. Në çdo rast kur degradohet pozicioni i Kosovës, brenda dhe jashtë LDK nëse vihet kundër do të merr pikë pozitive. LDK duhet të kthehet riparimit të strukturave të veta të shkatërruara nga I.M dhe vasal të tjerë. Të filloj nga baza mbledhjen e mendimeve intelektuale, të i përpunoj ato dhe të vihet në shërbim të realizimit të tyre. Heqja dorë nga postet që i ofrohen nga kryetari i LVV arsyetohet më rindërtimin e partisë dhe jo me pranimin e pozitave çfarë të u ofrohet”, përfundon analisti.

Kujtojmë, se LDK-ja ishte partia e vetme që negocioi me Vetëvendosjen. Dy partitë tjera, Partia Demokratike dhe Aleanca refuzuan takimet me kryetarin e VV-së, Albin Kurti.

Partia e Abdixhikut i ka siguruar 18 ulëse në Kuvend, pasi sërish doli parti e tretë, por në bisedimet me VV-në ajo kërkoi “balancë pushtetesh” duke kërkuar postin e presidentit dhe kjo gjë sipas partisë fituese ishte një “diskrepancë e madhe” me rezultatin zgjedhor të 7 qershorit.

Thirrje të gjithë Shqiptarëve, ejani në Zogaj me 18 gusht…!

0

Shqiptar Shaljani, Shalë e Bajgorës, Mitrovicë

THIRRJE E HAPUR PËR TË GJITHË SHQIPTARËT
EJANI NË ZOGAJ MË 18 GUSHT!
Motra e vëllezër shqiptarë, kudo që ndodheni!
18 gushti po afron!
Më 18 gusht 2026, ditë e martë, në Zogaj të Shalës së Bajgorës, në Komunën e Vushtrrisë, do të vendoset gurthemeli i Kishës Katolike Shqiptare – një ngjarje që përtej rëndësisë së saj fetare, ne e shohim si një moment me peshë të veçantë historike, kombëtare dhe shpirtërore.
Prandaj, sot ju drejtohemi të gjithë shqiptarëve, pa dallim partie, bindjeje politike apo ideologjie:
Ejani në Zogaj!
Ejani motra e vëllezër, ejani bij e bija të këtij trualli, ejani nga të gjitha trevat shqiptare dhe nga mërgata!
Ejani të bëhemi bashkë në këtë ditë të veçantë dhe të dëshmojmë se, përtej dallimeve që mund të kemi mes nesh, ekzistojnë momente që na bashkojnë rreth gjuhës, historisë, kulturës, identitetit dhe kujtesës sonë kombëtare.
Ejani dhe bëhuni pjesë e kësaj feste shqiptare!
Ejani dhe dëshmoni me praninë tuaj se shqiptarët e njohin dhe e duan identitetin e tyre, se dinë t’i nderojnë rrënjët e tyre dhe se kanë guximin ta ndërtojnë të ardhmen duke mos e harruar të kaluarën.
Ne jemi shqiptarë!
Jemi në tokën e lashtë të Dardanisë.
Jemi pasardhës të një historie të lashtë iliro-dardane e arbërore dhe kemi të drejtë ta shprehim lirisht identitetin tonë kombëtar e shpirtëror.
Nuk kemi nevojë për lejen e askujt për të qenë shqiptarë dhe për ta shprehur lirshëm atë që jemi.
Por pikërisht për këtë arsye, kjo ceremoni nuk bëhet kundër askujt.
Nuk është kundër asnjë shqiptari, kundër asnjë komuniteti dhe as kundër besimit të askujt.
Përkundrazi, është një akt i respektit ndaj rrënjëve tona, ndaj kujtesës sonë historike dhe ndaj trashëgimisë që duam t’ua përcjellim brezave që vijnë.
Në këtë ditë do të shënojmë edhe një tjetër moment të veçantë: pagëzimin e shumë grave e burrave, të rinjve e të rejave shqiptarë, të cilët do ta shprehin publikisht zgjedhjen e tyre shpirtërore.
Le të jetë kjo një ditë gëzimi, paqeje, dinjiteti dhe bashkimi!
Le të jetë dita kur historia takohet me të ardhmen.
Le të jetë dita kur shqiptarët, pavarësisht bindjeve politike apo ideologjike, mblidhen së bashku për të dëshmuar dashurinë për kombin, gjuhën, kulturën dhe rrënjët e tyre.
Dhe po, tashmë pjesëmarrja është masive dhe e konfirmuar.
Pavarësisht tymit që po përpiqen të hedhin disa qarqe për ta minimizuar këtë pjesëmarrje, për ta zbehur rëndësinë e kësaj dite apo për të krijuar pasiguri te njerëzit, mesazhi është i qartë:
18 gushti do të jetë një ditë e shqiptarëve që do të jenë aty!
Ceremonia do të zhvillohet në kushte të sigurta dhe pjesëmarrësit mund të vijnë me qetësi, dinjitet dhe besim.
Asnjë tym nuk mund ta mbulojë një ngjarje që tashmë është bërë realitet.
Asnjë përpjekje për ta zvogëluar pjesëmarrjen nuk mund ta zhbëjë vullnetin e atyre që kanë vendosur të jenë aty.
Sepse përgjigjja më e fuqishme ndaj çdo përpjekjeje për ta zbehur këtë ditë nuk është debati.
Është prania jonë!
Prandaj:
Ejani në Zogaj!
Ejani të vendosim së bashku një gur në themelet e kishës, por edhe një gur në kujtesën e brezit tonë.
Ejani që fëmijëve dhe nipërve tanë t’u themi një ditë:
“Ne ishim aty!”
Ishim aty kur u vendos gurthemeli.
Ishim aty kur shqiptarët u mblodhën në Zogaj.
Ishim aty kur një faqe e re u shkrua në historinë tonë.
Dhe mbi të gjitha, ishim aty për t’u dëshmuar brezave se:
NE ISHIM, JEMI DHE DO TË JEMI SHQIPTARË!
Zogaj, më 18 gusht, le të mos jetë vetëm vendi ku vendoset një gurthemeli.
Le të jetë vendtakimi i shqiptarëve.
Le të jetë ditë kujtese.
Le të jetë ditë krenarie.
Le të jetë ditë bashkimi.
Le të jetë ditë shprese për brezat që vijnë.
Motra e vëllezër,
18 gushti është afër.
Mos e lini këtë ditë të kalojë pa qenë pjesë e saj.
Ejani në Zogaj!
Ejani në Shalën e Bajgorës!
Ejani të jemi bashkë në këtë ditë të shënuar!
Zoti ju bekoftë ju dhe familjet tuaja!
Zoti i bekoftë të gjithë shqiptarët, kudo që ndodhen!
Zoti e bekoftë Dardaninë dhe tokat shqiptare!
Mirë se vini në Zogaj, më 18 gusht 2026!

Kalvari i ndërtimit të Kishës së “Të ngriturit e zojës në qiell” në Dobërdol të Klinës

Dom Fran Sopi, Pejë

Ndërtimi i Kishës së “Të Ngriturit e Zojës në Qiell” që në këtë trevë më rrethinë më konkret njihet edhe si Kisha “Zojës e Berishës” në Dobërdol të Klinës përbën një nga ato ngjarje të historisë sonë kishtare dhe kombëtare që nuk mund të shpjegohen vetëm përmes kronologjisë së punimeve, dokumentacionit administrativ apo përmasave arkitekturore të objektit.

Historia e saj është, para së gjithash, historia e një kalvari të gjatë shpirtëror, shoqëror dhe politik, nëpër të cilin kaloi një bashkësi besimtarësh që kërkonte të drejtën themelore për ta shprehur lirisht fenë e vet dhe për ta pasur pranë një shtëpi lutjeje.

Kjo kishë nuk filloi të ndërtohej në çastin kur u hapën themelet e saj, por ajo kishte nisur të ngritej shumë më herët në ndërgjegjen e besimtarëve, në mallin e të moshuarve për Meshën e Shenjtë, në dëshirën e prindërve që fëmijët e tyre të edukoheshin në frymën e Ungjillit dhe në përkushtimin e një bashkësie që nuk dëshironte ta humbiste lidhjen me traditën e vet fetare, kulturore dhe kombëtare. Para se të bëhej tempull prej guri, ajo ishte një tempull i padukshëm në zemrat e njerëzve.

Nevoja për ndërtimin e saj buronte nga rrethanat konkrete të jetës së besimtarëve të famullisë së Klinës, pikërisht nga besimtarët katolikë të Qabiqit, Dobërdolit, Gjurgjevikut të Madh, Pogragjes dhe të fshatrave përreth. Largësia nga qendra famullitare, vështirësitë e udhëtimit, mungesa e infrastrukturës dhe trysnia politike e kohës ua vështirësonin pjesëmarrjen e rregullt në jetën liturgjike dhe sakramentale. Për këtë arsye, ndërtimi i një kishe nuk ishte as kërkesë luksi dhe as dëshirë për të ngritur një monument të jashtëm. Ai përbënte një nevojë baritore, shpirtërore dhe kulturore. Bashkësia kishte nevojë për një vend ku të kremtohej Mesha, ku fëmijët të mësonin të vërtetat e fesë, ku familjet të kërkonin bekimin e Hyjit dhe ku të vdekurit të përcilleshin me lutje drejt amshimit.

Mirëpo, ideja për ngritjen e kësaj kishe lindi dhe u zhvillua në një periudhë kur regjimi komunist e shihte fenë katolike me mosbesim dhe armiqësi. Ideologjia zyrtare synonte ta largonte Hyjin nga jeta publike dhe ta kufizonte veprimtarinë fetare brenda një hapësire sa më të ngushtë. Në këtë këndvështrim, çdo përpjekje për ndërtimin e një objekti kishtar trajtohej jo vetëm si çështje urbanistike, por edhe si çështje politike dhe ideologjike.

Përfaqësuesit e regjimit komunist të Klinës përfshirë edhe disa shqipfolës të vënë në shërbim të tij, e kuptonin se Kisha Katolike nuk ishte vetëm një institucion fetar, por kishte qenë ndër shekuj ruajtëse e gjuhës, e kulturës, e kujtesës historike dhe e vetëdijes kombëtare të shqiptarëve. Në një popull që kishte kaluar nëpër pushtime, ndalime dhe përndjekje të vazhdueshme, Kisha kishte mbetur një nga hapësirat ku njeriu mësonte se ndërgjegjja nuk është pronë e pushtetit dhe se dinjiteti njerëzor nuk mund të përcaktohet nga ideologjia e radhës. Pikërisht për këtë arsye, ndërtimi i saj shihej nga disa struktura të sistemit si rrezik për kontrollin ideologjik të shoqërisë.

Përballë kërkesës së besimtarëve të trevës së Llapushës nuk u shfaq vetëm një pengesë teknike. U ngrit një mur i hekurt administrativ dhe politik në komunen e Klinës. Vendimet ndaluese, refuzimet, vonesat dhe kërkesat e përsëritura u bënë pjesë e përditshme e këtij kalvari. Në vend që kërkesa për një shtëpi lutjeje të trajtohej si një e drejtë e ligjshme e qytetarëve, ajo u shoqërua me dyshime, etiketime dhe akuza. Kisha dhe përfaqësuesit e saj paraqiteshin si bartës të nacionalizmit, separatizmit dhe veprimtarisë armiqësore, ndonëse misioni i tyre ishte fetar, kulturor dhe human.

Akuza të tilla dëshmonin natyrën e sistemit të atëhershëm. Çdo formë e ndërgjegjes që nuk kontrollohej plotësisht nga partia konsiderohej e dyshimtë. Feja Katolike ndër shqiptarë shihej si pengesë për krijimin e njeriut ideologjik, ndërsa meshtari, i cili qëndronte pranë popullit dhe mbronte të drejtën e tij për liri shpirtërore, paraqitej si armik i rendit. Në të vërtetë, kundërshtimi ndaj ndërtimit të kishës ishte pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për ta zvogëluar ndikimin e fesë dhe për ta dobësuar rolin kulturor e shoqëror të Kishës në mesin e shqiptarëve.

Në këtë rrethanë merr kuptim të veçantë fjala e Krishtit: “Nëse bota ju urren, dijeni se para jush më urreu mua.” Kjo thënie nuk duhet kuptuar si thirrje për konflikt me botën, por si paralajmërim se e vërteta dhe ndërgjegjja shpesh përballen me kundërshtime. Ndërtuesit e kishës nuk kërkonin të luftonin askënd. Ata kërkonin vetëm të drejtën për ta adhuruar Hyjin, për t’i edukuar fëmijët e tyre në besim dhe për ta ruajtur identitetin e vet shpirtëror.

Një nga pengesat më të rënda ishte vendimi i autoriteteve komunale të Klinës për ta ndaluar ndërtimin. Për besimtarët, ky vendim nuk ishte vetëm një shkresë administrative. Ai përbënte një goditje ndaj shpresës së tyre dhe një përpjekje për t’ua mohuar një të drejtë themelore. Ata kishin filluar të organizoheshin, të mblidhnin ndihma dhe të mendonin për ndërtimin, ndërsa papritur u përballën me një refuzim të prerë.

Këtu filloi një nga pjesët më të mundimshme të kalvarit: ecja nga një zyrë në tjetrën, paraqitja e kërkesave, pritja e përgjigjeve, përballja me heshtjen institucionale dhe shpresa se e drejta juridike do të dëgjohej. Përballë këtij sistemi nuk u zgjodh dhuna, por rruga ligjore. U paraqitën ankesa dhe u kërkua ndërhyrja e instancave më të larta. Ky veprim ishte dëshmi e një qëndrimi të pjekur qytetar dhe baritor: Kisha nuk kërkonte privilegje, por drejtësi.

Në këtë proces u dëshmua edhe urtia e fjalës së Krishtit: “Jini të mençur porsi gjarpërinjtë dhe të pafajshëm porsi pëllumbat.” Besimi duhej ruajtur i pastër, ndërsa veprimi duhej të ishte i matur. Qëllimi nuk ishte krijimi i konfliktit, por hapja e rrugës për realizimin e një të drejte të ligjshme. Kjo ishte një betejë e ndërgjegjes dhe jo një përplasje e dhunshme.

Fillimisht, kërkesa u paraqit për ngritjen e një kapeleje të vogël në varreza. Leja e kufizuar për një objekt me përmasa të vogla ishte shumë më pak sesa nevoja reale e bashkësisë, por për besimtarët ajo u bë një fillim shprese. Ashtu si kokrra e sinapit, e cila, sipas Ungjillit, është e vogël, por rritet dhe bëhet strehë, edhe kjo leje e kufizuar përmbante brenda saj mundësinë e një vepre më të madhe.

Pengesat nuk ishin vetëm administrative. Regjimi komunist kërkonte të ndërhynte edhe në edukimin e brezit të ri. Fëmijët dhe të rinjtë duhej të formoheshin sipas botëkuptimit marksist leninist, ndërsa edukimi fetar paraqitej si i padëshirueshëm. Kjo përpjekje prekte vetë zemrën e misionit të Kishës, sepse një nga arsyet kryesore të ndërtimit ishte krijimi i një hapësire ku brezi i ri të mësonte fenë dhe të përgatitej për marrjen e sakramenteve.

Përballë kësaj kërkese, qëndrimi i Kishës ishte i prerë. Ndërgjegjja e fëmijëve nuk mund të bëhej objekt marrëveshjeje politike. Fjala e Krishtit: “Lërini fëmijët të vijnë tek unë e mos ua ndaloni”, fitonte këtu një kuptim të drejtpërdrejtë. Edukimi fetar nuk synonte t’i largonte fëmijët nga shoqëria, por t’i formonte si njerëz të ndershëm, të përgjegjshëm, paqedashës dhe të lidhur me traditën e tyre.

Një formë tjetër e pengesës ishte përpjekja për ta paraqitur ndërtimin e kishës si rrezik për marrëdhëniet ndërfetare. Kjo ishte një strategji e njohur e regjimeve shtypëse: krijimi i dyshimit mes njerëzve për ta dobësuar unitetin e tyre. Ndërtimi i një kishe paraqitej sikur do të shkaktonte ndarje ndërmjet shqiptarëve të besimeve të ndryshme.

Mirëpo, kjo përpjekje dështoi, sepse populli e kuptoi se një faltore nuk ngrihej kundër askujt. Mbështetja e banorëve të traditave të ndryshme fetare dëshmoi se shqiptarët mund ta respektonin njëri-tjetrin pa e mohuar identitetin e vet. Kisha nuk ishte instrument përçarjeje, por shprehje e një të drejte të ligjshme të bashkësisë. Solidariteti ndërfetar u bë një nga përgjigjet më të fuqishme ndaj politikës së dyshimit dhe të ndarjes.

Fjala e Krishtit: “Lum pajtimtarët, sepse do të quhen bij të Hyjit”, e shpreh më së miri këtë frymë. Ndërtimi i kishës nuk e cenonte paqen, por e forconte atë, sepse paqja e vërtetë ndërtohet mbi respektin e ndërsjellë dhe jo mbi mohimin e identitetit të tjetrit.

Përkundër të gjitha pengesave, bashkësia e Famullisë së Klinës nuk u tërhoq asnjëherë. Ajo u bashkua rreth një qëllimi të përbashkët. Njerëzit kontribuuan sipas mundësive të tyre: me punë, me mjete materiale, me transport, me ushqim për punëtorët, me këshillë dhe me lutje. Në këtë mënyrë, ndërtimi mori karakterin e një vepre të përbashkët.

Materialet e përdorura për ndërtimin e kishës nuk u bashkuan vetëm me material ndërtimor  por edhe me sakrificën e njerëzve. Hekuri nuk shërbeu vetëm si armaturë, por u bë metaforë e qëndrueshmërisë së një bashkësie që nuk u përkul. Djersa e punëtorëve nuk ishte vetëm pasojë e lodhjes fizike; ajo ishte pjesë e një flije të heshtur për brezat e ardhshëm.

Në këtë kuptim, mund të kujtohet rrëfimi ungjillor për gruan e varfër që dha dy monedhat e saj. Vlera e dhuratës nuk matet vetëm me madhësinë materiale, por edhe me dashurinë dhe sakrificën që ajo përmban. Edhe në ndërtimin e kësaj kishe, një ditë pune e një njeriu të varfër mund të kishte vlerë më të madhe shpirtërore sesa një ndihmë e madhe e dhënë pa përkushtim.

Më 18 maj 1988 u hodhën themelet e kishës ku edhe është bërë bekimi i themeleve të Kishës nga unë si famullitar i Kishës së Klinës. Ky moment ishte shumë më tepër sesa fillim i punimeve ndërtimore. Ai përfaqësonte një fitore morale mbi frikën dhe ndalimin. Toka që hapej për themele dukej sikur hapte një faqe të re në historinë e bashkësisë.

Fjala e Krishtit për njeriun e urtë që e ndërtoi shtëpinë mbi shkëmb merr këtu një domethënie të veçantë. Shkëmbi nuk ishte vetëm materiali i fortë i themeleve. Shkëmbi ishte besimi, bashkimi, durimi dhe bindja se e drejta, edhe kur vonon, nuk humbet.

Kur muret filluan të ngriheshin, ato u bënë një përgjigje e heshtur ndaj të gjitha ndalesave. Nuk ishin mure të ngritura kundër dikujt. Ishin mure që dëshmonin se ndërgjegjja fetare nuk ishte shuar. Çdo rresht gurësh tregonte se dhuna ideologjike mund ta vonojë një vepër, por nuk mund ta zhdukë nevojën e njeriut për Hyjin.

Më 15 gusht 1989, me kremtimin e Meshës së Parë, kalvari i ndërtimit arriti në një çast gëzimi dhe përmbushjeje. Ajo që dikur kishte qenë vetëm ëndërr, tashmë ishte altar. Ajo që ishte refuzuar nëpër zyra, tashmë ishte bërë vend lutjeje. Ajo që ishte paraqitur si rrezik, u dëshmua si shtëpi paqeje dhe bashkimi.

Për të moshuarit, ky çast ishte kurorëzimi i një pritjeje të gjatë. Ata e panë se mundi dhe lutjet e tyre nuk kishin qenë të kota. Fjalët e Krishtit: “Lum sytë që shohin çka po shihni ju”, mund të përdoren për ta përshkruar përjetimin e tyre. Ata panë se një bashkësi e vogël, e kundërshtuar nga pushteti, kishte arritur ta ngrinte shtëpinë e vet të lutjes.

Megjithatë, historia e kësaj kishe nuk përfundoi me përurimin e saj. Gjatë luftës së vitit 1999, ajo u granatua dhe u dëmtua nga forcat ushtarake dhe paramilitare serbe. Dyert, hapësira e brendshme dhe pjesë të tjera të objektit u shkatërruan. Kisha, e ndërtuar me aq shumë mund, hyri në një kalvar të dytë. Plagosja e saj ishte pjesë e plagosjes së përgjithshme të Kosovës. Ashtu si shtëpitë, familjet dhe njerëzit, edhe tempulli u bë viktimë e dhunës. Por shkatërrimi nuk e zhduku kuptimin e tij. Përkundrazi, e bëri edhe më të fuqishme dëshminë e tij.

Fjala e Krishtit: “Rrënojeni këtë tempull dhe unë për tri ditë do ta ngre”, e lidh simbolikisht këtë ngjarje me misterin e ringjalljes. Tempulli mund të plagosej, por nuk mund të zhdukej nga ndërgjegjja e popullit. Muret mund të goditeshin, por besimi që i kishte ngritur ato vazhdonte të jetonte.

Pas luftës filloi rindërtimi. Përsëri u kërkuan mund, bashkëpunim dhe sakrificë. Kisha u rinovua, plagët e saj u mbyllën dalëngadalë dhe kambana nisi të kumbonte sërish mbi Dobërdol. Ky tingull nuk ishte vetëm thirrje për kremtimin e Meshës së Shenjtë. Ai ishte zëri i lirisë së rifituar, i kthimit në vendlindje dhe i ringjalljes së një bashkësie që, megjithëse e plagosur, nuk e kishte humbur besimin dhe shpresën.

Kumbimi i kambanës përmbante në vetvete një domethënie që i kapërcente kufijtë e vendit dhe të çastit. Ai nuk ishte vetëm jehona e metalit që përhapej mbi fshat, por një zë që vinte nga thellësia e historisë sonë kishtare dhe kombëtare. Pas heshtjes së imponuar, pengesave ideologjike dhe dhunës së luftës, kambana dëshmonte se kujtesa e një populli mund të plagoset, por nuk mund të shuhet; se tradita mund të pengohet, por nuk mund të zhduket; dhe se besimi, edhe kur kalon nëpër kalvar, e gjen përsëri udhën drejt dritës.

Duke reflektuar mbi atë çast historik, profesor Prend Buzhala shkruante: “Pas 500 e sa viteve, përsëri po kumbonte lirshëm kambanorja e Kishës sonë. U ringjall jehona, shpirti, edhe ideja e imzot Pjetër Bogdanit…”. Këto fjalë e vendosin kumbimin e kambanës së Dobërdolit në një horizont më të gjerë historik dhe shpirtëror. Ajo kambanë nuk përfaqësonte vetëm ringritjen e një objekti të dëmtuar nga lufta, por edhe vazhdimësinë e një ideali të mishëruar në figurën dhe veprën e imzot Pjetër Bogdanit: idealin e fesë së ndriçuar, të kulturës, të dijes dhe të dashurisë ndaj atdheut. Në tingullin e saj dukej sikur rizgjohej kujtesa e një tradite që, ndër shekuj, kishte bashkuar altarin me librin, lutjen me kulturën dhe shërbimin ndaj Hyjit me përgjegjësinë ndaj popullit. Prandaj, kumbimi i lirë i saj ishte shumë më tepër sesa një ngjarje liturgjike. Ai ishte një pohim historik se Kisha, pavarësisht përndjekjeve, pengesave dhe rrënimeve, kishte mbetur e pranishme në jetën e popullit. Ishte zëri i brezave që e kishin ruajtur fenë në kohë të vështira, jehona e lutjeve të thëna në heshtje dhe shenja e një agimi të ri pas natës së gjatë të dhunës.

Në atë çast, fjala e Krishtit: “Drita shndrit në errësirë dhe errësira nuk e pushtoi”, bëhej pothuajse e prekshme. Dhuna kishte kaluar, por tempulli qëndronte. Predhat kishin heshtur, ndërsa kambana fliste. Frika ishte përpjekur ta mbyllte zërin e fesë, por ai zë ishte kthyer më i fuqishëm, duke bashkuar të kaluarën me të tashmen dhe duke ua përcjellë brezave të ardhshëm mesazhin se një popull që ruan besimin, kujtesën dhe kulturën e vet nuk mund të mposhtet shpirtërisht.

Kalvari i ndërtimit të Kishës së Dobërdolit të Llapushës së Klinës, dëshmon se liria fetare nuk ka qenë gjithmonë një e drejtë e dhënë pa sakrificë. Ajo është fituar përmes durimit, urtisë, përkushtimit dhe qëndresës. Regjimi komunist mund ta vononte ndërtimin, ta pengonte përmes vendimeve dhe ta shoqëronte me akuza, por nuk arriti ta shkatërronte bindjen e njerëzve se kishin të drejtë të ndërtonin një shtëpi të Hyjit.

Kjo histori na mëson gjithashtu se tempulli sakral i vërtetë nuk përbëhet vetëm nga muret. Ai ndërtohet në ndërgjegjen e njerëzve, në besnikërinë ndaj së vërtetës, në respektin për tjetrin dhe në gatishmërinë për të sakrifikuar për të mirën e përbashkët. Kisha e Dobërdolit mbetet sot një dëshmi e këtij kalvari. Në themelet e saj gjendet kujtimi i pengesave. Në muret e saj gjendet mundi i besimtarëve. Në plagët e saj gjendet historia e luftës. Në kambanën e saj gjendet zëri i lirisë.

Ajo qëndron si dëshmi se një pushtet mund ta pengojë përkohësisht ndërtimin e një tempulli, por nuk mund ta ndalojë përgjithmonë besimin e një populli. Mund t’i mbyllë dyert e zyrave, por nuk mund ta mbyllë qiellin. Mund t’i rrëzojë muret, por nuk mund ta rrëzojë shpresën. Mund ta heshtë kambanën për një kohë, por nuk mund ta heshtë përgjithmonë ndërgjegjen.

Prandaj, historia e kësaj kishe është histori e kalimit nga pengesa te themeli, nga refuzimi te altari, nga plagosja te rindërtimi dhe nga heshtja te kumbimi i lirisë. Ajo është dëshmi se, kur një vepër ndërtohet mbi besim, dashuri dhe drejtësi, stuhitë mund ta godasin, por nuk mund ta shkatërrojnë.

Sikurse thotë Krishti: “Secili që i dëgjon këto fjalë të mia dhe i zbaton, i përngjan njeriut të urtë që e ndërtoi shtëpinë e vet mbi shkëmb.” Mbi këtë shkëmb u ngrit edhe Kisha e Dobërdolit, mbi Krishtin, mbi besimin e popullit dhe mbi sakrificën e atyre që nuk pranuan që frika ta kishte fjalën e fundit.

Si meshtar i Kishës Katolike në Dioqezën Prishtinë–Prizren, si famullitar i parë i Famullisë së Klinës dhe si pjesëmarrës i drejtpërdrejtë në ndërtimin edhe të kësaj kishe në Dobërdol të Klinës , këtë histori nuk e shoh vetëm si kujtim të një ndërtimi të vështirë, por edhe si dëshmi të gjallë të besimit që nuk u përkul para frikës, të shpresës që nuk u shua përballë pengesave dhe të dashurisë që i bashkoi njerëzit rreth një qëllimi të shenjtë. Kisha e Dobërdolit nuk u ngrit vetëm mbi themele prej guri, por mbi lutjet, djersën dhe sakrificën e një bashkësie që e kuptoi se tempulli i Hyjit është njëkohësisht shtëpi e shpirtit, shkollë e ndërgjegjes dhe vatër e paqes.

Prandaj, dëshiroj që brezat e sotëm dhe ata që do të vijnë ta ruajnë këtë kishë jo vetëm si trashëgimi arkitekturore, por edhe si amanet shpirtëror. Ta ruajnë me pjesëmarrje në jetën sakramentale, me dashuri ndaj familjes, me respekt ndaj tjetrit dhe me besnikëri ndaj së vërtetës. Sepse kisha nuk mbahet gjallë vetëm nga muret e saj, por nga zemrat që luten, nga duart që shërbejnë dhe nga njerëzit që dinë të falin.

Le të mbetet ky tempull sakral një vend ku i lodhuri gjen ngushëllim, i riu gjen drejtim, familja gjen bekim dhe i varfri gjen një derë të hapur. Le të jetë gjithmonë vatër pajtimi ndërmjet njerëzve dhe dëshmi se feja e vërtetë nuk ndan, por afron; nuk përjashton, por përqafon; nuk mbjell frikë, por shpresë. Kambana e kësaj kishe le të mos na thërrasë vetëm për kremtimin e Meshës, por edhe për zgjimin e ndërgjegjes. Sa herë që ajo kumbon mbi Dobërdol, le të na kujtojë mundin e atyre që e ngritën, plagët e atyre që vuajtën dhe përgjegjësinë tonë për ta ruajtur këtë trashëgimi të shenjtë.

Mbi të gjitha, le të na rikujtojë fjalën e Krishtit: “Mos kini frikë! Unë e munda botën.” Me këtë besim ecën Kisha jonë, me këtë shpresë jeton populli ynë dhe mbi këtë shkëmb duhet ta ndërtojmë të ardhmen tonë.

Qoftë Kisha e “Të Ngriturit e Zojës në Qiell” në Dobërdol një dritë që nuk shuhet, një urë që nuk shembet dhe një altar nga i cili lutja e popullit tonë të ngrihet gjithmonë drejt Hyjit për paqe, bekim dhe mirësi.

Më 15 gusht 2026