Promovimi premierë i veprës që ka zgjuar interesim të dukshëm, bëhet nesër, në Ponoshec, në orën 12,30.
Promovimi tjetër i librit do të jetë, në Tiranë, më 19 shtator dhe në Zvicër në gjysmën e tetrorit.
Kreu Blog
Sipas BE-së, në Serbi nuk pati ceremoni shtetërore varrimi!
Zëdhënësja e Komisionit Europian, Paula Pinho, tha se në Serbi nuk pati ceremoni shtetërore varrimi për Ratko Mlladiqin.
Por Ratko Mlladiqi u varros me nderime ushtarake.
Në ceremoni morën pjesë:
* djali i presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq – Danilo Vuçiq;
* ministri i Mbrojtjes, Bratisllav Gashiq;
* ministri i Drejtësisë, Nenad Vujiq;
* ministri pa portofol, Nenad Popoviq;
* ministri i Kulturës, Nikolla Selakoviq;
* ministri për Investime Publike, Darko Glishiq;
* ministrja e Punës, Punësimit, Çështjeve të Veteranëve dhe Çështjeve Sociale, Milica Gjurgjeviq Stamenkovski.
Pra, sipas BE-së, këta nuk përfaqësonin shtetin serb.
Ndoshta ishin aty si pjesëtarë të ndonjë klubi të zjarrfikësve.
Mirëpo zonja Pinho, Mlladiqi u varros me nderime ushtarake:
E kujt është Ushtria e Serbisë?
E shtetit serb apo e një shoqate peshkatarësh?
Është ushtri private, apo e shtetit?
Kur një ushtri i bën nderime ushtarake një gjenerali të dënuar me burg të përjetshëm për gjenocid dhe krime lufte, nuk mund të bindësh njeri, se ceremonia nuk ka lidhje me shtetin.
Për ta konsideruar ceremoninë shtetërore, BE-ja ndoshta priste të merrnin pjesë edhe shoqatat e shahistëve dhe shitësit e specave!
Serbia kërcënon, Perëndimi financon
Europa dhe Amerika i mbyllën sytë kur, në maj të vitit 2023, protestues serbë sulmuan ushtarët e KFOR-it, gjersa përdorën edhe armë zjarri. 93 prej tyre u lënduan, disa me pasoja që ua ndryshuan jetën përgjithmonë.
Serbia nuk pati sanksione.
Më vonë, në Bajë të Mitrovicës, një grup i armatosur dhe i stërvitur nga ushtria serbe, pra nga shteti serb, kreu sulm terrorist ndaj Policisë së Kosovës, ku u vra polici Afrim Bunjaku dhe humbën jetën edhe tre sulmues.
Për tre terroristë, Serbia mbajti tri ditë zie.
Ajo nuk pati sanksione për atë akt, ndërsa BE-ja sanksionoi Kosovën.
Madje, nuk këmbëngulin as në arrestimin e zëvendësit të partisë Lista Serbe. Një parti që themelon grup terrorist, Perëndimi në vendet e veta e ndalon. Kosovën e detyron të bëjë negociata me të.
Tani Serbia organizoi ceremoninë e mirënjohjes dhe krenarisë për Ratko Mladiqin, të dënuarin për gjenocid dhe krime lufte, me nderime ushtarake dhe me praninë e disa zyrtarëve të lartë serbë.
Shkatarin e gjenocidit e glorifikoi edhe kisha antikrishtere serbe.
Europa përsëri reagon me deklarata, ndërsa Serbia vazhdon të ecë përpara drejt ekstremizmit dhe kërcënimit të fqinjëve.
Kjo nuk është thjesht mungesë konsekuence. Është një politikë tolerimi që përsëritet. Është inkurajim! Europa po e mundëson, po e motivon dhe po e financon me shumë investime!
Njëra pas tjetrës, këto toleranca e kanë bindur autokratin serb se mund të bëjë çfarë të dojë, se mund të terrorizojë fqinjët, të glorifikojë kriminelët e luftës dhe ta paraqesë gjenocidin si fitore.
Pse e bën? Ai sfidon Europën për t’i pëlqyer Putinit dhe Trumpit! Europën e sheh si grazhd! Rusinë e Putinit si model.
Dhe kur një autokrat bindet se nuk ka pasoja për veprimet e tij, ai nuk bëhet më i moderuar.
Nuk demokratizohet!
Bëhet edhe më i rrezikshëm.
Serbia nuk po armatoset për të luftuar me NATO-n, por për të pushtuar e copëtuar vendet fqinje.
Ju e dini!
Ju po e ndihmoni: me përkëdhelje dhe financime.
Ju po tregoni më shumë frikë, më shumë drojë nga Serbia sesa nga Rusia. Me Rusinë po luftoni! Autokratit serb, po i nënshtroheni!
E në fakt, për një javë sanksione do të mbushej mend!
Fundi i fundit, edhe nëse i vendosni sanksione, do të jenë sa për sy e faqe: jo për ta mbushur mend fashistin serb, Vuçiqin, por për të mashtruar ata që kërkojnë drejtësi.
Një ditë mund edhe të shpërthejë lufta, grupet terroriste në Serbi konsiderohen atdhetarë, dhe ju do t’i akuzoni ata që sulmohen, sipas zakonit, jo sulmuesin!
Ashtu-ashtu do të vriteshin të tjerët, jo ju!
Kush nuk lufton fashizmin jashtë, një ditë do të përleshet me fashizmin në shtëpinë e vet! Karma ekziston!
E Kosova? Kosova ka humbur rrugën në oborrin e vet dhe nuk di sa është ora.
Burrat e mëdhenj krijojnë shtete, burrat e vegjël i rrënojnë!
“Në emër të popullit serb” e Lista Serpska, e deri te “Republika e Tretë”
____
E para, situata e re e krijuar rreth konstituimit të organeve të Kuvendit, ose më saktësisht zgjedhjes së nënkryetarëve të Kuvendit, ashtu siç e parasheh rregullorja, nëse futet nën llupën tonë sociologjike, kuptojmë se kriza e rikthyer në “nyjen gordiane” për konstituimin e institucioneve, ku zgjedhjet ende nuk janë konvertuar tërësisht në funksionalitet institucional, kemi një situatë ku “beteja” procedurale po fsheh një konflikt shumë më të thellë për natyrën e rendit politik që po vjen. E ai rend, siç e kam potencuar shumëherë në shkrimet e mia, ka të bëjë me vënien e themeleve të një arkitekture të re juridike, ose të asaj që LVV-ja e ka identifikuar si “Republikë të Tretë”. Dhe ajo çfarë është më interesante në këtë fakt, e që nuk është duke e kuptuar as opozita, as mediet sociale, as shoqëria civile, bashkë me shumë ekspertë juridikë, është se edhe seancat konstituive, po edhe krejt “beteja” politike që po zhvillohen aktualisht, apo që janë zhvilluar në krejt këta gati 20 muajt e fundit, janë “laboratorët” apo, të themi edhe më thjesht, “balonat” testuese për të filluar instalimin e Projektit të ri, jo me turravrap rebelues, e as me mjete të dhunshme, por me mjete demokratike, me vlera e norma që nuk po i konteston as Washingtoni e as Brukseli.
Tani, nëse e vendosim këtë Projekt (“Republikën e Tretë”#) mbi ca koordinata dhe fakte që tashmë i dimë të gjithë ne që jemi dëshmitarë të proceseve, zhvillimeve dhe dinamikave të ndodhura gjatë krejt periudhës së pasluftës së ndodhur në vitin 1999, mund ta kuptojmë shumë më mirë edhe situatën apo situatat e krijuara, e madje ca nga to edhe të improvizuara e të identifikuara si absurde.
E dyta, ne kemi një zhvillim logjik të këtyre proceseve që, siç thashë, as opozita nuk është kah i kupton, se sidomos kjo “Republika e Dytë” (sepse ajo e para, që identifikohet me Kushtetutën e Kaçanikut, ka mbetur në muzeun e trashëgimisë sonë), që ndryshe njihet edhe si Republikë konsociative e shumicës, apo “Republika ahtisariane”, që fuqizon argumentet e kompromisit, entitetet pakica si komunitete, mekanizmat e balancimit, suflerizmin permanent të ndërkombëtarëve dhe kufizimin e logjikës së shumicës, ka nevojë të ndryshohet dhe në fokus, në vend të termit “komuniteti”, të afirmohet ai i “qytetarit”; në vend të konceptit “e drejtë e vetos” (që vlen ekskluzivisht vetëm për 3/4% serb!?), të instalohet ai i shumicës; në vend të standardit të “ndërmjetësimit” të kalohet te standardi i sovranitetit, ashtu siç janë krejt shtetet normale; në vend të normës kushtetuese “konsensusokracia” të kalohet në “demokraci majoritare”.
E treta, tymnaja që u ngrit rreth deklarimit të përfaqësuesit të Listës “Srpska” gjatë propozimit të kandidatit për nënkryetar të Kuvendit të ri, ku ai propozimin e bëri qëllimisht “Në emër të popullit serb”, për t’i hedhur karburant shtesë situatës edhe ashtu polarizuese të skenës politike, nuk mund të thuhet se ishte një gafë e thjeshtë, por një simptomë nxitëse për të prodhuar një moment provokues të institucionalizimit diskursiv rreth subjektivitetit kolektiv serb. Që i bie se ky provokim, që me siguri është gatuar e dizajnuar në Beograd, nga Aleksandër Vuçiq, ka për qëllim, midis të tjerash, edhe zhvendosjen e burimit të legjitimitetit nga institucioni parlamentar në një pozicionim të ri që sociologjikisht mund të definohet si etnopolitik. Dhe nuk janë të rastësishme tani reagimet e menjëhershme të eksponentëve të LVV-së (Vigan Qorrolli, Ilir Kërçeli, etj.) nëpër rrjetet sociale, të cilët (shih ti?!) nga kundërshtuesit e ashpër të arkitekturës ahtisariane, shndërrohen, në vend të transformuesve të sistemit, në gardianë të tij!
Epilogu; Pra, LVV-ja, e njohur dikur si kundërshtare shumë e ashpër e arkitekturës ekzistuese, tani, duke marrë “xherdanin” e pushtetit dhe duke u identifikuar si forcë qeverisëse dhe institucionale, ajo, në vend që ta riinterpretojë sistemin nga brenda, po bëhet avokate e saj. Mund të jetë kjo një taktikë e përkohshme për ta realizuar procesin e nisur; fillimisht si lëvizje, për t’u shndërruar në subjekt politik dominant, pastaj për ta vënë një kontroll institucional, në mënyrë që, duke qenë brenda konturëve të sistemit, ta ushtrojë gradualisht transformimin e rregullave të lojës. Dhe pikërisht është duke ndodhur ky proces që mund të shquhet si metamorfozë graduale e regjimit të legjitimitetit, apo si rrugëtim drejt narrativës së Republikës së Tretë, e që opozita e as mediet nuk janë kah e kuptojnë. Andaj, në gjykimin tim, jo vetëm seanca e fundit konstituive, por të gjitha seancat e mëparshme që u zhvilluan si pasojë e ngërçit, apo, si kam thënë unë, në kuadër të “kaosit të menaxhuar” me përpikëri, në fakt ishin dhe mbetën “beteja” (juridiko-politike) jo për ta dëshmuar lindjen juridike të “Republikës së Tretë”, por për ta instaluar ngadalë, por sigurt, fillimin e normalizimit politik të saj….
Votimi i sotëm në Kuvend, një hap drejt zgjedhjeve!
Albulena Haxhiu, Kryetarja e Kuvendit të Kosovës, që u zgjodh sot…
Florim Zeqa
Pavarësisht shkeljeve të mundshme ligjore, vazhdimi i seancës konstituive e solli një hap të madh përpara drejt legjitimimit të zgjedhjeve të jashtëzakonshme! Pavarësisht faktit, se a përmbyllet konstituimi i Kuvendit apo jo, me votimin e sotëm të zonjes Albulena Haxhiu për kryeparlamentare u arritën dy qëllime themelore të Albin Kurtit.
Votim i një rëndësie të dyfisht
Nga sot, Albulena Haxhiu përveqse kryetare legjitime e Kuvendit të Kosovës, është edhe Ushtruese Detyre e Presidencës edhe për gjashtë muajt e ardhshëm, kusht ky i mjaftueshëm dhe i domosdoshëm për shpërbërjen e Kuvendit dhe dërgimin e vendit në zgjedhje.
Thirrja e vazhdimit të seancës konstituive të Kuvendit e gjeti opozitën të ndarë në përballje Albin Kurtit, kurse LDK-të të përçarë dhe të ndarë në disa fraksione! Kjo situatë ia lehtësoi punën Albin Kurtit në arritjen e qëllimit politik!
Lumiri dhe Vjosa përçarësit fatal të LDK-së
U pa qartë me fillimin e bisedimeve të kryeministrit në detyrë, Albin Kurti me partitë opozitare, ku vetëm njëra prej tyre, PDK u tregua e sinqertë në deklarimet e saj, duke ia bërë të qartë kryeministrit dhe qytetarëve të vendit se do të qëndrojë në opozitë!
Për dallim nga PDK, partia e tretë në vend, Lidhja Demokratike e Kosovës shfaqi haptas ambiciet e pushtetit për të bashkëqeverisur me Albin Kurtin!
Meqë Albin Kurti nuk ua përmbushi ambiciet personale Vjosës e Lumirit, u tërhoqën nga bisedimet për bashkëqeverisje!
Mirëpo, ky qëndrim i LDK-së nuk zgjati shumë, përseri të njëjtët iu afruan Albin Kurtit kinse për t’a “ndihmuar” në gjetjen e një Presidenti konsensual apo të pranueshëm nga të dyja palët, pa i pyetur fare partitë e tjera opozitare, në këtë rast PDK-në dhe AAK-në, të cilat e kishin zgjedhur një rrugë tjetër për ta sfiduar Albin Kurtin!
Mirëpo, në tentativën e dytë për t’u futur me çdo kusht në institucione, krerët e LDK-së nga frika e kundërshtimeve të brendshme, e zgjodhi fshehtësinë në caktimin e emrit “konsensual” pa i konsultuar fare deputetët e tyre, të zgjedhur me votën e popullit, përmes të cilit veprim skandaloz Vjosa tentoj të futej edhe një herë Zyrën e Presidentit, të cilën e ka ‘pikë të dobët’ në karrierën e saj politike!
Vjosa as në qiell as në tokë, me mendje në presidencë, po harron se është vetëm deputete në Kuvendin e Republikës së Kosovës!
LDK me pavendosmërinë e saj dhe moskonsistencën e qëndrimeve është kthyer në “as mish” dhe “as peshk”, të cilës nuk i beson më askush!
Kryetari i LDK-së, Lumir Abdixhikut me lojën e dyfisht para elektoratit të LDK-së dhe qytetarëve e ka përçarë partinë si asnjëherë më parë!
Nuk bashkohet LDK pa llogaridhënje para elektoratit
Jam thellësisht i bindur që, sikur opozita të ishte e bashkuar në veprimet e saj, Albin Kurti do të vepronte ndryshe! Mirëpo, me LDK-në nën sqetull as që i merr në konsideratë veprimet e PDK-së dhe AAK-së së vogël më 6 pika……!
Për vite me radhë, qytetarët kanë parë politikanë të papërgjegjshëm që ndryshe flasin e ndryshe veprojnë! Këtë maskaradë tentuan ta mbulojnë me slogane, akuza ndaj rivalëve politikë në konferenca për media, duke ia hedhur gjithmonë fajin dikujt tjetër!
Klithjet e disave se LDK-ja duhet të bashkohet pa iu dhënë hapësirë zërave ndryshe, përkatësisht veprimtarëve dhe themeltarëve, jo vetëm se janë të pasinqerta, janë tendencioze për ta vënë në gjumë elektoratin e zhgënjyer, i cili tashmë ka hequr dorë nga proceset zgjedhore pikërisht shkaku i këtyre që sot e drejtojnë këtë subjekt politik!
Përgjëgjësia nuk është sllogan zgjedhor, por llogaridhënje para elektoratit!
Shkaktarët e moszgjedhjes së Presidentit
Shkaktarët për moszgjedhjen e Presidentit dhe dërgimin e vendit në zgjedhje nuk duhet kërkuar jashtë LDK-së, por brenda saj, pikërishtë në dy ‘kokat’ e sëmuara të saj, pra tek Lumiri e Vjosa, këtyre dy shkurreve politike që nuk shohin përtej interesave të tyre personale!
Po ndodhë si asnjëherë më parë gjatë historisë, po digjet lisi i njomë (Bekim Sejdiu) mes shkurreve të thata dhe të infektuara nga virusi kancerogjen i karrierizmit (Lumir Abdixhiku dhe Vjosa Osmani)!
Florim Zeqa, gazetarë dhe analist i pavarur politik.
Pse dy standarde për zbatimin e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese të Kosovës?
Nga: MSc. Adem Lushaj, drejtor i Shoqata e Intelektualëve të Pavarur në Deçan
Në një shtet që synon të ndërtojë demokraci funksionale dhe sundim të ligjit, nuk duhet të ketë vend për standarde të dyfishta në zbatimin e Kushtetutës dhe të vendimeve të Gjykatës Kushtetuese. Pikërisht për këtë arsye, sot është e nevojshme të shtrohet hapur një pyetje që prek jo vetëm një rast konkret, por vetë kredibilitetin e institucioneve të Republikës së Kosovës: A zbatohen vendimet e Gjykatës Kushtetuese njësoj, pavarësisht se kë prekin dhe çfarë interesash politike apo institucionale prekin ato?
Kur ishte fjala për pronat e ndërmarrjeve shoqërore APIKO dhe ILIRIA, si dhe për vendimin e Gjykatës Kushtetuese lidhur me 24 hektarët e kontestuar të Manastirit të Deçanit, presioni vendor dhe ndërkombëtar për zbatimin e vendimit ishte i jashtëzakonshëm.
Për moszbatimin e atij vendimi flitej edhe për pasoja serioze për Kosovën, ndërsa zbatimi i tij konsiderohej çështje e sundimit të ligjit, respektimit të institucioneve dhe kredibilitetit ndërkombëtar të Republikës së Kosovës.
Vendimi u zbatua, përkundër kundërshtimeve të fuqishme të qytetarëve të Deçanit. Për ta, çështja nuk ishte vetëm juridike, por lidhej edhe me pronën publike, interesin e qytetarëve dhe mundësitë e zhvillimit të ardhshëm të komunës. Shqetësimi për pasojat në zhvillimin hapësinor dhe ekonomik të Deçanit vazhdon të jetë i pranishëm.
Por sot shtrohet një pyetje shumë më e madhe: Pse nuk po shohim të njëjtin standard kur bëhet fjalë për zbatimin e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese që lidhen me konstituimin e Kuvendit dhe funksionimin e institucioneve të Republikës?
Vendimet e Gjykatës Kushtetuese nuk mund të jenë të detyrueshme kur u përshtaten politikës, ndërsa të anashkalohen, zvarriten apo relativizohen kur prekin partitë politike, deputetët ose pushtetin.
Nëse moszbatimi i një vendimi kushtetues për pronat e Deçanit konsiderohej shkelje e rëndë e sundimit të ligjit, atëherë moszbatimi i një vendimi kushtetues që lidhet me funksionimin e vetë institucioneve të shtetit, nuk mund të trajtohet si një çështje e zakonshme politike.
Përkundrazi, këtu preket vetë themeli i rendit kushtetues: askush nuk është mbi Kushtetutën dhe askush nuk mund të zgjedhë se cilin vendim të Gjykatës Kushtetuese do ta zbatojë. Dhe këtu qëndron edhe paradoksi.
Në rastin e Deçanit, për zbatimin e vendimit u ushtrua një presion i fuqishëm vendor dhe ndërkombëtar. Argumenti ishte i qartë dhe, në parim, i drejtë: vendimet e Gjykatës Kushtetuese duhet të zbatohen. Nuk mund të kemi një standard për pronën dhe një tjetër për institucionet. Nuk mund të kemi një standard kur kërkohet zbatimi i një vendimi në një komunë dhe një tjetër kur vendimi prek funksionimin e Kuvendit, konstituimin e institucioneve apo raportet ndërmjet pushteteve.
Këtu nuk bëhet fjalë për APIKO-n, ILIRINË, Deçanin apo ndonjë parti politike. Bëhet fjalë për Kushtetutën e Republikës së Kosovës. Prandaj, pyetja duhet t’u drejtohet jo vetëm institucioneve të Kosovës, por edhe faktorit ndërkombëtar që vazhdimisht dhe me të drejtë kërkon forcimin e sundimit të ligjit në vend: A vlejnë vendimet e Gjykatës Kushtetuese njësoj për të gjithë, apo zbatimi i tyre varet nga interesi politik dhe nga shkalla e presionit ndërkombëtar?
Shteti ligjor nuk mund të funksionojë me standarde të dyfishta. Nëse kërkojmë që qytetari, komuna, biznesi dhe çdo institucion t’i respektojë vendimet e gjykatave, atëherë këtë detyrim duhet ta respektojnë edhe Kuvendi, Qeveria, partitë politike dhe çdo bartës i pushtetit.
Kushtetuta nuk është pronë e askujt. Gjykata Kushtetuese nuk është institucion që duhet dëgjuar vetëm kur vendimi na pëlqen. Dhe sundimi i ligjit nuk mund të jetë selektiv. Kosova nuk ka nevojë për dy standarde në zbatimin e Kushtetutës. Ka nevojë për një standard të vetëm: respektimin e saj.
PISA nuk është vetëm notë për nxënësit, është radiografi e një shteti që po mbetet pa dije
_____
Rezultatet e PISA-s nuk janë thjesht një renditje ndërkombëtare dhe as një turp që përmendet disa ditë për t’u harruar deri në testimin e radhës. Ato janë radiografia më e qartë e një sistemi arsimor që u jep nxënësve dëftesa, studentëve diploma dhe të rriturve tituj, por shumë prej tyre nuk i pajis me aftësinë për të kuptuar një tekst, për të arsyetuar dhe për ta zbatuar dijen në jetën reale.
Të dhënat më të reja të PISA 2025, të publikuara nga OECD në shtator 2026, janë alarmante: vetëm 16 për qind e 15-vjeçarëve në Kosovë e arritën nivelin minimal të aftësisë në lexim, ndërsa mesatarja e OECD-së ishte 69 për qind. Në matematikë, vetëm 15 për qind arritën pragun bazë, kundrejt 65 për qind në OECD. Kjo do të thotë se rreth pesë nga gjashtë nxënës nuk mund ta përdorin në mënyrë të sigurt dijen bazë për të kuptuar një tekst me gjatësi mesatare ose për ta zgjidhur një problem të thjeshtë praktik. OECD, PISA 2025 – Kosovo Country
Kjo nuk është mangësi e inteligjencës së fëmijëve të Kosovës. Është dështim i të rriturve dhe i institucioneve që e kanë organizuar arsimin.
Shkollim formal, por jo domosdoshmërisht dije funksionale
Termi “analfabetizëm funksional” nuk nënkupton se një person nuk di t’i njohë shkronjat. Ai mund të lexojë fjalët, por nuk e kupton mirë idenë kryesore; mund të riprodhojë një përkufizim, por nuk di ta përdorë; mund të ketë diplomë, por vështirësohet kur duhet të shkruajë një arsyetim të qartë, të interpretojë një dokument ose të dallojë faktin nga opinioni.
PISA pikërisht këtë mat: jo sa faqe ka mësuar nxënësi përmendësh, por çfarë është në gjendje të bëjë me dijen.
Kur nxënësi mësohet të riprodhojë fjalët e mësuesit, studenti të kalojë provimin me skripta, ndërsa diploma shndërrohet në kusht formal punësimi, krijohet një zinxhir i rrezikshëm:
shkollë pa kuptim → diplomë pa kompetencë → punësim pa meritë → administratë pa profesionalizëm.
PISA nuk dëshmon vetvetiu se një nëpunës është punësuar politikisht, por tregon dobësinë e bazës njerëzore prej së cilës rekrutohet administrata. Kur kësaj i shtohen klientelizmi, konkurset e dyshimta dhe ndikimi partiak, pasoja nuk është vetëm administratë e ngadalshme. Krijohet një aparat që nuk di ose nuk guxon ta analizojë ligjin, ta kundërshtojë urdhrin e gabuar dhe ta mbrojë interesin publik.
Universitetet nuk mund ta korrigjojnë atë që shkolla nuk e ka ndërtuar
Kosova ka zgjeruar me shpejtësi numrin e institucioneve dhe programeve universitare. Agjencia e Akreditimit raportoi në vitin 2026 se mbulonte 22 institucione dhe 354 programe. Ndërkohë, anëtarësimi i Agjencisë në Regjistrin Evropian të Sigurimit të Cilësisë paraqet përparim institucional që duhet njohur. Por akreditimi formal nuk është dëshmi se çdo program prodhon dije, kërkim shkencor dhe kompetenca profesionale. CHEA, Komisioni Evropian – Raporti për Kosovën 2025.
Universiteti nuk mund ta zëvendësojë shkollën fillore. Nëse studenti arrin në fakultet pa aftësi të qëndrueshme leximi, shkrimi dhe argumentimi, universiteti rrezikon vetëm t’ia certifikojë mangësitë. Atëherë titulli akademik bëhet dekor shoqëror, jo provë kompetence.
Pasojat shfaqen në dokumentet administrative, raportet institucionale, portalet dhe debatet publike: fjali pa strukturë, përdorim i pasaktë i termave, pamundësi për të dalluar pretendimin nga dëshmia dhe vështirësi për të ndërtuar një argument me hyrje, zhvillim dhe përfundim.
Kriza e gjuhës është krizë e mendimit
Problemi më pak i diskutuar është dobësimi i zotërimit të shqipes standarde. Kjo nuk është luftë kundër gegërishtes. Gegërishtja është pasuri historike, letrare dhe kulturore; standardi është mjeti i përbashkët i shkollës, administratës, shkencës dhe komunikimit kombëtar.
Nxënësi duhet t’i njohë dhe t’i respektojë të dyja. Por nuk duhet të mbetet i mbyllur në një zhargon të varfër të rrugës dhe rrjeteve sociale, i cili nuk është as gegërishte e kultivuar, as shqipe standarde.
Shembujt shihen çdo ditë: përdorimi i fjalëve pa kuptimin e tyre të saktë; fjali pa lidhje logjike; ngatërrimi i trajtave gramatikore; tekste ku nuk dallohet kush vepron, ndaj kujt dhe me çfarë pasoje. Këto nuk janë vetëm gabime drejtshkrimore. Gjuha e paqartë prodhon mendim të paqartë, vendime të paqarta dhe, në administratë, akte që mund të cenojnë të drejtat e qytetarit.
Institucionet duhet të matin veçmas aftësinë e nxënësve për të lexuar me kuptim, për të përmbledhur, argumentuar dhe shkruar. Komentet në rrjetet sociale mund të jenë sinjal kulturor, por nuk janë matje shkencore; për diagnozë duhen teste kombëtare dhe kërkime gjuhësore periodike.
A duhet Kosova ta marrë sistemin shkollor të Shqipërisë?
Kosova dhe Shqipëria duhet të ndërtojnë një hapësirë të përbashkët arsimore e gjuhësore, por jo ta kopjojnë mekanikisht njëra-tjetrën. Edhe Shqipëria mbetet nën mesataren e OECD-së, ndërsa OECD ka kërkuar kujdes metodologjik gjatë interpretimit të rezultateve të saj në PISA 2025. Prandaj, importimi i të gjithë sistemit shqiptar nuk do ta zgjidhte automatikisht krizën e Kosovës. OECD, PISA 2025 – Albania Country Note*
Ajo që mund dhe duhet të bëhet është bashkimi i kapaciteteve:
standarde të përbashkëta për gjuhën shqipe dhe leximin;
tekste të përbashkëta cilësore, të vlerësuara nga ekspertë;
shkëmbim mësuesish, profesorësh dhe recensentësh;
fjalorë terminologjikë për administratën, drejtësinë dhe shkencat;
test kombëtar të leximit me kuptim në klasat III, VI dhe IX;
licencim dhe rivlerësim profesional të mësuesve;
mbyllje të programeve universitare që nuk plotësojnë kriteret;
provim profesional të paanshëm për hyrje në administratën publike.
Reforma duhet të fillojë nga leximi në vitet e para. Banka Botërore ka paralajmëruar se qasja e dobët në edukimin parashkollor kontribuon në nivele të ulëta të shkrim-leximit dhe matematikës bazë; në vitin shkollor 2021/22 vetëm 19.5 për qind e fëmijëve 0–6 vjeç ishin të përfshirë në shërbimet e edukimit dhe kujdesit të hershëm. Banka Botërore
Shteti nuk mbahet me diploma, por me kompetencë
Kosova nuk mund të ketë administratë profesionale, ekonomi prodhuese dhe demokraci funksionale nëse shumica dërrmuese e nxënësve nuk e arrin pragun minimal të leximit dhe arsyetimit. Nuk mjafton ndryshimi i ministrit, hartimi i një strategjie tjetër apo blerja e pajisjeve digjitale. Vetë Raporti i Komisionit Evropian konstaton se shkrim-leximi digjital mbetet dukshëm nën standardet e BE-së dhe se vazhdojnë mangësitë në trajnimin e mësuesve dhe qeverisjen e arsimit.
Arsimi duhet të çlirohet nga rehatia institucionale, inflacioni i notave, komercializimi i diplomave dhe ndikimi partiak. Financimi i shkollave dhe universiteteve duhet të lidhet me rezultate të matshme, ndërsa punësimi publik me kompetencë të verifikueshme.
PISA nuk po thotë se fëmijët e Kosovës nuk kanë potencial. Përkundrazi, ajo po dëshmon se potenciali i tyre po humbet në një sistem që shpesh shpërblen bindjen dhe riprodhimin, jo dijen dhe mendimin kritik.
Nëse Kosova vazhdon të prodhojë diploma pa zotërim të gjuhës, tituj pa kërkim dhe vende pune pa meritë, ajo nuk do të mbetet vetëm prapa në tabelat e OECD-së. Do të mbetet pa kokën profesionale që mendon, administron dhe mbron shtetin.
Për Shqipen dhe duartë që e shkruan
- Kur një gur varri thyen heshtjen.
Ka Shqipja një shprehje: “ç’më rri ashtu si gur varri?”, çka na kallxon se personi “i gurosur” nuk thotë asgjë po vetëm hesht.
Po ka edhe gurë varri që e thyejnë heshtjen, si ky gur këtu që pashë në Kishën e Shena Prendes në Balldrê.
Dorësëpari në të lexohet:
“Gjelosh Marashi 1813 – 1873”
Kush tha se Shqipja nuk është shkruar prore? E nuk është lexuar poaq? Ndoshta mëdyshemi ngaqë presim traktate filozofie, drama heronjsh ngadhnyes mbi mortjen, blej e fashikuj kronikash… Ku i dihet, një ditë edhe dalin, po deri atë ditë mjafton me lexu përreth e me e kuptu se pavarësisht ndalesës nga Porta e Lartë e pavarësisht primitivizmit ku i takoi me rreshqitë, shqiptarët e skalfitën gjuhën e tyre dhe e panë atë.
Ky epitaf është shkruar me alfabet paramanastirian kuptohet (jemi afro 35 vjet para Kongresit të Manastirit). Disa alfabete ishin në qarkullim dhe synohej drejt një alfabeti modern, të thjeshtë e latin.
Siç dëshmojnë atbotë edhe letrat e drejtorit të buletinit “Elçia i Zemrës Krishtit” kërkohej një alfabet pa germa greke si ai i Stambollit, jo aq i gjatë sa ai i Bashkimit, e pa shenja të veçanta si ai i Agimit. Pra, ndërkohë që shkruhej, kërkohej më e mira.
Te ky gur janë dy germa të veçanta “š” dhe “gj”-ja realizohet përmes bashkimit shqiptimor me “i”-në.
Ka shumë mundësi që gurggdhendësi të mos ketë ditur shkrim e lexim, ngaqë i ka skalitur germat më fort si piktograme se si grafema, duke iu permbajtur besnikërisht pjerrësisë së vijës mesore të shtatës (pjerrësi tipike e shkrimit të dorës), apo ka interpretuar hutueshëm kthesën e brendshme të “G”-së pa e kuptuar mirë a është e vijuar apo thjesht një vizë e veçuar tejshkuese”. E po ashtu “Š”-në e ka parë më fort si rrufé zigzake sesa si gjarpërushe me theks lart. Vëzhgime mund të bëhen edhe për madhësinë e “O”-së si një rrethorkë e vogël e strukur. Me pak fjalë, po të doja ta imagjinoja krejt këtë proces këtu e gati njëqindepesëdhjetë vite të shkuara do shihja me sytë e mendjes priftin që i jep vojimin e mbramë Gjelosh Marashit në banesën e vet aty ballë Drinit (Balldrê). Trishtimin e robve të tij teksa e përcjellin këtë burrë ende të ri për në vorr. Kthehen pasi ja kanë ba shartet dhe pajtojnë një skalfitës (gurgdhendës) pse “shqiptari e don nji gur mbi kry mos me i hup emni e gjurma”. Skalfitësi pyet si po e duan at’ gur – me kryq sigurisht duke pa besimin e zonës, dhe prifti ja shkruan në nji copë letër se çfarë të gdhendë brenda krygjës së rëndë: emrin, mbiemrin, datëlindjen e datëvdekjen. Bën përshtypje se prifti nuk zgjedh ta shkruajë “Julius” siç do ta kishte shënu në librat e pagëzimit në regjistrat e kishës, por e shkruan “Gjelosh” siç miq e dashamirë e armiq e kanë thirrë. “Vulgus dict Gjelosh”. Prifti ka gjasa të jetë i ndërgjegjshëm se po e shkruan për syrin përkujtues të balldrenasve e jo për rendin ortografik të dokumentave kishtare.
Këtu mbaron “puna” udhëzuese grafike e priftit.
Por ka edhe një shenjë tjetër kjo krygjë e hirtë e Shena Prendes se Balldrenit. Aty lart vihet re një kryq i vogël me një rreth sipër. Atë e din gdhendësi vetë, atë nuk ia thotë prifti. Ai rreth mbi kryq është rrota diellore të cilën e hasim qysh ndër vorre ilire e që simbolizon edhe lindjen e jetës. Dielli si lemje e hana si perëndim pra shuemje – simbolet pagane të gjindjes sonë, të cilat shkrihen butë me ato të mëvonat të krishtera, duke u bërë dëshmitare të autoktonisë së këtij populli të pandërpremë në rrojmen e vet këtu në këto troje. Kryqi me rreth a me rrotën diellore të kujton gjithaq edhe kryqet e lashta kelte me rrotë diellore që mund t’i shohësh bri kishave të vjetra në preritë e Irlandës. Gdhendësi këtë e din vetë edhe pa pasë kaptu kurrë kufijtë e Balldrenit të vet. E din siç dihet tradita.
Sa shumë heshtje thyen një gur varri! Mjafton me u ul gjunjazi pranë tij e me mbajtë vesh. Jemi të rrethuar nga shenjat tona. Duhen thjesht sy me i pa e shpirt me i dashtë.
Çfarë janë gjitha këto protesta, debate televizive që në shenjestër kan Gjykatën Speciale që vet e formuam me miqtë tanë ndërkombëtar?
Saim Tahiraj, Zvicër
Ditët po afrohen dhe Gjykata Speciale në Hagë shumë shpejt do e japë vendimin përfundimtarë për të dyshuarit që po gjykohen atje.
Gjykata Speciale është produkt i Kuvendit të Kosovës në bashkpunim me miqtë tanë ndërkombëtar. Pse nuk presim me durim vendimin përfundimtarë që do e japë drejtësia e kësaj gjykate?
Qfarë janë gjitha këto protesta, debate telivizive që në shenjestër kan Gjykatën Speciale që vet e formuam me miqtë tanë ndërkombëtar?
Nese vërtet kërkojmë drejtësi, ajo do vendoset pikrisht nga kjo gjykat e cila është autorizuar të ndaj drejtësin. Drejtësia ndahet nga gjykatat të cilat janë të specializuara për këtë punë dhe jo në rrugë, andaj duet të ju besojmë. Nese vërtet jeni të bindur në pafajsin e tyre atëhere pse duhet të protestoni në rrugë dhe nuk prisni vendimin përfundimtarë të Gjykatës Speciale në Hagë.
Nese mendoni se presioni i juaj me protesta në rrugë mundë të ndikoj në vendimmarrjen e Gjykatës Speciale e keni shumë gabim sepse ajo vepron e pamvarun dhe nuk i nënshtrohet asnjë presioni. Ju që po kërkoni drejtësi në rrugë,pse nuk e bëtë këte edhe atëhere kur ndodhën gjithë ato vrasje politike të përsonaliteteve të njohura politike, ushtarake dhe policore që ishin pjesë e LDK-së dhe institucioneve shtetrore që i pati ndërtuar LDK-ja bashk me partit tjera politike, partnere të sajë?
Nuk ka drejtësi selektive siq po e kërkoni ju nga rruga, ka drejtësi të barabart për të gjithë e cila vendoset vetëm në gjykatë dhe jo në rrugë. Nuk ka liri selektive porë ajo duhet të jetë për të gjithë, edhe për ato shumë familje të cilave ju vranë anëtarët e tyre padrejtësisht. Deri sa mos të zbulohen vrasësit dhe urdhërdhënësit e tyre nuk ka liri të plotë për të gjithë. Vetëm atëhere kurë drejtësia do vendoset për të gjithë dhe fajtoret do marrin denimin e merituar vlenë sllogani i juaj „Liria ka Emër“.
Lerëni Gjykatën Speciale të punoj e qetë, largohuni nga presionet e protestave në rrugë.
Ta respektojmë vendimin përfundimtarë të Gjykatë Speciale, cili do qoftë ai.
