Dom Fran Sopi, Pejë

Protesta është një e drejtë e qytetarit, por mënyra se si protestohet është dëshmi e kulturës, e ndërgjegjes dhe e pjekurisë së një shoqërie. Duke ndjekur nga televizioni zhvillimet e fundit politike, tensionet dhe protestat e shqiptarëve në Tiranë dhe në hapësira të tjera ku shprehen pakënaqësitë qytetare, nuk mund të mos ndalem te një dukuri që shkon përtej përplasjeve të zakonshme ndërmjet pushtetit dhe opozitës: përdorimi i simboleve fetare si objekt fyerjeje dhe përbuzjeje politike.

Veçanërisht shqetësues është akti i djegies së flamurit të Vatikanit në Tiranë, i cili, nëse vërtetohet në rrethanat e raportuara, nuk mund të trajtohet thjesht si një gjest i zakonshëm proteste. Nga këndvështrimi im, një veprim i tillë përbën një shfaqje të mungesës së respektit ndaj një institucioni fetar që ka një vend të veçantë në historinë shpirtërore, kulturore dhe kombëtare të shqiptarëve.

Në traditën e Kishës së Shenjtë Katolike, meshtari nuk është thirrur të bëhet mbrojtës i një partie, i një qeverie apo i një pushteti të përkohshëm. Misioni i tij është të mbrojë dinjitetin e njeriut, të dëshmojë të vërtetën, të kultivojë paqen dhe të nxisë pajtimin. Pikërisht për këtë arsye, edhe vlerësimi i protestave duhet të bëhet përmes një ndërgjegjeje morale që nuk e mohon të drejtën e qytetarit për kundërshtim, por as nuk e pranon shndërrimin e zemërimit politik në urrejtje ndaj besimit dhe simboleve të tij.

Flamuri i Vatikanit nuk është simbol i një partie politike shqiptare. Ai është  një simbol që përfaqëson Shtetin e Vatikanit dhe, në kuptimin më të gjerë simbolik, lidhjen me Selinë e Shenjtë dhe me një traditë fetare që, për shekuj me radhë, ka qenë e lidhur ngushtë me historinë e popullit tonë. Për shqiptarët katolikë, por edhe për kujtesën historike të kombit në tërësi, kjo lidhje nuk mund të reduktohet në marrëdhënie diplomatike apo në interesa të çastit.

Historia jonë e lavdishme dëshmon se, në periudha të vështira, kur gjuha, kultura dhe identiteti shqiptar përballeshin me rreziqe të mëdha, shumë klerikë katolikë u bënë mbrojtës të dijes, të arsimit dhe të vetëdijes kombëtare. Nga veprimtaria e Imzot Pjetër Bogdanit e deri te kontributi i Atë Gjergj Fishtës dhe i shumë meshtarëve e intelektualëve të tjerë, Kisha Katolike në Shqipëri dhe Kosovë ka dhënë një ndihmesë të rëndësishme në trashëgiminë shpirtërore dhe kulturore shqiptare.

Prandaj, djegia e flamurit të Vatikanit, pavarësisht se nga kush kryhet dhe çfarë arsyetimi politik i jepet, është një akt që meriton kundërshtim të qartë moral. Nuk është e nevojshme të jesh katolik për të kuptuar se respektimi i simboleve të besimit të tjetrit është pjesë e qytetarisë demokratike. Një shoqëri që kërkon respekt për të drejtat e veta duhet të dijë të respektojë edhe bindjet dhe shenjtëritë e të tjerëve. Pikërisht për këtë arsye, çdo veprim që përdor simbolet fetare për të provokuar, poshtëruar apo nxitur armiqësi duhet të na shqetësojë të gjithëve, pa dallim besimi.

Në frymën e mësimit të krishterë, njeriu nuk mund ta ndërtojë drejtësinë mbi urrejtjen. Zemërimi ndaj padrejtësisë mund të jetë i kuptueshëm, madje edhe i domosdoshëm për të zgjuar ndërgjegjen shoqërore. Mirëpo, zemërimi humb vlerën e tij morale kur shndërrohet në dhunë, poshtërim dhe përbuzje ndaj tjetrit. Edhe Jezu Krishti, në Predikimin e Tij në Mal, i quan të lumë ata që punojnë për paqen. Ky mësim nuk kërkon heshtje përballë padrejtësisë dhe as nënshtrim ndaj pushtetit. Përkundrazi, kërkon guxim për ta mbrojtur të vërtetën pa e humbur dashurinë ndaj njeriut.

Në këtë kuptim, një protestë qytetare mund të jetë një shprehje e fuqishme e ndërgjegjes demokratike. Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë llogaridhënie, të kundërshtojnë korrupsionin, të denoncojnë padrejtësitë dhe të kërkojnë ndryshime politike. Edhe autoritetet shtetërore kanë detyrimin ta respektojnë këtë të drejtë dhe të mos përdorin forcë të tepruar kundër protestuesve. Por protesta si protestë,  nuk mund të fitojë legjitimitet moral vetëm sepse drejtohet kundër pushtetit. Ajo duhet të dëshmojë përgjegjësi edhe në mjetet që përdor. Djegia e flamujve me domethënie fetare, sulmet ndaj njerëzve dhe shkatërrimi i pronës nuk i japin më shumë forcë një kërkese të drejtë. Përkundrazi, rrezikojnë ta zhvendosin vëmendjen nga problemet reale dhe ta thellojnë përçarjen shoqërore.

Nga këndvështrimi i një ndërgjegjeje të formuar nga vlerat e krishtera, nuk mund të ketë dy standarde morale: një për pushtetin dhe një tjetër për protestuesit. Dhuna mbetet e papranueshme, pavarësisht se kush e ushtron. Fyerja e dinjitetit njerëzor mbetet e dënueshme, pavarësisht bindjeve politike të atij që e kryen.

Në këtë debat duhet kujtuar edhe marrëdhënia historike ndërmjet shqiptarëve dhe Selisë së Shenjtë. Vatikani ka qenë një qendër e rëndësishme e lidhjeve shpirtërore dhe kulturore për shqiptarët katolikë. Në kohë të ndryshme, institucionet dhe përfaqësuesit e Kishës kanë ndihmuar në ruajtjen e trashëgimisë sonë, ndërsa gjatë periudhave të përndjekjes fetare, shumë meshtarë dhe besimtarë shqiptarë kanë vuajtur burgosje, tortura dhe martirizim për shkak të besimit të tyre. Kjo histori nuk duhet të përdoret për të kërkuar privilegje fetare apo për të vendosur një bashkësi mbi një tjetër. Ajo duhet të shërbejë si kujtesë se liria e besimit dhe respekti ndërfetar janë vlera që mbrohen bashkërisht.

Nëse sot në Tiranë digjet flamuri i Vatikanit, nesër mund të fyhet një simbol tjetër fetar apo kombëtar. Problemi nuk qëndron vetëm te një flamur, por te normalizimi i përbuzjes si mënyrë e komunikimit publik. Kur shoqëria mësohet ta shprehë pakënaqësinë përmes poshtërimit të simboleve të tjetrit, ajo rrezikon të humbasë aftësinë për të diskutuar me arsye dhe për të bashkëjetuar me respekt. Për këtë arsye, përgjegjësia bie mbi të gjithë: mbi organizatorët e protestave, mbi partitë politike, mbi institucionet shtetërore, mbi udhëheqësit fetarë dhe mbi secilin qytetar. Askush nuk duhet ta shfrytëzojë besimin për përfitime politike dhe askush nuk duhet ta shndërrojë kundërshtimin politik në armiqësi ndaj një bashkësie fetare.

Edhe Kosova, ashtu si Shqipëria, ka nevojë për një kulturë politike e shpirtërore ku dallimet të mos prodhojnë armiqësi të përhershme. Kompromisi institucional, respektimi i Kushtetutës, përgjegjësia ndaj qytetarit dhe ruajtja e paqes shoqërore janë dëshmi të pjekurisë demokratike. Këto vlera nuk duhet të mbeten vetëm në deklarata, por të bëhen pjesë e sjelljes së përditshme të udhëheqësve dhe qytetarëve.

Shqiptarët, kudo që jetojnë, duhet të jenë të vetëdijshëm se dinjiteti kombëtar nuk mbrohet duke fyer besimin e tjetrit. Përkundrazi, ai forcohet kur ruajmë trashëgiminë tonë të bashkëjetesës, kur respektojmë lirinë e ndërgjegjes dhe kur refuzojmë çdo përpjekje për ta kthyer fenë në mjet përçarjeje.

Në këtë frymë, kundërshtimi im ndaj djegies së flamurit të Vatikanit nuk buron nga mbështetja për ndonjë forcë politike dhe as nga dëshira për t’ua kufizuar qytetarëve të drejtën e protestës. Ai buron nga bindja ime e shëndoshë shpirtërore e një popull që ka vuajtur kaq shumë për lirinë, besimin dhe identitetin e vet duhet të jetë veçanërisht i kujdesshëm në respektimin e lirisë dhe të besimit të të tjerëve. Sepse flamuri mund të digjet brenda pak çastesh, por plagët që shkakton përbuzja ndaj besimit dhe kujtesës historike mund të mbeten gjatë në ndërgjegjen e një shoqërie.

Prandaj, mesazhi që duhet të dalë nga Tirana, Prishtina dhe çdo vend ku shqiptarët protestojnë nuk duhet të jetë ai i urrejtjes, por i përgjegjësisë; jo ai i fyerjes, por i respektit; jo ai i përçarjes, por i bashkëjetesës. Një komb dëshmon madhështinë e tij jo vetëm përmes guximit për të kundërshtuar padrejtësinë, por edhe përmes urtësisë për të mos e shndërruar kundërshtimin në urrejtje. Sepse protesta e drejtë kërkon guxim, ndërsa protesta dinjitoze kërkon edhe ndërgjegje. Dhe aty ku mungon ndërgjegjja, asnjë fitore politike nuk mund të quhet fitore morale.

Më 15 tetor 2026