Ilustrim: fshati me xhaminë me shtatë minare në hyrje të Maqedonisë nga Kosova

Në shumë qytete të Orientit kjo është pjesë e përditshmërisë, ndërsë në Perëndim shkakton rregullisht debate të nxehta: Ezani, thirrja islame për lutje. Megjithatë, larg çështjeve fetare, një problem krejt tjetër po del gjithnjë e më shumë në fokus të mjekësisë dhe akustikës. Kur disa xhami thërrasin në mënyrë asinkrone (jo në të njëjtën kohë) dhe me zë të mbingarkuar, këndimi sakral shndërrohet në një përzierje frekuencash, gjë që për trurin e njeriut do të thotë stres i pastër.
Nga një redaktor i fushës Kushdo që ka qenë ndonjëherë në Kajro, Stamboll apo Kasablanka e njeh këtë fenomen: pesë herë në ditë dëgjohet thirrja e muezinit. Por në vend të një melodie harmonike, në shumë lagje shpërthen një kaos akustik. Njëra xhami fillon, disa sekonda më vonë nis tjetra, e ndjekur nga një e tretë nga një drejtim tjetë. Ajo që është menduar si një thirrje shpirtërore, për shkak të vonesës kohore dhe teknikës së dobët, kthehet në një provë ekstreme durimi për sistemin nervor – dhe kjo nuk është
çështje besimi, por biologjie.
“Lufta e Frekuencave” e Megafonave
Problemi kryesor fillon te teknika. Këndimi tradicional sot pothuajse kudo transmetohet përmes autoparlantëve në formë hinke (megafonë me dhomë presioni) që ndodhen në minare. Këto pajisje nuk janë projektuar për cilësi zëri, por për të arritur sa më larg.
Gjatë këtij procesi ndodh fizikisht kjo gjë: autoparlantëve i presin rrënjësisht të gjitha frekuencat e ulëta (basin) nën rreth 300 Hertz. Zërit të njeriut kështu i hiqet ngrohtësia e tij natyrale. Ajo që mbetet është një tingull i hollë dhe i mprehtë. Në të njëjtën kohë, këta megafonë përforcojnë masivisht zonën e mesme të frekuencave midis 1.000 dhe 3.000 Hertz.
Regjimi i Alarmit Biologjik në Trurë
Pikërisht në këtë fashë frekuencash (rreth 2.500 Hertz) ndodhet pika më e ndjeshme e dëgjimit të njeriut. Kjo është frekuenca në të cilën qajnë foshnjat dhe bëjnë zhurmë sirenat e ambulancave. Nga pikëpamja evolucionare, truri ynë është i programuar që te këta tinguj të aktivizojë menjëherë sistemin nervor vegjetativ dhe të çlirojë hormonet e stresit si kortizoli dhe adrenalina.

Nëse thirrja vjen tani nga disa burime në të njëjtën kohë, truri kalon në mbingarkesë. Si një „makinë kërkimi modelesh“ biologjike, ai përpiqet vazhdimisht të rregullojë sinjalet e ndryshme të tingullit dhe të deshifrojë fjalët arabe. Megjithatë, për shkak të vonesës së zërit nëpër rrugë (zëri udhëton rreth 340 metra në sekondë) dhe fillimit të mos-sinkronizuar të muezinëve, krijohet një e ashtuquajtur kakofoni – një lëmsh i pazgënjyeshëm. Truri dështon në filtrimin e zhurmës, mbingarkohet në nivel
kognitiv dhe reagon me shqetësim të brendshëm, irritim dhe agresivitet.
Nga Melankolia te Stresi Kronik Varësisht nga gjendja psikologjike dhe socializimi, ky tingull zgjon emocione të ndryshme. Ndërsë thirrja e herët e mëngjesit në Makam Saba tradicional dhe melankolik (një shkallë muzikore orientale me çerek-tone) te disa njerëz ngjall trishtim dhe mall, zhurma e lartë dhe asinkrone gjatë ditës shkakton thjesht një ndjenjë të humbjes së kontrollit.
Në mjekësinë mjedisore është vërtetuar prej kohësh: zhurma kronike dhe e padëshiruar e këtij intensiteti – veçanërisht kur i zgjon njerëzit papritmas nga gjumi – dëmton shë}ndetin. Ajo rrit rrezikun për tension të lartë të gjakut, çrregullime të gjumit dhe sëmundje kardiovaskulare.
Edhe Vendet Islame po Marrin Masa
Se kjo kritikë është e bazuar e tregojnë edhe reagimet nga vetë vendet islame. Atje, ky „lëmsh zhurmash“ nga minaretë është kthyer prej kohësh në një çështje politike:
Egjipti: Në Kajro u lançua projekti i „Ezanit Qendror“ (Adh&amacron;n Al-Muwahhad). Thirrja e një muezini të vetëm e profesionist transmetohet përmes radios në të njëjtën sekondë në të gjitha xhamitë, për të ndaluar këtë rrëmujë të dëmshme për shëndetin.
Arabia Saudite: Qeveria nxori ligje të rrepta, sipas të cilëve autoparlantët e jashtëm lejohen të ndizen vetëm në një të tretën e volumit të tyre maksimal.
Turqia: Në metropolet si Stambolli, xhamitë e lagjeve koordinohen akustikisht përmes një
kontrolli qendror për të parandaluar mbivendosjet e zërit.
Përfundim
Një këndim i vetëm dhe i pastër mund të perceptohet – pavarësisht nga feja – si një element kulturor ose meditues. Megjithatë, nëse ai fryhet në një tapet zhurme asinkron për shkak të teknikës së dobët dhe mungesës së sinkronizimit, ai humb çdo lloj spiritualiteti. Mbetet vetëm një faktor shqetësues akustik, i cui rëndon dëshmueshëm psikën e njeriut.

E përgatiti: Krenar Sopjani

Dioqeza Prizren–Prishtinë njofton besimtarët dhe opinionin publik se, vikari ipeshkvor Don Fran Kola, ka njoftuar autoritetet e sigurisë sipas ligjeve në fuqi për zhvillimin e ceremonisë të bekimit të gurthemelit të Kishës së re në Zogaj të Vushtrrisë, ku besimtarët tanë kanë dhuruar tokën dhe kanë kërkuar që aty të ndërtohet një kishë për nevojat e tyre fetare.

Policia e Kosovës ka marr një vendim që nuk do të lejohet të zhvillohet ceremonia e paraparë për nesër, më 18 gusht 2026.

Edhe pas ankesës zyrtare të Don Fran Kolës, Policia nuk e ka anulua vendimin. Ne e konsiderojmë këtë vendim jo kushtetues, jo ligjor, të padrejtë dhe të pajustifikuar, sepse bëhet fjalë për një ngjarje kishtare, fetare dhe paqësore, në pronën e Kishës, për të cilën institucionet ishin njoftuar me kohë.

Duke dashur të shmangim çdo tension dhe që një akt feje të mos bëhet shkak për përplasje me askënd, sot më 17 gusht, në vigjiljen e festës së Shën Florit dhe Laurit, ipeshkvi ynë, Imzot Dodë Gjergji, në përcjellje të disa meshtarëve dhe besimtarëve, ka bërë bekimin e gurthemelit në mënyrë të qetë dhe dinjitoze.

Ndërsa ceremonia e Pagëzimit do të kremtohet nesër, më 18 gusht 2026, në orën 11:00, në Katedralen “Shën Nënë Tereza” në Prishtinë.

Mirëkuptojmë zemërimin e gjithë atyre që kanë dashur të jenë pjesë e kësaj ngjarje feje, por dëshirojmë të ju bëjmë të qartë të gjithëve se, zhvendosja e ceremonisë së pagëzimit nuk nënkupton pajtim me vendimin dhe as heqje dorë nga të drejtat tona. Kisha do të vazhdojë, përmes rrugëve institucionale dhe ligjore, të kërkojë respektimin e lirisë fetare, të së drejtës së pronës dhe të ushtrimit paqësor të misionit të saj.

Besojmë se detyra e institucioneve është ta mbrojnë ushtrimin e lirë të të drejtave, jo ta kufizojnë atë për shkak të një rreziku që nuk buron nga aktiviteti ynë fetar.

Prandaj, ftojmë besimtarët dhe gjithë ata që kanë dashur të jenë pjesë, të vijnë nesër në Katedralen “Shën Nënë Tereza” në Prishtinë, në orën 11:00, ku do të zhvillohet ceremonia e pagëzimeve.

Ju ftojmë që, me gëzim dhe hare, të kremtojmë së bashku Pagëzimin, sakramentin që ndërton dhe rrit Kishën e gjallë.

Njëkohësisht, le të dëshmojmë se përgjigjja jonë ndaj padrejtësisë nuk do të jetë kurrë përplasja, por qëndrueshmëria; ndaj urrejtjes nuk do të përgjigjemi me urrejtje, por me dashuri.

Nuk do të heqim dorë nga të drejtat tona, por do t’i ushtrojmë ato me guxim dhe përgjegjësi; do ta dëshmojmë fenë tonë në liri dhe do t’i mbrojmë të drejtat tona me vendosmëri e dinjitet.

Prishtinë, 17 gusht 2026

Don Fatmir Koliqi Zëdhënës i Dioqezës Prizren–Prishtinë

Arif Ejupi, Gjenevë

Po hyjmë në muajin e tretë të protestave kundër qeverisë së Edi Ramës. Këto protesta nuk lindën rastësisht dhe as brenda natës. Ato janë produkt i një pakënaqësie të akumuluar prej vitesh, e cila buron nga vështirësitë ekonomike, emigrimi masiv, perceptimi i përhapur për korrupsionin, rritja e kostos së jetesës dhe debatet e vazhdueshme rreth mënyrës së administrimit të pasurive publike.

Çështje si Aeroporti i Vlorës, zhvillimet në Zvërnec dhe projekte të tjera të mëdha kanë ushqyer më tej mosbesimin e një pjese të qytetarëve ndaj qeverisë së Edi Ramës.

Protestat janë shtrirë në disa qytete të Shqipërisë dhe janë mbështetur edhe nga pjesëtarë të diasporës në Perëndim. Ato tregojnë se pakënaqësia ekziston dhe se një numër qytetarësh kërkojnë më shumë transparencë, llogaridhënie dhe ndryshim në mënyrën e qeverisjes.

Megjithatë, deri tani, këto protesta nuk kanë arritur të krijojnë presionin e nevojshëm politik për të ndryshuar balancat e pushtetit.

Arsyeja kryesore është mungesa e organizimit dhe e një drejtimi të qartë. Historia politike ka dëshmuar se protestat spontane mund të tërheqin vëmendjen, por rrallëherë arrijnë rezultate të qëndrueshme pa një program politik, pa objektiva të përcaktuara dhe pa përfaqësues që marrin përgjegjësi për drejtimin e tyre.

As opozita nuk ka arritur të shndërrohet në një qendër gravitacioni për këtë pakënaqësi.

Ajo duket më shumë si vëzhguese sesa si organizatore, duke krijuar përshtypjen se pret të përfitojë nga dobësimi i qeverisë pa marrë përsipër barrën e udhëheqjes së protestave.

Kjo ka krijuar një boshllëk që protestuesit nuk kanë mundur ta plotësojnë.

Shqipëria ka nevojë për stabilitet politik, por stabiliteti nuk mund të mbështetet vetëm mbi forcën e pushtetit. Ai ndërtohet mbi besimin e qytetarëve tek institucionet, mbi drejtësinë e barabartë për të gjithë, mbi luftën kundër korrupsionit dhe mbi një ekonomi që u jep njerëzve shpresë për të ardhmen. Kur këto elemente dobësohen, pakënaqësia shndërrohet në protestë.

Po aq e rëndësishme është që çdo protestë të zhvillohet në mënyrë paqësore dhe demokratike. Çdo përshkallëzim i situatës do të dëmtonte, para së gjithash, vetë qytetarët dhe interesat e Shqipërisë. Në një rajon ku sfidat gjeopolitike mbeten të ndjeshme, stabiliteti institucional është një vlerë që duhet ruajtur.

Nëse protestat synojnë të sjellin ndryshim të vërtetë, ato duhet të ofrojnë jo vetëm kundërshtim ndaj qeverisë, por edhe një vizion për të ardhmen. Qytetarët nuk kërkojnë vetëm të dëgjojnë se çfarë nuk shkon; ata duan të dinë edhe se si mund të përmirësohet gjendja.

Për sa kohë që protestat mbeten të fragmentuara, pa drejtim dhe pa një alternativë politike të besueshme, ato do të shërbejnë si shprehje e pakënaqësisë qytetare, por jo si një forcë e aftë për të ndryshuar realisht rrjedhën e zhvillimeve politike në vend.